Als de regering van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) geen meerderheid haalt bij de vertrouwensstemming in het Poolse Lagerhuis, klinkt het geluid van ontlading. Gejuich, applaus. Dan, luidkeels scanderend en met de armen zwaaiend: ‘Do wi-dze-nia’ – tot ziens! Niet in het halfronde Lagerhuis (Sejm) zelf, maar in de grote zaal van filmhuis Kinoteka in Warschau. Hier zagen vierhonderd mensen op het grote doek hoe Polen na acht jaar afscheid neemt van PiS – en later op de avond Donald Tusk als nieuwe premier verwelkomt.
Democratie lééft in Polen. Dat werd al duidelijk bij de verkiezingen op 15 oktober, met een historisch hoge opkomst van 74 procent. Met name Poolse jongeren gingen in groten getale stemmen. Ook in de bioscoop schuifelt vooral de jongere generatie vanaf 10 uur ’s ochtends langs de bioscoopstoelen met popcorn en, later op de middag, bier.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
‘Het is een historisch moment’, zegt 30-jarige origamikunstenaar Dominik Kazuś uit Konin, in het midden van Polen. ‘En dan kun je het ook nog eens in de bioscoop zien: uniek.’ Hij stond om 5 uur op om de trein te pakken. Polen verandert langzaam, getuige het optimisme na de verkiezingen en vrolijke evenementen als deze bioscoopvoorstelling. ‘We worden weer een cool land’, zegt Kazuś tevreden.
Eigenlijk was het een grapje. ‘Ik zou dit in de bioscoop kijken’, schreef een redacteur van het satirische weekblad NIE op Instagram over de zittingen van de Sejm, waar het vaak knettert. Dat liet Kinoteka, gevestigd in het iconische Paleis van Cultuur en Wetenschap in het hart van de hoofdstad, zich geen twee keer zeggen. Nadat ze toestemming kregen van de Sejm, vlogen de – overigens kosteloze – kaartjes de deur uit. ‘Binnen acht minuten waren de eerste vierhonderd weg’, vertelt manager Maria Majchrzak. De bios opende een extra zaal voor de vertoning.
Normaal gesproken trekken de verhandelingen van het Poolse Lagerhuis politieke junkies en journalisten. Maar sinds de verkiezingen zijn de zittingen immens populair, onder meer op YouTube: het record was 1,4 miljoen kijkers op een dag. Buiten de bioscoopzaal keken maandag ruim een kwart miljoen mensen mee via internet. Oud-televisiepresentator Szymon Hołownia is populair als voorzitter, met ironie en humor houdt hij de felle discussies in toom. ‘Sejmflix’ noemen sommige Polen het liefkozend.
En ze willen weten hoe het verdergaat. PiS klampte zich afgelopen weken aan de macht vast. De partij werd weliswaar de grootste bij de verkiezingen, maar heeft geen meerderheid in het Lagerhuis. Tusk daarentegen wel, met een coalitie van drie partijen. Maar PiS kreeg de eerste kans van bondgenoot Duda om een regering te vormen. Die poging was bij voorbaat kansloos en vertraagt vooral een regering van aartsvijand Tusk. Ook op maandag rekt PiS tijd, door Morawiecki talloze vragen te stellen die hij in een ellenlange speech beantwoordt. Vlak voor de stemming kreunt de bioscoopzaal van verveelde ergernis.
Het was de zwanenzang van PiS. ‘Nu komt er verandering’, zegt student Sabina (21, wil niet met haar achternaam in de krant). ‘Ik ben hoopvol. Ik houd van dit land, nu heb ik het gevoel dat ik er kan blijven.’ Ze is geïnteresseerd in politiek maar ging de sessies van het Lagerhuis voor de verkiezingen uit de weg. ‘Te veel haatdragende taal.’ De afgelopen acht jaar was politiek deprimerend, zegt ze. Vandaar dat jonge Polen er graag de draak mee steken. Dat schept saamhorigheid. ‘Je voelt je niet alleen, net als in de bioscoop vandaag.’
Maar met PiS op weg naar de uitgang is de humor minder zwart. ‘Mensen lachen ook omdat ze weten dat de slechte tijden voorbij zijn’, zegt Majchrzak van Kinoteka. De constant roezemoezende zaal is een en al vrolijkheid. Als bejaarde PiS-partijleider Jarosław Kaczyński speecht over wat volgens hem misging onder de vorige regering Tusk (2007-2015), krijgt hij aan het einde ironisch applaus. Hoe oprecht enthousiasme klinkt, valt te horen bij het daverend applaus voor Barbara Nowacka (Burgerplatform, Tusks partij), die PiS het achterste van haar tong laat zien.
In Kinoteka tref je de progressieve bubbel van Polen. Meer dan eenderde van het land stemde juist voor PiS. Maar de jongeren hebben het gevoel dat zij nu een keer aan zet zijn. ‘Ik heb acht jaar op een andere regering gewacht’, zegt Filip Korol (27) uit het vlakbij gelegen Łódź. De recent afgestudeerde arts besloot binnen dertig seconden dat hij deze bioscoopvoorstelling móest zien. ‘Sinds de verkiezingen zijn jonge mensen meer met politiek bezig dan ooit. Ik denk dat drie maanden geleden niemand hier had gedacht dat we de Sejm in de bioscoop zouden bekijken.’
Maandagavond kreeg Tusk een meerderheid van de stemmen om aan de slag te kunnen als premier. In de Sejm wordt nadien het volkslied gezongen, het handjevol diehards dat nog in de zaal zit zingt stemmig mee. Dan kijken mensen verschrikt naar het scherm: ‘Oooeeeh!’ Kaczyński grijpt onverwachts de microfoon en maakt de kersverse premier Tusk uit voor ‘Duitse agent’.
Van harte gaat het niet, als het aan PiS ligt. En de komende maanden staan onder meer het hervormen van de publieke omroep, het herstel van de rechtsstaat en het lijmen van de relatie met de EU op de agenda. ‘Evolutie, geen revolutie’, zo ziet arts Korol de verandering voor zich. Dinsdag presenteert Tusk zijn plannen. Mogelijk beëdigt president Duda woensdag al de nieuwe regering. Wie het in de bioscoop wil volgen, heeft geluk: wegens het grote succes vertoont Kinoteka tot 10 januari de zittingen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden