‘Power Unlimited was een boys’ club die vrouwen en meisjes actief buitensloot.’ Dat schrijft hoofdredacteur Wouter Brugge in de extra dikke feesteditie ter ere van het dertigjarig bestaan van Nederlands grootste gameblad. Hij komt er als ‘kaal, vies mannetje’ (zijn woorden) niet veel beter vanaf; hij schrijft bijna twintig jaar voor het tijdschrift en ziet in dat hij medeverantwoordelijk was voor een sfeer waar vrouwen vaak het mikpunt van denigrerende grappen waren.
En dus zegt hij sorry. Dat vieze mannetje van toen is hij niet meer; als hoofdredacteur probeert hij met zijn verhalen over games nu juist een zo breed mogelijk publiek aan te spreken. Ook moet een verstokte schrijver van de oude garde zo nu en dan het veld ruimen om ruimte te maken voor een diversere schrijverspoule. Want: iedereen moet zich welkom voelen bij Power Unlimited, of PU (‘puu’), zoals de kenners zeggen.
Dat het twintig jaar geleden ‘een andere tijd’ was, vindt Brugge geen excuus – maar het waren wel andere tijden. In de gamewereld tiert de vrouwenhaat dan nog welig. In de games zien vrouwelijke personages er regelmatig uit als tieten op pootjes die meer kreunen dan praten. Op gameconferenties lopen vrijwel alleen mannen rond, op de ‘boothbabes’ na: gamemakers huren vrouwen in strakke pakjes in om het publiek naar hun kraampje te lokken en nemen zakenrelaties mee uit in stripclubs.
Over de auteur
Simoon Hermus is techredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over big tech, AI, sociale media en games.
Gamejournalisten doen er vaak lachend aan mee. Power Unlimited is een blad waarin schrijvers zichzelf als personages presenteren; verhalen worden persoonlijk, veelal vanuit de ik-persoon geschreven. Stagiairs bloggen zich suf over alles wat er gebeurt op de redactie – in die tijd een soort kleedkamer met computers waar de redacteuren met de grootste mond een cultstatus verwerven onder een publiek dat voor een aanzienlijk deel uit puberjongens bestaat. Zij kijken op tegen deze mannen die de hele dag mogen gamen en vervolgens vrij zijn om daarover te schrijven wat ze maar willen. Het is een jongensclub waar je met je tengels vanaf moet blijven.
Als in 2014 in de Verenigde Staten een paar vrouwen in de game-industrie en -journalistiek zich uitspreken tegen de manier waarop ze zichzelf gerepresenteerd zien, voelt een groep (witte) mannelijke gamers zich in een hoek gedreven. Ze zien feminisme als de ultieme bedreiging van hún wereld. Mensen die zich er niet thuis voelen, hoepelen maar op.
In hun woede beginnen ze een haatcampagne, die uitmondt in wat we nu gamergate noemen. Een zwerm anonieme accounts overspoelt de vrouwen met doodsbedreigingen en gedetailleerde beschrijvingen van verkrachtingen, en lekt adressen, telefoonnummers en (naakt)foto’s. Met nepnieuws en valse beschuldigingen wordt het vuur tegen iedere liberal in de gamewereld verder opgestookt.
Inmiddels zijn de boothbabes verdwenen en veroveren vrouwen mondjesmaat hogere posities binnen gamebedrijven. Vrouwelijke gamepersonages krijgen tegenwoordig kleren, tekst en kunnen plots hun armen, benen en verstand gebruiken om zichzelf te verdedigen. Voortschrijdend inzicht leert dat de gamewereld geen mannenwereldje is; de helft van de gamers is vrouw.
Maar de jongensclub openbreken gaat niet vanzelf, weet Brugge. Vanuit zijn woonkamer in Nieuwegein blikt hij terug op zijn tijd bij Power Unlimited. De hoofdpersonages van zijn favoriete games, uitgestald op planken aan de muur, kijken over zijn schouder mee.
Als 12-jarig jongetje is Brugge tijdens een familiebezoek in Australië plots alleen bij zijn achteroom. Zijn oma is overleden, zijn moeder vliegt op en neer naar Nederland voor de begrafenis. Op de grote, witte doos in de studeerkamer ontdekt hij het computerspel Baldur’s Gate. Hij vindt troost in een fantasiewereld waar hij zelf de held mag spelen. ‘Wauw, dat er zo veel kan in een game, dacht ik.’ Terug in Veendam koopt hij van zijn krantenwijk meteen zijn eerste spelcomputer.
Na de middelbare school begint Brugge met milde belangstelling aan een studie journalistiek: ‘Je moet toch iets.’ Coderen kon hij niet, maar tijdens zijn opleiding besluit hij zo veel mogelijk verhalen over games te maken, om toch zo dicht mogelijk bij die wereld te komen. Zijn droom is schrijven voor Power Unlimited, het grootste gamemagazine van Nederland. Tegen het einde van zijn studie bemachtigt hij er een stageplek, het is dan 2005.
Brugge positioneert zichzelf als een bijdehante, lompe Groningse boer. Hij valt in de smaak: na zijn stage mag hij blijven als redacteur. ‘Ze konden daar waarderen dat ik niet alleen vlot schreef, maar ook nogal veel durfde te zeggen. Als er een vrouwelijk personage in een game zat, had ik daar altijd commentaar op.’
Door een zelfopgelegde regel moet hij elke alinea afsluiten met een grap; tieten noemt hij bijvoorbeeld laaghangend fruit. ‘Ik dacht dat het geen kwaad kon, de vrouwen in die games waren verre van realistisch. Ze hadden ook niet echt een herkenbare stem, ze waren vooral aan het kreunen en piepen.’
Zoals in Dead or Alive Extreme Beach Volleybal, een spel waarin vrouwen met ballonborsten in piepkleine bikini’s niet veel meer doen dan liggen of hupsen – een activiteit die vanuit elke hoek te bekijken is. ‘De games zeiden zelf: het is oké om ze als objecten te zien. En dat deed ik dus ook.’
Als hij een toptien van de beste tieten in games samenstelt, wordt hij daarop aangesproken door een vrouw die voor de gamesite Female Gamers schrijft. Op zijn eigen redactie hoort hij niks. Sterker nog: daar bedenkt de vrouw die er werkt dat het grappig is om een lekker wijf te regelen die voor de camera topless een nieuwsbericht voorleest in een van de internetfilmpjes die ze in die tijd maken. Brugge voelt zich vreselijk ongemakkelijk als de jonge vrouw haar topje uittrekt. ‘Maar ja, de collega die het voorstelde was ook een vrouw.’
Ook de bedrijven die de games maken waarover Power Unlimited schrijft zetten vrouwen gretig in als lokkertje. Ze nemen Brugge en collega’s tijdens conferenties mee naar feestjes. ‘Ik stond een keer in een discotheek in Leipzig en dacht: ik kan me niet voorstellen dat deze vrouwen hier op eigen initiatief met deze nerds staan te dansen. Het zou me helemaal niets verbazen als ze ingehuurd waren.’
Er wordt meer óver vrouwen gepraat dan mét vrouwen – en dan nog het liefst via een toetsenbord. Echt contact is er vaak niet. ‘Dat was typisch voor gamenerds in die tijd. Met zo’n knappe meid op de foto gaan, maar dan je arm boven hun schouder laten zweven omdat je ze niet durft aan te raken. En dan thuis achter je toetsenbord kruipen met stoere praat.’
Brugge is in 2006 al zeven jaar vrijgezel en zal dat altijd blijven, denkt hij. In zijn gamewereldje ontmoet hij nauwelijks vrouwen. Onlinedaten staat dan nog in de kinderschoenen. En offline gaat het vaak mis. ‘In de kroeg vroeg een vrouw wat ik deed. Toen ik dat vertelde, zag ik meteen haar gezicht vertrekken. Ik stak een tirade af – ‘je zult het wel weer niet boeiend vinden, maar het is fantastisch’ – waarna zij vroeg waarom ik zo defensief reageerde. Ze zei of deed immers helemaal niets. Het gebeurde allemaal in mijn hoofd.’
In 2010 leert hij een vrouw kennen. Ze schrijft voor NGamer, de redactie van het gamemagazine zit in hetzelfde kantoor. Bij haar voelt hij zich al snel op zijn gemak, ze krijgen een relatie. Zijn vriendin begrijpt zijn passie voor games niet alleen, ze deelt die ook. Plots bekijkt Brugge de gamewereld niet meer alleen vanuit zijn eigen perspectief. Hoewel het lijkt alsof er alleen maar mannen rondlopen, zijn er wel degelijk vrouwen. ‘Toen dacht ik ineens: ik heb een artikel in de planning staan over tieten, en oké, het zijn maar digitale tieten, maar er zijn dus vrouwen die dit lezen en vast denken: wat de fuck is dit.’
Zijn vriendin bemoeit zich nooit direct met wat Brugge schrijft. ‘Maar omdat ze genderstudies had gedaan en daar erg trots op was, wees ze me wel op dingen waar ik nooit over had nagedacht.’ Ze leert hem over de Bechdeltest, waar een game of film alleen voor slaagt als twee vrouwelijke personages – die bij naam worden genoemd – met elkaar over iets anders praten dan over een man. ‘Ze maakte vergelijkingen tussen hoe vrouwen en mannen worden behandeld en waarom dat zo is. Natuurlijk had ik ook zelf kunnen nadenken, maar ik had blijkbaar iemand nodig die me dit vertelde.’
De games helpen ook een handje. Het zombiespel The Last of Us (onlangs door HBO verfilmd tot bejubelde serie) introduceert in 2013 niet alleen een stoer, zelfredzaam meisje als hoofdpersoon; naast haar verschijnen veel meer vrouwen met karakter.
‘Ik vond dat spel meteen geweldig’, zegt Brugge. Platte grappen over hun uiterlijk passen niet meer bij de emotionele band die hij met de personages ontwikkelt. De zelfopgelegde regel dat elke alinea in een grap moet eindigen laat hij langzaam los. ‘Soms mis ik wel de gedrevenheid die ik toen had, ik voelde weinig beperkingen in mijn schrijven. Maar die hele male gaze is aan het verdwijnen, we bekijken niet meer alles alleen vanuit het perspectief van de witte man. En dat is goed.’
Toch geldt dit lang niet voor iedereen. Bij gamebedrijven regende het een paar jaar geleden ontslagen nadat (top)mannen werden beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag – een teken dat er iets verandert, maar seksisme is op de werkvloer niet één twee drie verdwenen. Hoewel het gevoel bij veel gamers overheerst dat vrouwen steeds beter vertegenwoordigd zijn, liegen de cijfers er niet om: bij de 100 best verkochte games van 2017 tot 2021 is nog steeds bijna 80 procent van de hoofdpersonages een man. Daarbij krijgen mannelijke personages twee keer zo veel spreektijd en praten vrouwen onderling vrijwel nooit met elkaar, concluderen onderzoekers van de universiteit van Glasgow. Ze zeggen wel vaker sorry.
En ook op de spijtbetuiging in Brugges voorwoord wordt met een hardnekkige zurigheid (anoniem) gereageerd op de site van Power Unlimited. ‘Dat columpje van Wouter, ‘mijn excuses voor vrouwonvriendelijke grappen’, wat een ultiem dieptepunt’, leest Brugge voor. De afzender is ‘Biertje-erbij’, iemand die duidelijk al decennia op het blad geabonneerd is en soms meerdere keren per dag reacties op de site plaatst. ‘Wouter zit gewoon hetgeen PU de afgelopen 25 jaar uniek heeft gemaakt weg te moffelen met een lading huilexcuusjes.’
‘Weet je’, zegt Brugge. ‘Sommige mannen zijn gewoon te oud. Die ga je niet meer veranderen.’ Hij snapt hoe ze denken, want zo dacht hij vroeger zelf ook. Maar hun goedkeuring hoeft hij al lang niet meer. ‘Wat ik heb geschreven gaat nooit meer weg. Dat staat voor altijd online. Maar ik wil jonge mensen laten zien dat zulk gedrag niet oké is.’ Als hoofdredacteur wil hij breken met de eenheidsworst van witte mannen die over games schrijven. ‘Rogina Hassan beschrijft bijvoorbeeld hoe sprookjes en literatuur effect hebben op games, geweldig. Ik denk niet dat ik, of mijn mannelijke collega’s, daar op waren gekomen.’
Het ‘columpje van Wouter’ zal het hardnekkige seksisme niet bij toverslag terugdraaien. Maar Brugge wijkt niet van zijn koers. ‘Ik hoop dat ik wat hartjes heb geraakt. Want het maakt uit wat de mensen in je omgeving zeggen. Dat weet ik als geen ander.’
Van alle hypergeseksualiseerde stereotypen in de gamewereld zijn de pixelige punttieten van Lara Croft verreweg het bekendst. Bij haar lancering in 1996 kreeg de actiearcheoloog zúlke grote borsten dat jaren het hardnekkige gerucht rondging dat ze het gevolg waren van een ‘uitgegleden muis’ of een typefoutje in de programmacode. Dit bleek niet meer dan een verkeerd begrepen grap van Crofts animator, Toby Gard. Croft werd ermee wel het op één na bekendste vrouwelijke gamepersonage; alleen Nintendo’s Princess Peach eindigt hoger.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden