Na de dramatisch verlopen formatie van Rutte-IV vond op verzoek van de Tweede Kamer een evaluatie plaats door een groepje onderzoekers en hoogleraren. Hun rapport, te downloaden op tweedekamer.nl, biedt een alleraardigst inkijkje in de gang van zaken twee jaar geleden.
Het begint met een algemene kenschets: ‘Het proces werd onprofessioneel, rommelig, moeizaam, chaotisch en vreselijk genoemd. (…) Slechts één geïnterviewde durfde het aan om over de periode van formeren toch ook iets positiefs te zeggen: ‘Toch was het politiek ook weer een ongelofelijk interessante tijd.’’ Een voetnoot laat weten wat niemand zal verbazen: die geïnterviewde is Mark Rutte.
Vervolgens onderscheidt men elf paradoxen die het stroeve proces verklaren. Zo is er de Context paradox, die er op neerkomt dat politici klagen over een moeizame politieke context, terwijl ze die zelf creëren. En de Maatvoering paradox, die stelt dat hoe meer men benadrukt dat het regeerakkoord beknopt moet zijn, hoe langer het wordt. Iedereen wil per se zijn eigen stokpaardjes in een beknopt regeerakkoord terugzien.
Omdat de huidige formatie wederom een ellenlange strijd belooft te worden, doe ik alvast wat suggesties voor de evaluatie achteraf, om op dat vlak dan maar tijd terug te winnen.
Allereerst: de Martin Bosma-paradox, die deze week al even in deze krant aan bod kwam. ‘In de ogen van Bosma heerst in Nederland de collectieve vergissing dat links links is en rechts rechts. In werkelijkheid zijn ze, volgens hem, van plaats verwisseld.’ Tegelijkertijd stelt Bosma dat het nationaalsocialisme een linkse stroming is, maar als rechts inderdaad links is, plaatst hij zichzelf zo toch weer bij de fascisten. Dit is slechts het begin van een lange lijst tegenstrijdigheden in het denken van Bosma, die donderdagmiddag dolgraag voorzitter wil worden van wat volgens zijn partij een nepparlement is. De Bosma paradox is dan ook eigenlijk een venijnig cluster paradoxen, maar wat deert het, op andere momenten is Martin een aardige vent.
Het idee dat links rechts was, hing samen met een andere paradox, zal men over een paar jaar schrijven: de elite paradox. Dit was het nogal hardnekkige geloof tijdens de formatie van ’23-’24 dat er een culturele linkse elite bestond die de de schuld droeg van alles wat er de jaren daarvoor in het honderd was gelopen, terwijl ze niet aan de macht was geweest. Ondertussen ging de financiële elite vrijuit, een groep camouflage-sprinkhanen die ons van Valkenburg tot Delfzijl achterliet met een kaalgevreten stuk land waar enkel nog megastallen en autoshowrooms wilden groeien.
Nu hoor ik u denken dat uit bovenstaande enige morele superioriteit klinkt, maar dan wil ik u toch wijzen op de morele superioriteits paradox, eveneens nadrukkelijk aanwezig tijdens de geboorte van kabinet Wilders I: het feit dat het onmogelijk is iemand morele superioriteit te verwijten zonder jezelf moreel superieur te wanen.
Tot slot, de reeds veelbesproken grondwet paradox. Deze paradox stelde dat je je, als verkozen volksvertegenwoordiger die een kabinet mag vormen, aan de Grondwet moet houden. Deze uiterst onwerkbare paradox maakte dat de formatie eind 2023 muurvast kwam te zitten. Men laste een periode van grondwets-bezinning in, waarna men in het nieuwe jaar vol frisse moed en een paar grondrechten lichter terug aan de onderhandeltafels verscheen.
Al met al was deze formatie al net zo chaotisch en vreselijk als de vorige. Slechts één geïnterviewde durfde het aan om ook iets positiefs te zeggen: ‘Toch was het politiek ook weer een ongelofelijk interessante tijd.’
Source: Volkskrant