Opnieuw is een tanker op volle zee onder vuur komen te liggen vanuit Jemen. In de nacht van maandag op dinsdag werd een Noorse olietanker met een raket beschoten, waardoor er brand uitbrak. Voor zover bekend zijn er geen slachtoffers gevallen. Het ging om een aanval door de fundamentalistische Houthi-regering die sinds een kleine tien jaar aan de macht is in de Jemenitische hoofdstad Sanaa.
Eerder deze maand werden commerciële vrachtschepen ook al door de Houthi’s beschoten. Hun acties hebben alles te maken met de Gaza-oorlog en vergroten over de hele wereld de angst dat de smalle zeestraat voor de Jemenitische kust, de Bab el Mandeb, onveilig is voor internationaal vrachtverkeer. Jaarlijks varen er naar schatting 17 duizend schepen door. Aanvankelijk zeiden de Houthi’s dat alleen schepen met een duidelijk lijntje naar Israël doelwit zouden zijn. Om die reden kaapten ze in november een vrachtschip (gehuurd door een Japanse multinational) dat eigendom was van een Israëlische zakenman.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet, en is is auteur van het boek De koerier van Maputo (2021).
Maar nu doen de Houthi’s er een schepje bovenop. Iedere tanker die op weg is naar een Israëlische haven is nu een doelwit, kondigde militair woordvoerder Yahya Sare’e afgelopen weekend aan. Dat dreigement geldt ‘zolang de Gazastrook niet het voedsel en de medicijnen krijgt die ze nodig heeft’. De Bab el Mandeb is op het smalste punt slechts 26 kilometer breed, waardoor het voor de Houthi’s vrij eenvoudig is om passerende schepen te raken. Volgens de Noorse rederij had het schip palmolie aan boord en was de bestemming niet Israël, maar Italië.
‘Politieke piraterij’, noemt een waarnemer de strategie. Je zou ook kunnen zeggen: een maritieme blokkade, zonder dat het die naam krijgt. De Houthi’s hebben haarfijn aangevoeld dat niemand (hard) zou terugslaan. Dit alles roept de vraag op wie verantwoordelijk is voor de veiligheid in het strategische Rode Zeegebied. Is dat Israël, dat sinds half oktober veelvuldig (en zonder succes) werd beschoten met langeafstandsraketten van de Houthi’s? Of zijn dat de Amerikanen?
De laatsten patrouilleren sinds anderhalf jaar in de Rode Zee onder de noemer van de ‘Combined Taskforce 153’, een alliantie van 39 landen (waaronder Nederland) met als hoofdkwartier het nabijgelegen Bahrein, waar Washington een marinebasis heeft. Een Frans fregat dat bij de alliantie hoort, schoot afgelopen weekend twee Houthi-drones uit de lucht die op weg leken om de Fransen te raken.
Israël beschouwt de Houthi’s als een verlengstuk van Iran, terwijl de realiteit complexer is. De Houthi’s coördineren hun acties met Teheran, maar gaan vaak hun eigen gang. Het initiatief om de Houthi-dreiging te beteugelen ligt volgens het kabinet van premier Netanyahu bij westerse partnerlanden (de VS, Frankrijk, Duitsland). Slagen zij niet, zo zei veiligheidsadviseur Tzachi Hanegbi op de Israëlische tv, ‘dan zullen wij werken aan het opheffen van de maritieme blokkade’. Wat hij precies bedoelde, zei hij er niet bij. Israël heeft momenteel de handen vol aan de oorlogen met Hamas (in Gaza) en Hezbollah (aan de noordgrens) en zit niet te wachten op een derde front in Jemen.
Het woord is dus aan Washington. Afgelopen week plaatste het Witte Huis dertien bedrijven en zakenmannen op de internationale sanctielijst, omdat ze zaken zouden doen met de Houthi’s. De Amerikanen willen bovendien hun taskforce uitbreiden, met als codewoord ‘afschrikking’. Tot nu toe heeft een Amerikaanse torpedobootjager in de Rode Zee, de USS Carney, raketten en drones van de Houthi’s telkens uit de lucht geschoten. Afschrikking zou betekenen dat de Biden-regering een stap verdergaat en militaire doelen op het vasteland gaat raken.
‘Maar daarmee zouden ze de Houthi’s alleen maar in de kaart spelen’, zegt Jemenkenner Mohammed al-Basha, verbonden aan consultancybureau Navanti Group. ‘Vergeet niet: de Houthi’s dromen ervan onder vuur te worden genomen door Israël of de VS. Internationaal krijgen ze dan erkenning als anti-imperialistische ‘verzetsbeweging’. En het zou de steun opleveren van gewone Jemenieten die zich van oudsher verenigen tegenover een gedeelde vijand.’
Een tweede probleem is dat een belangrijke bondgenoot van Washington, Saoedi-Arabië, na maandenlange gesprekken met de Houthi’s eindelijk een vredesverdrag lijkt te zijn overeengekomen. De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman is naarstig op zoek naar een exitstrategie uit de bloedige Jemenitische oorlog waarin hij zich in 2015 stortte. Een militaire aanval door de Amerikanen zou de Saoedische plannen totaal in de war gooien.
Veel opties hebben de Amerikanen dus niet. ‘Ze kunnen beter niet-westerse bondgenoten zoals China en Japan erbij betrekken’, zegt Al-Basha. ‘De acties van de Houthi’s raken immers iedereen. Gisteren was het een Noors schip, morgen misschien eentje uit China. Als schepen de Bab el Mandeb gaan mijden, leidt dat tot enorme verliezen voor andere havens zoals die van Egypte, Soedan en Djibouti.’
In datzelfde Djibouti hebben de Chinezen een militaire basis, onder meer voor de bestrijding van piraterij. Washington heeft de Chinezen inmiddels gevraagd in het gebied mee te patrouilleren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden