Scholz had zich de tweede verjaardag van zijn ‘stoplichtcoalitie’ waarschijnlijk feestelijker voorgesteld: met plannen voor de toekomst, in plaats van een regeringscrisis waarin niemand zin lijkt te hebben om water bij de wijn te doen. Het is bijna alsof ook Duitsers midden in een formatie zitten, onder een ongekend grimmig gesternte.
‘Het wordt een ingewikkelde opgave’, zei Scholz tegen de zeshonderd partijgenoten die dit weekend aanwezig waren op het SPD congres in Berlijn. Zondag onderhandelt hij met zijn vicekanselier Robert Habeck van de Groenen en de liberale voorman Lindner over een oplossing voor het gat van 17 miljard euro in de begroting voor 2024, en daarmee indirect over het voortbestaan van de Duitse regering.
Over de auteur
Sterre Lindhout schrijft voor de Volkskrant over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname. Hiervoor was ze correspondent Duitsland.
Aanleiding voor de ruzie is het oordeel dat het Grondwettelijk Hof eind november velde over een krediet van 60 miljard euro dat ‘over’ was uit een speciaal coronafonds. De regering had dat bedrag niet mogen overhevelen naar een ander potje om transitie naar een klimaatneutrale economie mee te bekostigen, oordeelden de rood geklede opperrechters.
Duitsland kent namelijk een zogenoemde Schuldenbremse. Deze rem op schulden houdt in dat de regering per boekjaar maximaal 0,35 procent van het bbp mag lenen, om te voorkomen dat de staatsschuld te ver oploopt. Alleen onder uitzonderlijke omstandigheden, zoals de pandemie, mag er extra krediet worden opgenomen. Maar dat stikt geoormerkte geld mag niet zomaar anders worden besteed.
De FDP wil het begrotingsgat dichten met bezuinigen. Lindner opperde om de geplande verhoging van de werkloosheidsuitkering met 12 procent (gedeeltelijk) terug te draaien. Verder wil hij besparen op ontwikkelingshulp en eventueel ook de klimaatplannen.
De Groenen wezen deze voorstellen woedend af en willen extra geld lenen. Maar daarvoor moet de financiële noodtoestand, die de Duitse regering sinds de pandemie en de oorlog tegen Oekraïne elk jaar uitroept, in januari nog een jaar worden verlengd. En daar is de FDP weer mordicus tegen.
Dat het gat in de begroting de regering dusdanig midscheeps raakt, komt doordat het vanaf het begin stroef loopt tussen de coalitiepartners. Vooral de FDP en de Groenen staan inhoudelijk ver van elkaar af en hebben met Lindner en Habeck ook nog twee nogal uitgesproken leiders die het conflict met elkaar niet schuwen. De SPD en de Groenen hebben meer inhoudelijke raakvlakken, maar ook een aantal gevoelige onenigheden, zoals de asielpolitiek.
Scholz zelf hield zich op de vlakte. Hij staat erom bekend ingewikkelde kwesties het liefst stilletjes, binnenskamers op te lossen en daar de tijd voor te nemen. Dit in combinatie met zijn afstandelijke en vaak als ‘betweterig’ omschreven uitstraling, maken hem de minst populaire bondskanselier sinds Helmut Kohl in zijn nadagen.
Het kabinet wankelt, maar alledrie de partijen staan er in de peilingen zo slecht voor dat niemand belang heeft bij nieuwe verkiezingen. De SPD en de Groenen schommelen rond de 15 procent, de FDP komt gevaarlijk dichtbij de kiesdrempel van 5 procent. De CDU, die onder fractievoorzitter Friedrich Merz een rechtse en vaak populistische toon aanslaat, gaat aan kop met 32 procent, gevolgd door de uiterst rechtse AfD met 22 procent.
Het zijn omstandigheden waarin het sociaaldemocratische partijcongres netelig had kunnen uitpakken voor Scholz, maar de zeshonderd gedelegeerden hielden de gelederen gesloten en stonden achter de kanselier.
Scholz sprak zich voor zijn doen opvallend duidelijk uit tegen bezuinigingen op sociale zekerheid of klimaat. Daarna nam het partijcongres een motie aan waarin het Scholz oproept ook te pleiten voor het nog een jaar opschorten van de Schuldenbremse. Alles wijst dus op een confrontatie tussen Scholz en Lindner.
De aanvoerder van de jongerentak van de SPD, Philipp Türmer, spoorde Scholz aan zich in het algemeen wat minder defensief op te stellen binnen zijn kabinet: ‘Je bent niet de relatietherapeut van Robert (Habeck) en Christian (Lindner), je bent de Bondskanselier!’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden