De toon varieert van triomfantelijk tot verslagen, maar het oordeel van onze politici is eensluidend: ‘De kiezer heeft gesproken, en nu moeten wij luisteren.’ Met dat ‘luisteren’ bedoelen politici dat ze aan het gissen zijn naar de beweegredenen van de fans van Geert Wilders.
Het is politici duidelijk dat PVV-stemmers heel boos zijn. Maar wat die kiezers eigenlijk willen zeggen is, volgens politici van links tot rechts, best redelijk: ‘Wij PVV-kiezers zitten in de knel, omdat wij onze dagelijkse boodschappen niet kunnen betalen, omdat onze kinderen geen huis kunnen krijgen, omdat wij bang zijn dat wij geen toegang zullen hebben tot goede zorg.’
Die zorgen zijn reëel genoeg; hele groepen mensen bevinden zich in een precaire positie, en ik zou het persoonlijk toejuichen als er een beleid kwam waardoor zij zich wat meer konden ontspannen. Maar als verklaring voor de aantrekkingskracht van Wilders schiet dit tekort, want er waren genoeg andere partijen die de knelpunten rond zorg en woningen ook aan de kaak stelden. Hier moet dus meer aan de hand zijn.
Over de auteur
Marjan Slob is filosoof, schrijver en Denker des Vaderlands.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het werkelijk onderscheidende van Wilders schuilt in de venijnige, verongelijkte toon die hij aanslaat, en ik vrees dat precies die schrille toon hem aantrekkelijk maakt voor zijn kiezers. Wilders doet alsof het voor een politiek debat genoeg is om je frustraties zomaar van je af te schreeuwen. Sterker nog: alsof dat een volkse deugd is, want eerlijk en puur en ‘uit het hart’. Ik denk dat dit een grote vergissing is. Je eigen emoties kritiekloos omarmen, of zelfs vereren als een poort naar de waarheid, is een vorm van mentale luiheid met kwalijke gevolgen voor de samenleving.
De hedendaagse wetenschap beschouwt een emotie als een primaire reactie op dat wat er voor jou toe doet in de wereld om je heen. Emoties drukken dus uit hoe jij jouw situatie duidt en beleeft. Dat maakt ze (letterlijk) waardevol en interessant. Maar dat maakt ze nog niet boven kritiek verheven. En wel om twee redenen: ook emoties kunnen zich vergissen, en niet elke emotie is even fraai.
Zodra je tot je door laat dringen dat emoties ruwe, eerste interpretaties zijn van de wereld om je heen, snap je dat ook emoties zich kunnen vergissen. Iemand lacht naar je, en dat maakt je blij. Je ziet iets wat jou bedreigt, en je voelt je bang – haast onbewust, als het ware voor je denken uit. Maar zo’n snelle interpretatie kan ook de plank misslaan. Dan word je bijvoorbeeld boos omdat je dénkt dat iemand jou uitlacht, terwijl dat lachen helemaal niet om jou blijkt te draaien. Oeps, foutje! Je corrigeert jezelf, en kijk, de emotie zakt alweer.
Iedereen kent dit mechanisme uit eigen ervaring. Vandaar dat het eigenlijk best vreemd is dat emoties in de populaire psychologie een haast onaantastbare status hebben gekregen. Daar heerst het idee: ‘Als jij iets voelt, dan is dat zo, want gevoel valt niet te betwisten.’
In zekere zin is dat een waarheid als een koe: als jij je boos voelt, is het zo dat jij je boos voelt. Maar dat jij iets voelt – hoe diep ook – wil nog niet zeggen dat jouw gevoel is gebaseerd op een goede interpretatie van de wereld. Jouw duiding valt wel degelijk te betwisten. Politici mogen zich de woede van mensen die zich klem voelen zitten zeker aantrekken. Maar niets dwingt hen om ook te buigen voor de interpretatie dat dit komt door ‘een tsunami aan asielzoekers’.
En wat de minder fraaie emoties betreft: die zijn volkomen menselijk. Soms ben je bijvoorbeeld stikjaloers. Maar het hoort bij opgroeien om met zulke lelijke emoties om te leren gaan. Dat betekent niet dat je die moet verdringen, maar wel dat je ze leert dempen, verfijnen en verwoorden. Zodat anderen minder last hebben van jouw heftigheid en tegelijkertijd beter kunnen begrijpen wat jou nu eigenlijk beweegt. Als volwassen lid van de samenleving zal je dat moeten kunnen opbrengen.
Wat mij verontrust – om niet te zeggen emotioneert – is dat een kwart van mijn landgenoten er geen been in ziet om te stemmen op een pestkop die zijn neus ophaalt voor de rechtsstaat. En hoewel sommige politici daar schande van spreken, zijn de meeste vooral druk met het deemoedig duiden van de mogelijke redelijke bedoelingen van de PVV-kiezers.
Kom op zeg! Doe iets met het feit dat de basale principes van de democratische rechtsstaat voor zoveel mensen kennelijk bar weinig gewicht in de schaal leggen bij het maken van een stemafweging. Neem de emoties van deze mensen vooral serieus. Maar praat hun niet naar de mond. Durf te zeggen: ‘Ho. Gedraag je als volwassen burgers, hou je fatsoen en wees niet zo verliefd op je eigen boosheid.’ En reik deze stemmers snel betere manieren aan om hun emoties politiek te verwoorden. Want de venijnige manier waarop Wilders dat doet, maakt de democratie kapot.
Wilt u reageren op een brief of een artikel? Stuur dan een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden