In januari de alcohol laten staan is makkelijker dan in december. Dry January is inmiddels een bekend fenomeen onder de goede voornemens, maar tijdens de feestdagen speelt de sociale druk nog altijd veel mensen parten. Want wél drinken is nog steeds de norm. Bijna acht op de tien Nederlanders van 18 jaar en ouder drinkt wel eens alcohol, zo blijkt uit cijfers van het alcoholexpertisecentrum Trimbos-instituut.
Over de auteur
Heleen van Lier schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
‘Doe niet zo ongezellig, het is feest.’ Sta je op het punt te zwichten voor zulke opmerkingen, onthoud dan: drinken is al vanaf een glas per dag schadelijk voor de gezondheid. Gevraagd naar het grootste risico, antwoorden deskundigen unaniem: kanker. Cellen en dna raken beschadigd, en alcohol remt het herstel. Ook onderdrukt alcohol ons immuunsysteem.
En dat zijn alleen maar de langetermijngevolgen. Ook op de korte termijn is alcohol schadelijk: bij veel (huiselijk) geweld en verkeersongelukken (naar schatting tussen de 10 en 25 procent van alle verkeersdoden) is alcohol in het spel.
‘Mensen willen maar al te graag geloven dat er zoiets bestaat als verstandig drinken, dus houden ze zichzelf voor de gek’, zegt voedingshoogleraar Jaap Seidell. Sander Kersten, voedingshoogleraar aan de Wageningen Universiteit, noemt de maatschappelijke acceptatie van alcohol ‘op een bepaalde manier idioot’. ‘Als je het nu zou willen introduceren, kwam het er niet doorheen.’ Als niet-drinker ben je dus niet gek.
Nog een stok achter de deur om alcohol ook tijdens de feestdagen te laten staan: kinderen beginnen eerder met drinken als ze thuis worden blootgesteld aan alcohol. En als jongeren voor hun 15de beginnen met drinken, is de kans groter dat ze later verslaafd raken. ‘Ouders moeten dus proberen dat eerste glas drank zo lang mogelijk uit te stellen’, zegt Carmen Voogt van het Trimbos-instituut.
Door wijn te schenken bij het kerstdiner en champagne tijdens Oud en Nieuw leren kinderen dat alcohol bij een feestje hoort. ‘Het is goed als ouders zich bewust zijn van het feit dat ze hun kinderen hiermee iets aanleren over de rol van alcohol in het leven’, zegt Jacqueline Vink, hoogleraar orthopedagogiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen, waar ze onderzoek doet naar verslavingen.
Zelfs kinderen tussen de 4 en 8 jaar oud blijken volgens onderzoek van Voogt al alcoholische dranken te kunnen onderscheiden van andere drankjes. Ook zijn ze in staat normen over alcoholgebruik op te pikken, zoals: drinken doe je op een feestje.
‘Eigenlijk gek, als kind ga je naar feestjes en vermaak je je opperbest op cola of limonade en dan, ergens in de puberteit, verdwijnt dat kinderlijke vermogen om extatisch, maar nuchter, te genieten van een partijtje’, schrijft journalist Stefanie Bottelier in een essay over stoppen met drinken. Volgens Jacqueline van Lieshout, auteur van het boek Ontwijnen kan het ook anders. ‘Zonder alcohol beleef je juist alles intenser, je hebt meer energie en je komt er beter achter wat je nou werkelijk leuk vindt.’
‘Als je ergens bent waar gedanst wordt, kun je soms het gevoel hebben dat je er niet in komt, het voelt stroef en schurend. Mijn ervaring is dat je ook zonder alcohol wel loskomt, maar het duurt gewoon langer’, zegt Petra Moes, die trainingen geeft over de ‘kunst van nuchter leven’. ‘Je moet wat meer geduld hebben en accepteren dat je je niet binnen één nummer al helemaal los voelt op de dansvloer. En als je niet de persoon bent die zich zonder alcohol helemaal laat gaan, kun je je afvragen of dat soort feestjes bij je past.’
‘Voel je in ieder geval geen slachtoffer van dat je niet ‘mag’ drinken of niet mee kan doen’, zegt Moes. De reden waarom je stopt, is je houvast. ‘Doe je het voor je gezondheid, zie je het als een experiment, wil je een voorbeeld zijn voor je kinderen, wil je afvallen? Als je zelf echt iets wil, maakt het minder uit wat je omgeving zegt.’
Bedenk ook wat je gaat zeggen als mensen ernaar vragen. Het helpt ook om te weten wat je dan wél drinkt, zegt Moes. ‘Als je ergens heen gaat en je weet niet wat er precies in huis is, neem dan gewoon je favoriete alcoholvrije drankje mee.’
Het goede nieuws voor de niet-drinker is dat het tij langzaam aan het keren is. ‘Drie jaar geleden was je raar als je om een spa rood vroeg op een feestje, en gingen mensen je mijden of werd je niet meer uitgenodigd. Maar dat wordt minder. Doordat internationale trends als Dry January en Sober September hier ook aan populariteit winnen, wordt het steeds normaler om al dan niet tijdelijk alcoholvrij te zijn’, aldus Van Lieshout.
Oorzaak én gevolg van de opkomst van de niet-drinker, is dat er tegenwoordig alcoholvrije alternatieven genoeg zijn. De vraag naar alcoholvrij stijgt, technieken om dranken te de-alcoholiseren worden steeds beter, en de stijgende kwaliteit komt de populariteit ten goede. In de supermarkt winnen alcoholvrije drankjes aan terrein in het schap. In restaurants verschijnen alcoholvrije drankarrangementen op het menu. In steden als New York en Londen zijn inmiddels alcoholvrije bars.
Zelfs in Frankrijk, waar wijn een diepgeworteld onderdeel is van de nationale identiteit, zijn alcoholvrije alternatieven bezig met een opmars. Dit jaar opende de eerste alcoholvrije wijnkelder in Parijs.
Keuze in overvloed dus. Onze kenners bespreken de beste non-alcoholische alternatieven.
De smaak van 0.0-bier evenaart de smaak van alcoholhoudend bier steeds beter. Er is niet één aanwijsbare methode die tot de verbeterslag leidde, iedere brouwer gaat anders te werk. De Volkskrant testte welke alcoholvrije biertjes het lekkerst zijn.
Het lekkerste bier vond de redactie Brouwers 0.0 van Albert Hein. ‘Een lekker fris pilsje, dat ook echt als een goed pilsje (met alcohol) smaakt. Dit kan je dagen achter elkaar door tanken. Er zit een licht ‘kruidje’ in, maar desalniettemin drink je dit ‘supermakkelijk’ weg.’
Op de tweede plek staat Jever Fun, één van de populairste alcoholvrije biertjes maar met 1 euro per flesje, te koop bij Jumbo, ook een van de duurste – ter vergelijking: Brouwers kost 0,41 cent per flesje. De Jever valt goed in de smaak, ‘heel normaal bier’, zegt iemand. Een beetje Grolsch-achtig, maar dan wel wat je op een festival geserveerd krijgt. Drinkt misschien niet zo goed weg als de Brouwers 0.0, maar ‘als het echt goed koud is, is dit een hele goede dorstlesser’.
Wat bij bier inmiddels redelijk lukt, lukt minder goed bij wijn: de alcohol eruit halen zonder dat je dat echt in de gaten hebt, vindt wijnrecensent Onno Kleyn. ‘Bier bevat maar 5 procent alcohol, wijn wel 13 procent of meer: alcohol is dus belangrijker in de smaak van wijn’, zegt Joris Snelten, directeur van Delta Wines. ‘Verder wordt bier gedefinieerd door bitters, wijn door zuur. Bitter maskeert de vervanging van alcohol door suiker beter. Net als koolzuur. Daarom zijn de best gelukte alcoholvrije wijnen steevast de schuimende.’
Duitse wijn laat zich het makkelijkst alcoholloos imiteren, aangezien hij soms minder alcohol bevat en behalve zuur ook een zoetje bevat. Kleyn wil daarom toch twee producten uit het Moezelgebied in het zonnetje zetten: de SOBR riesling in de ‘stille’ en mousserende versies (te koop bij onder andere Gall&Gall). ‘De stille ruikt naar appeltaart en honing en smaakt fris, de bruis doet iets vergelijkbaars. Goed te doen allebei, zolang je het maar geen wijn noemt.’
Voor een alcoholvrije Oud en Nieuw is er inmiddels ook meer op de markt dan Jip en Janneke-prik. Er zijn importeurs en verkopers die zich helemaal hebben toegelegd op ‘kwalitatieve’ alcoholvrije ‘champagnes’.
De Volkskrant vergeleek verschillende alcoholvrije bubbels. De winnaar van de test is tevens de goedkoopste: Viverty van Sektkellerei Schloss Wachenheim (te koop bij Albert Heijn). ‘Deze heeft een wat langere afdronk, mooie zuren, een beetje umami, is niet zo opdringerig en hij heeft ook de beste bruis van allemaal.’
In het rijtje alcoholvrije dranken kunnen de aperitieven en digestieven niet uitblijven. Een panel van de Volkskrant testte verschillende gins, bitters, jenever, whisky, rum en likeuren.
Het distilleren van alcohol is de truc om er sterkere alcohol van te maken. Als je alcohol op die manier kunt versterken, kun je dat ook met smaken, dacht de ontwikkelaar van Seedlip, gedistilleerde non-alcoholische spiritualiën, met kruiden-, vruchten- en plantenextracten. De Seedlip Garden 108 (te koop bij onder andere Gall&Gall), op basis van erwten en grassen, komt bij het panel als favoriete ‘gin’ uit de bus.
Bij de ‘bitters’ is het panel onverdeeld enthousiast over Crodino, te koop bij de meeste supermarkten. ‘Mooie kleur, bitterkoekjessmaak, mild, toegankelijk en serieus lekker.’ Ook de Crodino Rosso met bloedsinaasappel doet het goed: frisse geur, niet te zoet, doet denken aan Campari. De Pimento Spicy Ginger is geen slechte binnenkomer bij het kerstdiner: kruidig met een pittige afdronk. En de hazelnotenlikeur Frutaysol Avellana Sin is lekker als likeur bij de koffie.
Ondanks de afzwaaiers die er ook bij zitten, is het Volkskrant-testpanel toch vrolijk geworden van de alcoholvrije dranken, puur of als mixdranken voor een mocktail. ‘Gewoon proberen. Een kater houd je er niet aan over en zo saai als een heel diner met water en sap kan het nooit worden.’
Als er één alcoholvrije drank is die het in complexiteit, eenvoud, verscheidenheid en smaakrijkdom kan opnemen tegen wijn, dan is het thee, zegt Onno Kleyn. In China drink je vanzelfsprekend thee bij de maaltijd. Meestal krijg je een pot die regelmatig met heet water wordt bijgevuld.
Theesommelier Kiona Malinka maakt voor meer dan dertig sterrenrestaurants in Europa theesamenstellingen die passen bij de gerechten. ‘We serveren bijvoorbeeld kombucha, een koude drank van gefermenteerde thee, met groenten die weer gefermenteerd zijn in die kombucha.’ Je kunt ook spelen met de temperatuur van de thee. ‘Als je kaas gaat proeven nadat je net thee hebt gedronken, dan smelt de kaas bijna in je mond. Dat is een compleet andere ervaring dan bij wijn of port.’
Alleen al in één theesoort kunnen de smaken enorm uiteenlopen, zoals bij de Chinese oolongthee, die vermaarde variëteiten kent als de Da Hong Pao (grote rode mantelthee) en de Tieguanyin (thee van de ijzeren godin). Witte thee wordt bij een theearrangement vaak in een shotje tussen de gangen door gedronken om de smaak te neutraliseren.
Ook mediterraanse kok Nadia Zerouali serveert graag thee bij haar gerechten. ‘Een glaasje thee is erg lekker als tegenhanger voor al het zoet, bijvoorbeeld Arabische zwarte thee (verkrijgbaar bij mediterrane supers) met een paar kardemompeultjes en een kaneelstokje. Maar ook verse muntthee of zachte jasmijnthee doet het uitstekend.’
Voor dit artikel hebben we informatie uit eerdere Volkskrant-artikelen gebundeld:
Een alarmerend verhaal over onze nationale lievelingsverslaving 23 september 2017 - Ianthe Sahadat
Gezellig en sociaal zijn zonder alcohol? Omarm de ongemakkelijkheid 16 januari 2020 - Yasmine Esser
Alcoholvrij-gids: Zo kom je januari nuchter en extatisch door 6 januari 2022 - Heleen van Lier
Alcohol drinken in het bijzijn van de kinderen: is dat not done? 17 januari 2023 - Anna van den Breemer
De beste 0%-aperitieven en -digestieven 19 december 2019 - Pay-Uun Hiu
Wat is het succes van alcoholvrije wijn? 19 december 2019 - Onno Kleyn
De alcoholvrije dranken op basis van thee bevallen het best 12 januari 2023 - Onno Kleyn
Bubbels zonder alcohol, smaakt dat een beetje? 26 december 2018 - Pay-Uun Hiu
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden