De komende twee maanden zullen partijen het eerst eens moeten worden over de voorwaarden waaronder ze samen willen regeren, stelt Plasterk. Het respecteren van de rechtsstaat is daarbij het voornaamste struikelblok. Pas als ze het daarover eens zijn, kunnen de vier partijleiders onderhandelen over andere inhoudelijke thema’s.
Wat Plasterk betreft vinden deze twee tussenronden plaats in december en januari. Mochten de partijen daarin overeenstemming bereiken, dan kunnen ze vanaf februari spreken over de vorm van een toekomstig landsbestuur. Of het zin heeft die onderhandelingen te beginnen, moet een nog aan te stellen informateur uiterlijk begin februari laten weten aan de voorzitter van de Tweede Kamer.
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Righton won meerdere journalistieke prijzen.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Teruggaan naar de kiezer met de boodschap dat de formatie is mislukt, vindt Plasterk ‘niet acceptabel’. ‘Ik denk dat het moet’, zei hij over de samenwerking tussen PVV, VVD, NSC en BBB. ‘Het land moet tenslotte bestuurd worden.’
Het voorstel van Plasterk voor twee tussenronden leidt tot vertraging in de kabinetsformatie. Een nieuw kabinet zal daardoor niet eerder kunnen aantreden dan in het voorjaar van 2024. Vooral de eerste gespreksronde over de rechtsstaat zal ‘geen eitje’ worden, voorspelde Plasterk tijdens een toelichting op zijn verslag.
Hij verwees met name naar de principiële bezwaren die NSC van Pieter Omtzigt heeft tegen sommige anti-rechtsstatelijke standpunten van de PVV. Zo valt de wens van PVV-leider Geert Wilders om de koran, moskeeën en islamitisch onderwijs in Nederland te verbieden niet in goede aarde bij Omtzigt. Ook de VVD wil niet dat iemand ‘aan de rechtstaat gaat morrelen’, zei VVD-leider Dilan Yesilgöz afgelopen week tegen Plasterk.
Die adviseert nu in zijn brief dat de vier partijen tenminste samen om tafel gaan om ‘te onderzoeken of er overeenstemming is of kan worden bereikt tussen de partijen PVV, VVD, NSC en BBB over het waarborgen van de Grondwet, de grondrechten en de democratische rechtsstaat’.
Als de vier partijen elkaar daar kunnen vinden, zouden daarna de thema’s aan bod moeten komen die ze belangrijk vinden. Dat zijn volgens Plasterk ‘migratie, bestaanszekerheid (waaronder zorg, koopkracht, vaste banen en voldoende woningen), goed bestuur, internationaal beleid en klimaat, stikstof, land- en tuinbouw en visserij’.
Het doel van de tussenronden is uitvinden of er een ‘een basis is voor een vorm van politieke samenwerking die de grondslag vormt voor een stabiel kabinet’, aldus Plasterk.
Al met al is onzeker hoe haalbaar een rechts kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB in de praktijk is. Plasterk vindt dat de vier partijen tot het uiterste moeten gaan om overeenstemming met elkaar te bereiken, zodat er ‘recht wordt gedaan aan de verkiezingsuitslag’.
De rechts-radicale partij van Wilders werd bij de verkiezingen op 22 november verreweg de grootste, met 37 van de 150 zetels. De PVV-leider wil niets liever dan een meerderheidskabinet vormen met VVD, NSC en BBB. Hij staat ook open voor een minderheidsvariant.
De Tweede Kamer debatteert woensdag over de verkiezingsuitslag en het advies van Plasterk. Waarschijnlijk wijst de Kamer dan ook een informateur aan die de nieuwe gespreksrondes zal leiden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden