Op sociale media zijn het meestal filmpjes of foto’s die viraal gaan. Dit keer ging een gedicht viraal. ‘Als ik moet sterven’, luiden de openingsregels, ‘Moet jij leven/om mijn verhaal te vertellen.’ De Palestijnse leraar en dichter Refaat Alareer schreef het tijdens de huidige Gaza-oorlog, alsof hij voorvoelde wat er zou gaan gebeuren. Op woensdag 6 december stierf hij bij een Israëlisch bombardement, pas 44 jaar oud. Zijn zus en broer kwamen eveneens om het leven, net als vier van hun kinderen.
Sinds zijn dood is het gedicht wereldwijd tienduizenden keren gedeeld, soms voorzien van een spontane vertaling. Gebruikers op platform X (voorheen Twitter) deelden vertalingen naar onder meer het Japans, Iers, Chinees, Spaans, Macedonisch, Hindi en Bosnisch. Een Pakistaanse verslaggever las live op tv een vertaling in het Urdu voor.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet, en is auteur van het boek De koerier van Maputo (2021).
Postuum is Alareer daarmee één van de belangrijkste gezichten geworden voor de ruim 18 duizend mensen die tijdens de huidige Gaza-oorlog door Israël gedood zijn. Hij doceerde Engelse literatuur aan de Islamitische Universiteit in zijn geboorteplaats Gaza-stad, en genoot een heldenstatus onder zijn studenten.
Alareer werd in 1979 geboren in de wijk Shejaya, aan de oostkant van Gaza-stad. Als kind deed hij alles wat zijn leeftijdsgenoten deden: stenen gooien naar Israëlische tanks en vliegeren op het strand. Geld voor boeken hadden zijn ouders niet. Kritische teksten werden door Israël uit de handel gehaald en uit schoolboeken geweerd. ‘Ik herinner me dat mijn broer en ik een boek hadden met Intifada-poëzie’, zei Alareer tegen een Koerdische website. ‘Ik las het met de deuren en ramen dicht. Het was alsof ik een bom verborg.’
Zijn eigen werk is onlosmakelijk verbonden met de vier Israëlische bommencampagnes van de voorbije vijftien jaar. Hij begon met schrijven tijdens operatie ‘Gegoten lood’ (2008-2009) waarbij ruim 1.400 Palestijnse doden vielen, en zette zijn boosheid om in een parabel waarin Israëlische soldaten Palestijnse kinderen op kwamen eten – een verwijzing naar een vergelijkbaar verhaal van satiricus Jonathan Swift.
Bij de volgende Gaza-oorlog, die van 2014, kwamen zo’n dertig naaste familieleden door de bombardementen om het leven, onder wie zijn broer. Datzelfde jaar stelde Alareer een bundel korte verhalen samen onder de titel Gaza Writes Back. Samen met twee andere schrijvers werd hij uitgenodigd om erover te vertellen tijdens een tour door de Verenigde Staten.
In 2015 hielp hij een programma op te richten onder de noemer We are not Numbers (‘We zijn geen cijfers’), waarbij jonge aspirant-schrijvers leerden Palestijnse levensverhalen te vertellen achter de kille statistieken. Zelf schreef hij niet in zijn moedertaal, maar in het Engels. Hij zag die taal als een ‘manier om los te komen van de langdurige belegering van Gaza’, zo zei een oud-student, ‘een teleportatie apparaat dat de hekken van Israël trotseerde.’
Zijn studenten liet hij kennismaken met de wereldliteratuur, waaronder de Israëlische dichter Yehuda Amichai. Ook liet hij ze Merchant of Venice van Shakespeare lezen waarin antisemitisme een belangrijke rol speelt. Hij hielp hen in te zien dat de haat waarmee het Joodse karakter Shylock geconfronteerd wordt, niet verschilt van de vooroordelen tegen Palestijnen. ‘Ik vroeg de studenten met wie zich meer identificeerden, Othello met zijn Arabische achtergrond, of Shylock de Jood’, zo vertelde hij nadien. De meesten zeiden Shylock.
Na de bloedige aanval van Hamas op 7 oktober verscheen Alareer op de BBC, waar hij de actie vergeleek met de heroïsche Joodse getto-opstand (1943) in het door de nazi’s bezette Warschau. Die parallel kwam hem op veel kritiek te staan, ook van de BBC die kenbaar maakte dat hij niet meer uitgenodigd zou worden. Een opmerkelijk besluit, want op sociale media had hij nooit een geheim gemaakt van zijn standpunten. ‘Alle Israëli’s zijn soldaten’, schreef hij kort na de Gaza-oorlog van 2021. ‘Geen enkele daad van Palestijns verzet is terreur.’
De voorbije weken bleef de schrijver in Gaza-stad, en weigerde hij ondanks de Israëlische oproepen te vertrekken naar het ‘veiligere’ zuiden. De luchtaanval van vorige week raakte alleen de verdieping waar hij verbleef, zo meldde de in Genève gevestigde mensenrechtenorganisatie Euro-Med Human Rights Monitor. Om die reden concludeert de organisatie dat het Israëlische leger hem doelbewust heeft gedood. Volgens een vriend van de schrijver, geciteerd door Euro-Med, kreeg Alareer kort voor zijn dood een telefoontje van de Israëli’s met de boodschap dat men wist waar hij was.
‘Ik ben een academicus. Het hardste object dat ik thuis heb, is een stift’, zo zei een zichtbaar geëmotioneerde Alareer tijdens een recent video-interview, met op de achtergrond het geluid van vallende bommen. ‘Als de Israëlische soldaten op een dag binnenstormen, zal ik die stift naar ze smijten, ook al is dat het laatste wat ik doe.’ Hij laat zijn vrouw en zes kinderen na.
3x Refaat Alareer
1) ‘Hij zat vol energie, leven en humor. Hij hield van Chicago Pizza, katten, geschiedenis, klassieke muziek, theater, poëzie en Harry Potter.’ (Schrijver Muhammad Shehada)
2) ‘Je zei dat als je dit zou meemaken, je de poëzie van anderen aan je studenten zou onderwijzen. Nu zullen wij jouw poëzie aan de wereld onderwijzen.’ (Indisch-Canadese dichter Rupi Kaur)
3) ‘Niets zal ons tot zwijgen brengen. Niets zal ons breken. En als we sterven, laten we verhalen en erfenissen achter die onze kinderen naar hetzelfde pad zullen leiden: vrijheid, en niets anders. Rust zacht, Refaat Alareer.’ (Schrijver Ramzy Baroud)
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden