Dit blijkt uit een analyse door de Volkskrant van alle opgelegde verkeersboetes in de afgelopen drie jaar. De gegevens zijn met een beroep op de Wet open overheid (Woo) opgevraagd bij het CJIB, dat de aanmaningskosten doorgaans niet rapporteert. Deze kosten vormden van 2020 tot en met 2022 bijna eenvijfde van de opgelegde verkeersboetes.
Burgers komen vooral in de problemen door boetes voor onverzekerde auto’s, motoren of bromfietsen, blijkt uit de analyse van de Volkskrant. Een kwart van het aanmaningsbedrag van 137 miljoen euro betrof een aanmaning op een boete vanwege een onverzekerd voertuig, de zogeheten WAM-boete.
De Dienst Wegverkeer (RDW) controleert onverzekerde voertuigen aan de hand van het kentekenregister, en kan hier twee keer per jaar een boete van 370 tot 400 euro voor geven. Met twee aanmaningen kan dit oplopen tot 2.400 euro aan boetes per jaar, ook als een voertuig de weg niet opgaat.
Demissionair minister van Justitie Dilan Yesilgöz erkent in een reactie dat de verhogingen ‘fors en ingrijpend kunnen zijn’, maar noemt deze kosten ook vermijdbaar: ‘Door de verkeersboete op tijd te betalen of gebruik te maken van een betalingsregeling.’
Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, zegt Merel van Rooy. Zij is onderzoeker bij het Instituut voor Publieke Economie en vroeg de boetegegevens op via een Woo-verzoek. Autobezitters laten hun voertuig volgens Van Rooy niet zomaar onverzekerd: ‘Onder de onverzekerden zijn mensen met schulden en minder zelfredzaamheid oververtegenwoordigd. En die negeren de post vaak.’
Iemand die onverzekerd raakt omdat de maandelijkse afschrijving wegens geldproblemen niet kan worden voldaan, laat de post vaak ongeopend. Het gevolg is dat diegene al snel tegen een verdrievoudigde boete aanhikt. Deze ‘theorie van de gesloten enveloppen’ vindt volgens Van Rooy steun in beleidsonderzoek: ‘De helft van de WAM-boetes zijn herhalingen, en bij 85 procent van die herhalingen staat de vorige boete ook nog open.’
Veel cliënten hebben problemen met verkeersboetes, beaamt directeur Bahattin Turkoglu van Schuldhulp De Schie in Capelle aan den IJssel. ‘De Belastingdienst is bij ons schuldeiser nummer één, daarna volgt het CJIB.’ Turkoglu bevestigt dat ongeopende enveloppen een belangrijke rol spelen: ‘Cliënten komen hier binnen met Lidl-tassen vol.’
Volgens Turkoglu bindt het CJIB direct in als een cliënt in de schuldsanering is geplaatst, maar in andere gevallen is het moeilijk zakendoen met de overheidsinstantie. ‘Ze zijn harder dan particuliere incassobureaus. Zo valt over andere betalingstermijnen echt niet te spreken. Onmenselijk, het is toch niet de bedoeling dat de overheid mensen in problemen brengt?’ Turkoglu krijgt hierbij steun van de Algemene Rekenkamer, die eerder dit jaar oordeelde dat betalingsregelingen van de overheid onvoldoende rekening houden met het bestaansminimum.
De hoge aanmaningen brengen veel gezinnen in de knel, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek. Zo kampten 725 duizend huishoudens in januari 2023 met problematische schulden. Bij 125 duizend van die huishoudens was de schuld (gedeeltelijk) het gevolg van een verdrievoudigde verkeersboete. Onderzoekers van het wetenschappelijk kenniscentrum van justitie wijzen erop dat vooral ‘de financiële draagkracht’ bepaalt of iemand een boete betaalt.
Van de gemiddeld 8 miljoen verkeersboetes per jaar worden er zo’n 900 duizend niet meteen betaald, waarna een aanmaning volgt. In 459 duizend gevallen stuurde het CJIB zelfs een tweede aanmaning. Het boetebedrag van 707 miljoen euro per jaar (inclusief 72 miljoen euro administratiekosten) werd daardoor verhoogd naar ruim 844 miljoen.
Als betaling uitblijft, stijgen boetes voor lichte verkeersovertredingen sneller dan strafrechtelijke boetes voor zware overtredingen. Bij de eerste herinnering verhoogt het CJIB een boete met de helft, bij de tweede aanmaning verdubbelt het totale bedrag. Bij een boete van de rechter (pas vanaf grotere snelheidsovertredingen) komt er eerst 20 euro bovenop, en vervolgens 20 procent (met een minimum van 40 euro). Zo kost een boete voor 30 kilometer per uur te hard rijden na twee aanmaningen dubbel zoveel als een strafrechtelijke overtreding van 35 kilometer per uur: 1.047 tegenover 509 euro.
De aanmaningspercentages voor verkeersboetes werden in 2012 verdubbeld omdat toenmalig justitieminister Ernst Hirsch Ballin zijn begroting niet rondkreeg, blijkt uit eerder vrijgegeven beleidsstukken. De inkomsten voor de overheid lopen normaal gesproken via de Belastingdienst en het ministerie van Financiën, maar de inkomsten van verkeersboetes komen terecht bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het ministerie heeft daarmee een belang bij hogere opbrengsten.
De Raad van State adviseerde half november tegen het dichten van begrotingstekorten door het verhogen van verkeersboetes. ‘De boetes zijn bedoeld om de verkeersveiligheid te vergroten. De hoogte van de boete moet dus ook in verhouding staan tot de aard en ernst van de verkeersovertreding.’ Justitie zegt de doelmatigheid van ophogingen te onderzoeken. ‘Daarbij worden opties verkend om de schuldoploop te verminderen.’ Dit onderzoek wordt naar verwachting in 2024 afgerond.
Bent u in geldproblemen gekomen vanwege een boete voor een onverzekerde auto, en wil u uw verhaal delen met de Volkskrant? Neem dan contact met ons op via tips@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden