Sinds een week zijn de verhalen over verkrachtingen van Israëlische vrouwen door Hamas-strijders internationaal nieuws. De Israëlische VN-ambassadeur stelde onlangs dat er sinds de dag van de aanval op 7 oktober al signalen waren van deze oorlogsmisdaden. Hij verweet de internationale gemeenschap weg te kijken van het seksueel geweld dat Israëlische vrouwen was aangedaan.
Diverse media voerden vervolgens experts op om uit te leggen hoe het mogelijk was dat er nu pas aandacht is voor het seksueel geweld. Zij concludeerden wat veel vrouwenorganisaties al jaren weten: seksueel geweld als oorlogswapen heeft geen prioriteit.
Over de auteurs
Laila Ait Baali is directeur van genderplatform WO=MEN. Anne-Floor Dekker is programmamanager bij genderplatform WO=MEN.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het bespreken van seksueel geweld als oorlogswapen is (vanwege de schaamte) niet alleen een taboe, maar overlevers of nabestaanden die melding of aangifte willen doen worden ook nauwelijks serieus genomen. Daarnaast ontbreekt vaak een toereikend juridisch systeem om meldingen of aangiften te registreren en op te volgen. Het aantal veroordelingen is daarom gering − en dat is verontrustend, want seksueel geweld werd ‘al’ in 2008 expliciet door de VN Veiligheidsraad aangemerkt als oorlogswapen.
Nog geen twee maanden geleden, tijdens de Open Debate on Women, Peace and Security van de VN Veiligheidsraad, stond de internationale gemeenschap in New York stil bij betere maatregelen om vrouwen en meisjes in conflictgebieden beter te beschermen. Mirjana Spoljaric, president van het Internationale Rode Kruis, gaf de deelnemende landen een veeg uit de pan. Wereldwijd hebben veel te weinig landen nationale wetten ingericht die seksueel geweld als oorlogswapen erkennen, aldus Spoljaric.
De omvang van seksueel geweld in oorlog moet daarbij niet worden onderschat: VN-secretaris-generaal António Guterres rapporteerde vorig jaar 2.455 geverifieerde gevallen. Het topje van de ijsberg, volgens Guterres. De misdaden deden zich voor in onder meer De Democratische Republiek Congo, voormalig Joegoslavië, Soedan, Iran, Myanmar, Afghanistan, Syrië en Oekraïne. Zo werden in Irak Yezidi-vrouwen massaal ontvoerd en systematisch verkracht door IS-strijders. In Soedan worden vrouwen en kinderen verkracht door de paramilitaire groep Rapid Support Forces, zo alarmeerden recent nog hulporganisaties als Save the Children en de Soedanese vrouwenorganisatie SIHA.
LEZERSOPROEP
In 2023 bood de koning excuses aan voor het slavernijverleden en wist taalwonder ChatGPT binnen één jaar honderden miljoenen gebruikers aan zich te binden. Finland trad toe tot de Navo. Turkije en Syrië werden getroffen door aardbevingen, Hamas en Israël raakten in oorlog. Nieuwkomer BBB werd de grootste in alle provincies, het kabinet viel over een asielcrisis - waarna de PVV won. Met Barbie maakte Greta Gerwig als eerste vrouwelijke regisseur een film die meer dan 1 miljard dollar opbracht. Jenni Hermoso rekende af met seksisme (‘De kus’) in het Spaanse voetbal. Europa ging deze zomer gebukt onder extreem weer. En Donald Trump werd de eerste Amerikaanse president van wie een mugshot is genomen.
De wereld staat nooit stil, maar heeft dit jaar iets u zó geraakt, dat u daardoor van mening bent veranderd? Welk standpunt heeft u verlaten, welk nieuw perspectief heeft u verrijkt? Laat ons weten waarover u radicaal van opvatting bent veranderd en door welke nieuwsgebeurtenis dat is veroorzaakt.
Stuur uw bijdrage (max. 200 woorden) voor 19 december naar brieven@volkskrant.nl. Een selectie zal in de laatste week van het jaar worden gepubliceerd.
De aard van seksueel geweld in oorlog is bovendien vaak bewust ontwrichtend. Als oorlogswapen is het gericht op het dehumaniseren, destabiliseren en soms zelfs het ‘omvolken’ van tegenstanders.
De VN Veiligheidsresoluties zijn een eerste stap. Maar landen moeten vervolgens wél wetten aannemen die straffeloosheid tegengaan. Bovendien verdient de impact van seksueel geweld op overlevers en hun omgeving aandacht: hoe vinden zijzelf dat hen ‘recht’ kan worden gedaan? Wat hebben zij nodig om hun levens weer op te kunnen pakken? Feministische organisaties als Women’s Initiatives for Gender Justice en La Strada, maar ook de organisaties Impact en Impunity Watch, trainen in diverse landen politiemensen en medewerkers in de justitieketen om vanuit een manier te werken waarbij de overlever centraal staat.
Ook in Nederland moet het beter. Uit recent onderzoek van Amnesty en het instituut voor Mensenrechten en Medisch Onderzoek (iMMO bleek dat naar schatting 63 tot 80 procent van de vrouwelijke asielzoekers in Nederland seksueel geweld voor, tijdens en na de vlucht heeft meegemaakt. Volgens medisch specialisten van iMMO wordt in 68 procent van de zaken het seksueel geweld niet of nauwelijks benoemd tijdens de gehoren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en hebben veel medewerkers een blinde vlek hiervoor.
Deze zomer waarschuwde Nadia Zosym, Chief of the Office of the Gender Commissioner in Oekraine in een bijeenkomst met het Nederlandse ministerie van Justitie en Veiligheid dat met grote waarschijnlijkheid een aanzienlijk deel van de ruim 100 duizend Oekraïense vluchtelingen in Nederland seksueel geweld in Oekraïne of tijdens de vlucht heeft meegemaakt. Nederland heeft tot nu toe geen van de aanbevelingen van Amnesty om deze overlevers beter te ondersteunen, overgenomen.
Nog een voorbeeld: toen Nederland vorig jaar een forensisch en opsporingsteam naar Oekraïne stuurde om oorlogsmisdaden te helpen onderzoeken, ging er geen genderadviseur mee. Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken en zelfverklaard feminist Wopke Hoekstra gaf later in een Kamerdebat toe dat hij er niet aan had gedacht dat vrouwelijke slachtoffers van seksueel geweld liever met een vrouwelijke rechercheur spreken.
Omdat seksueel geweld vaak (en effectief) wordt ingezet om samenlevingen te ontwrichten, is het ook voor vredesprocessen van belang dat dit thema onderdeel is van gesprek, dat overlevers recht wordt gedaan en dat daders ter verantwoording worden geroepen. Ook in Israël en de bezette Palestijnse gebieden kan alleen een duurzaam vredesproces worden begonnen als dit recht doet aan wat overlevers nodig hebben, zij worden geloofd en gehoord en de strijdende partijen verantwoordelijk worden gehouden voor hun oorlogsmisdaden.
Nederland kan daaraan bijdragen, Vanuit onze diplomatieke missies en met de lokale vrouwenorganisaties en andere expertorganisaties waarmee Nederland al jaren werkt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden