De klimaatconferentie COP28 in Dubai ging op 30 november ambitieus van start met de goedkeuring van een door opkomende economieën geopperd VN-fonds. Voor dat fonds moet tegen 2030 tenminste 100 miljard dollar worden vrijgemaakt om schade veroorzaakt door klimaatverandering aan te pakken. Het werd gezien als een zwaarbevochten historische overwinning voor onder meer de Afrikaanse delegaties. Zij hoopten dat het akkoord de weg vrij zou maken voor financiële steun van vervuilende westerse landen. Maar het aanvankelijke optimisme maakte al gauw plaats voor scepsis.
‘De urgentie waarmee landen in het mondiale Noorden bij de Wereldbank aandrongen op de komst van het klimaatschadefonds, bleek na de aankondiging van het fonds als sneeuw voor de zon verdwenen’, zegt klimaatactivist Eric Njuguna aan de telefoon vanuit Dubai. Tot nu toe hebben de rijke landen die het meest verantwoordelijk zijn voor de klimaatcrisis, net iets meer dan 650 miljoen dollar (minder dan 1 procent van het beloofde totaalbedrag) aan het fonds toegezegd. ‘Het is teleurstellend om te zien dat een grote veroorzaker van de klimaatcrisis als de Verenigde Staten het fonds vulde met peanuts’, zegt Njuguna spottend. De Amerikanen zegden slechts 17,5 miljoen dollar van de benodigde 100 miljard toe.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal. Van 2017 tot en met 2022 woonde hij in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.
Op toekomstige klimaattoppen zal verder onderhandeld worden over mogelijke donaties aan het VN-fonds. Maar of de rijke landen met meer geld over de brug zullen komen, valt volgens Njuguna nog te bezien. ‘Niemand is momenteel verplicht om aan het fonds te betalen’, legt hij uit, ‘en het fonds wordt ook nog eens beheerd door de Wereldbank.’ Die financiële instelling verstrekt voornamelijk financiering die deels moet worden terugbetaald – en volgens Njuguna is dat problematisch. ‘Het is onwenselijk dat Afrikaanse landen schulden creëren, terwijl we een crisis oplossen die is veroorzaakt door het vervuilende gedrag van geïndustrialiseerde landen.’
Hoewel Afrika verantwoordelijk is voor minder dan 5 procent van de mondiale CO2-uitstoot, wordt het continent onevenredig zwaar getroffen door de negatieve gevolgen van de klimaatverandering. Volgens een rapport van het internationale wetenschappelijke panel IPCC warmt Afrika nu al sneller op dan de rest van de wereld, en stijgt de zeespiegel rondom het continent sneller dan het mondiale gemiddelde. Ephraim Mwepya Shitima, de Zambiaan die de Afrikaanse onderhandelaarsgroep op de COP-bijeenkomst leidt, stelde dat het veiligstellen van klimaatfondsen ‘een kwestie van leven en dood’ is. ‘Hoe moeten we anders omgaan met ernstige droogte, verwoestende stormen en stijgende zeeën die ons leven bedreigen?’
De gevolgen van extreem weer zijn momenteel al merkbaar in de Hoorn van Afrika. Kampten Oost-Afrikaanse landen eerder dit jaar nog met hardnekkige droogte, onlangs viel er juist zo veel regen dat bijna driehonderd Kenianen, Ethiopiërs en Somaliërs door overstromingen omkwamen. Bovendien raakten 2 miljoen mensen ontheemd. Hoewel de intensiteit van de regenval wordt beïnvloed door natuurlijke weerfenomenen, El Niño en de Indische Oceaandipool, worden de catastrofale regens (en de voorafgaande droogte) volgens klimaatwetenschappers verergerd door klimaatverandering.
Om in het vervolg beter voorbereid te zijn op de catastrofale gevolgen van droogte en extreme regenval, kwam Kenia eerder dit jaar met een programma dat lokale gemeenschappen moet ondersteunen om zich beter op extreem weer voor te bereiden. Coördinator van het fonds, Peter Odhengo, hoopte in Dubai geld op te halen voor lokale initiatieven, zoals de aanleg van dammen. ‘Maar er is niets om blij mee huiswaarts te keren’, zegt hij gedesillusioneerd. Ondanks verschillende beloften waren er in Dubai geen geldschieters die direct aan het programma wilden doneren – tot nu toe is ‘slechts’ 300 miljoen dollar opgehaald. ‘Kenia verwachtte in Dubai een beter resultaat’, zegt Odhengo. ‘Het gebrek aan financiering wijst erop dat er bij veel rijke landen überhaupt geen wil was om een nieuwe stap te zetten.’
Ook op de slottekst van het akkoord dat woensdagochtend werd gepresenteerd, reageerden veel Afrikaanse delegaties teleurgesteld. Hoewel Mohamed Adow, directeur van klimaatdenktank Power Shift Africa, blij is met de passage over het terugdringen van fossiele brandstoffen, is de rest van het akkoord gebrekkig. Zo wordt er bij de transitie naar hernieuwbare energie volgens Adow te weinig gekeken naar de achterstand die Afrikaanse landen hebben – veel regeringen hebben honderden miljarden extra financiering nodig om steenkool, olie en gas achter zich te laten. ‘We missen nog steeds voldoende financiële middelen om ontwikkelingslanden te helpen koolstofarm te worden’, stelt hij.
Ook Adow vindt dat rijke landen op de klimaattop onvoldoende wilskracht toonden. ‘Momenteel weigeren de rijke landen wier emissies de crisis hebben veroorzaakt hun klimaatschulden te betalen’, zegt hij, ‘waardoor de armste mensen ter wereld in de steek worden gelaten.’ Als rijke landen meer investeren in aanpassing en mitigatie, stelt Odhengo, zullen de toekomstige kosten van klimaatschade meevallen. ‘Het hele energietransitieplan staat of valt met de financiering van de aangekondigde fondsen. Als rijke landen echt een uitfasering van fossiele brandstoffen willen zien’, concludeert hij, ‘zullen zij de komende jaren een manier moeten vinden om ontwikkelingslanden mee te krijgen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden