Vakbonden zijn in Dubai officieel verboden. Toch komt in het emiraat dezer dagen elke morgen om 9 uur een groep van tientallen vakbondsleiders bijeen in zaal 2 van gebouw 87 op het uitgestrekte expoterrein waar de VN-klimaatconferentie plaatsvindt.
Zij zijn hier om te lobbyen voor de belangen van hun leden, die deze week een plek moeten krijgen in de internationale klimaatafspraken. Dus worden elke morgen even de klokken gelijk gezet. Wat speelt er aan de onderhandelingstafels? Wie benadert welke diplomaat? En waar zijn de borden met de tekst ‘Just Transition’ af te halen voor de demonstratie vandaag?
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
Zo’n 110 duizend bezoekers zijn naar de klimaattop afgereisd, evenveel als de populatie van een stad als Leeuwarden. Een record dat gastland Dubai graag viert. Veel milieubewuste wereldburgers, vooral in het Westen, is het juist een gruwel. Dat enorme circus waarvoor al die mensen worden ingevlogen, wat schiet het klimaat daar in hemelsnaam mee op?
Dat is een begrijpelijke gedachte, zegt Pieter Pauw, onderzoeker klimaatfinanciering aan de Technische Universiteit Eindhoven – en bezoeker van de COP, de conferentie. ‘Tegelijkertijd is het logisch en belangrijk dat de top veel mensen trekt. Klimaatverandering is wereldwijd een levensbedreigend probleem en ook klimaatbeleid is ingrijpend. Dus is het goed om zo veel mogelijk belangen te horen op de plek waar belangrijke beslissingen worden genomen.’
Van de bezoekers op de top bestaat bijna de helft uit afgevaardigden namens de ‘parties’, de landen. De zogenoemde ‘observers’, vertegenwoordigers van non-profitorganisaties, zijn met bijna 15 duizend afgereisd. Zo zijn er veel organisaties die opkomen voor inheemse volken, bossen, boeren, oceanen, jongeren, vrouwen. En arbeiders dus. Observers hebben een formele rol bij de onderhandelingen. Zij mogen vergaderingen bijwonen en soms ook een verklaring afleggen. Maar ze zitten niet aan tafel.
Hoewel commerciële belangenbehartigers formeel geen toegang hebben tot de onderhandelingen, lopen er wel steeds meer vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven rond op de top. Dit jaar zijn er zeker 2.400 vertegenwoordigers uit de fossielebrandstoffenlobby, blijkt uit een analyse van actiegroep Kick Big Polluters Out. Dat is ruim vier keer zoveel als vorig jaar. Deze clubs komen bijvoorbeeld binnen als lid van de delegatie van een land, of omdat ze een speciale pas krijgen van gastheer Dubai.
‘Op zich is het niet gek dat ook het bedrijfsleven belangen behartigt op de COP’, vindt Pauw. ‘Maar ze komen vaak wel voor lachwekkende staaltjes van greenwashing. Zo was er dit jaar een event over de verduurzamingen van megajachten.’
De vakbeweging is al vanaf de eerste klimaatconferenties aanwezig. ‘Omdat milieu en klimaat directe invloed hebben op werkenden en werkgelegenheid’, zegt Bert De Wel. De Belg is klimaatmedewerker bij de Ituc, de internationale federatie van vakbonden, en leider van de delegatie van de vakbonden op de top. ‘Steeds vaker kunnen mensen tijdelijk niet werken omdat het te heet is of er een overstroming is. In zulke situaties moeten hun arbeidsrechten goed geregeld zijn. Daarnaast zullen overheden en bedrijven mensen moeten helpen die door de energietransitie ander werk moeten vinden.’
Dertien jaar geleden boekte de arbeiderslobby een groot succes tijdens de COP in het Mexicaanse Cancun, toen de term Just Transition in een verklaring werd opgenomen. Hiermee wordt bedoeld dat klimaatbeleid rechtvaardig moet zijn, dat de kwetsbaarste mensen op de arbeidsmarkt er niet het slachtoffer van worden. Hun arbeidsrechten moeten geregeld zijn en zij moeten betrokken worden bij het gesprek in landen over klimaatbeleid. De rechtvaardige transitie is intussen een van de tientallen onderwerpen waarover standaard tijdens COP’s wordt onderhandeld.
Maar de term is ook gekaapt, stelt De Wel vast. ‘Dat is een beetje cynisch. Maar na de top in Glasgow in 2021 ontdekten ontwikkelingslanden dat sociale rechtvaardigheid een bruikbaar begrip is om in te zetten in de strijd om handelsverdragen en over geld.’ Daardoor zijn de vakbonden soms bang dat het belang van de arbeider ondersneeuwt in de verklaringen van de COP.
Om dat te voorkomen is de vakbondskoepel al deze zomer begonnen met het opstellen van teksten die bonden in de hele wereld naar hun nationale vertegenwoordigers kunnen sturen. Zij kunnen vervolgens een badge voor de COP aanvragen bij de koepelorganisatie. COP-toerisme ligt daarbij op de loer, dus eist de Ituc dat vakbondsvertegenwoordigers in elk geval in contact staan met de diplomaten die namens hun land onderhandelen. ‘Het is een verschrikkelijk ingewikkeld proces en je kunt je hier al snel totaal verloren voelen.’
De inzet van de strijd tijdens de conferentie betreft uiteindelijk veelal multi-interpretabele woorden in teksten die op het eerste oog tamelijk vrijblijvend lijken. Toch is die strijd zeker relevant, legt Pieter Pauw uit. ‘Zulke teksten hebben vaak juridische consequenties. Je kunt landen erop aanspreken. Daarbij geldt ook: elke COP bouwt voort naar de volgende. En wat eenmaal door landen is besloten, wordt later eigenlijk nooit meer teruggedraaid. Elk stapje vooruit is dus winst.’
En dus wijst Bart De Wel zondagochtend in de schaduw van een boom tevreden naar bepaling 2f in Conceptbesluit CMA.5 over Just Transition. ‘Dit is onze lievelingsparagraaf.’
Het zijn 33 woorden over het belang van sociale dialoog en bescherming van personeel. Het laatste stukje staat tussen haakjes: ‘[en de erkenning van arbeidsrechten]’. Deze passage is na de lobby van de vakbeweging door de Amerikaanse regering toegevoegd, weet De Wel. En dat het tussen haken staat, wil zeggen dat een land protest heeft aangetekend. Het kan dus nog verdwijnen. Dat zou jammer zijn, zegt de Wel. ‘Maar we zijn op zich nog nooit zover gekomen dat arbeidsrechten het op papier gehaald hebben. Dus dat is heel positief.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden