In een met veel roze ingerichte ruimte in het voor hulp aan toeslagenouders ingerichte gebouw Number 90 in Almere zitten op een woensdagochtend twee vrouwen tegenover elkaar. De 41-jarige mevrouw Van Wijk (‘vanwege privacy liever geen voornaam’), een gedupeerde van de toeslagenaffaire, leest aandachtig wat de vrouw aan de andere kant van de tafel heeft opgeschreven over de twee urenlange gesprekken die ze eerder met elkaar hebben gevoerd. Ze krijgt er tranen van in haar ogen. ‘Het is zo raar om over mezelf te lezen’, zegt Van Wijk. ‘Ik heb je dingen verteld die ik nog nooit eerder met iemand heb gedeeld.’
Van Wijk is een van de driehonderd toeslagenouders die meedoen aan een proef voor een versnelde afhandeling van hun schade, de zogenoemde collectieve vaststellingsovereenkomst. Daarvoor is zij gekoppeld aan een ‘luisterende schrijver’, die aan de hand van een vragenlijst haar verhaal moet optekenen in grofweg drie delen: wie ze was voor ze problemen kreeg met de Belastingdienst, hoe het nu met haar gaat en hoe ze de toekomst ziet. Als Van Wijk helemaal tevreden is met het verhaal, berekent een schadeanalist op grond van de beschreven gebeurtenissen de bijpassende schadevergoeding.
Maar zo ver is Van Wijk voorlopig nog niet. Deze ochtend spreekt ze opnieuw met haar ‘luisterend schrijver’ mevrouw De Jonge (49), (‘eveneens liever geen voornaam’) over hoe haar leven veranderde sinds 2014, toen ze, bijna klaar met haar opleiding tot chemisch fysisch analist, problemen kreeg met de Belastingdienst. De Jonge, die werkt bij een verzekeringsmaatschappij, is een van de bijna achthonderd vrijwilligers die zich hebben aangemeld om gedupeerden van de toeslagenaffaire te helpen hun leven vast te leggen in een ‘feitenrelaas’. Onder de vrijwilligers zijn ook advocaten, ambtenaren, predikanten en schrijvers.
De Jonge is zichtbaar geraakt door de reactie van de vrouw tegenover haar, die ze steeds beter leert kennen. ‘Onze kinderen hebben ongeveer dezelfde leeftijd’, zegt ze. ‘Door het algoritme ben ik geen slachtoffer geworden, maar met een andere achternaam of afkomst had ik het ook kunnen zijn.’
‘Ik wil dit afsluiten, maar met geld alleen is het niet voorbij’, zegt Van Wijk. ‘Dat ik nu de mogelijkheid heb om mijn verhaal te vertellen en jij er zo diep op ingaat en het opschrijft… Als ik het dan teruglees doet dat heel veel pijn, maar het helpt me ook enorm.’
De alternatieve methode is ontwikkeld door een groep toeslagenouders en hun kinderen, ondersteund door de Number 5 Foundation van prinses Laurentien van Oranje, met hulp van letselschadespecialisten van verzekeraars. Demissionair staatssecretaris Aukje de Vries (Toeslagen) besloot de aanpak een kans te geven: zo kon de stichting Gelijkwaardig Herstel - waarvan prinses Laurentien een van de bestuursleden is - eind september beginnen met de proef.
De staatssecretaris zoekt naar onorthodoxe manieren om de vastgelopen schade-afhandeling van inmiddels ruim 30 duizend erkende gedupeerden van de toeslagenaffaire vlot te trekken. Vooral bij de Commissie Werkelijke Schade, die na de berekening van de te veel teruggevorderde kinderopvangtoeslag de overige schade moet vaststellen, is een enorme wachtrij ontstaan. Er liggen 1.500 aanvragen op de plank, terwijl de commissie er nog geen vijf per week behandelt.
Als begin volgend jaar blijkt dat het experiment werkt, wil het Rijk deze schadeafhandelingsmethode grootschaliger gaan inzetten. Het ministerie van Financiën is nu vooral benieuwd naar het aantal vaststellingsovereenkomsten dat zo gesloten gaat worden. Het zou kunnen dat veel ouders het berekende schadebedrag accepteren, waarna zij ‘klaar’ zijn. Maar het is ook mogelijk dat een deel van de ouders niet akkoord gaat met het aanbod en toch liever wacht op een oordeel van de Commissie Werkelijke Schade.
Daar moet begin volgend jaar inzicht in komen. Pas als vijftig toeslagenouders die meedoen aan de proef vinden dat hun verhaal klaar is, gaan de rekenaars aan de slag. Uit de eerste ervaringen blijkt dat veel koppels van toeslagenouders en schrijvers meerdere, uitgebreide ontmoetingen nodig hebben om het verhaal compleet te krijgen. ‘Zorgvuldigheid en het vasthouden aan de principes van de aanpak van gelijkwaardig herstel - zoals de eigen regie van de gedupeerde ouder en vertrouwen - gaan vóór snelheid’, benadrukt bestuurslid Natasja Dipai van de stichting Gelijkwaardig Herstel.
De vraag is wel of het bij het grootschaliger inzetten van de methode haalbaar is om nog meer schrijvers en rekenaars op vrijwillige basis te werven. Critici vragen zich bovendien af of een methode die vertrouwen als uitgangspunt heeft en op dit onderwerp onervaren ‘schrijvers’ inzet, wel genoeg controlemechanismen in zich heeft, mocht het verhaal van een ouder op sommige punten rammelen.
Bij het ministerie van Financiën leeft de vrees voor een aanzuigende werking, met als gevaar een nieuwe, lange wachtrij. De ambtenaren zijn bang dat bij succes van de persoonlijke aanpak veel meer ouders zich gaan melden voor zo’n collectieve vaststellingsovereenkomst dan nu bij de veel formelere Commissie Werkelijke Schade.
De stichting Gelijkwaardig Herstel merkt aan de groeiende belangstelling al hoe snel het verhaal over deze nieuwe aanpak rondgaat onder toeslagenouders. ‘En dat terwijl we nog nauwelijks publiciteit hebben gehad en de aanmelding nog niet openstaat’, zegt Dipai, een van de gedupeerde toeslagenouders die heeft meegewerkt aan de ontwikkeling van de methode.
Dipai is ervan overtuigd dat veel ouders met deze nieuwe herstelroute hun dossier gaan afsluiten. ‘Het alternatief is nog zeker vijf jaar wachten op de Commissie Werkelijke Schade die bewijslast gaat vragen die je niet hebt. De ouders die niet akkoord gaan met het berekende schadebedrag hebben in elk geval hun verhaal op papier wat weer bruikbaar is voor de andere schade-afhandelingsroutes.’
Mevrouw Van Wijk kijkt ernaar uit dat straks haar hele verhaal is opgetekend. Zelfs als het daarna niet zou lukken om tot een overeenkomst over geld te komen, dan heeft ze er veel aan gehad, zegt ze. ‘Je lucht je hart bij iemand die echt interesse heeft. Dat geeft een heel warm gevoel.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden