Terwijl er dinsdag in Geertruidenberg een streep ging door een azc, besloot Stadskanaal toch nóg eens in te stemmen met het ‘tentscenario’. Wat beweegt gemeentebesturen, nu het aanmeldcentrum in Ter Apel weer overkookt?
De tenten achter het sportcomplex zijn wit als de laatste resten smeltende sneeuw. Vorkheftrucks trekken sporen van modder. ‘Voor crisisopvang is het nooit een goed seizoen. Nu zeker niet’, zegt burgemeester Klaas Sloots van Stadskanaal. Tegen zijn medewerker: ‘Kunnen we de buitendienst vragen de rijplaten nog even schoon te vegen?’
Eén troost: met echte matrassen zijn de bedden in de twee verwarmde ‘paviljoens’ voor 200 asielzoekers beter dan vorig jaar. ‘Toen waren het van die veldbedjes’, zegt Sloots. ‘Daar trekt de kou van de grond door omhoog.’
Vorig jaar zomer schoot Stadskanaal (35 duizend inwoners) het overbelaste aanmeldcentrum in Ter Apel ook al te hulp. Dezelfde tenten, dezelfde plek. Het versterkt het gevoel van de asielopvangcrisis als een grote herhaling van zetten. Alleen het jaargetijde is anders. Sloots: ‘Het COA belde donderdag: kunnen jullie het tent-scenario weer draaien?’
‘‘Hebben jullie naar buiten gekeken?’, vroeg ik. Maar ja, ik spreek Jaap (Velema, de burgemeester van Westerwolde waar Ter Apel in ligt, red.) ook vaak. Ik ken de nood. Dus dan is de keuze: een deken van sneeuw, of een deken in een tent. Allebei niet ideaal, maar er zit nog wel een verschil tussen. Dus dan zeg je: oké, ik ga het bespreken.’
‘Ik zucht, omdat ik toen ook meteen dacht: waarom zijn we wéér in dit scenario beland? Waarom zijn we nog steeds niet met elkaar bezig om dit probleem op te lossen?’
‘Misschien ontbreekt de wil, of willen mensen er geen verantwoordelijkheid voor nemen. Maar je kunt op je vingers natellen dat één aanmeldcentrum in Noordoost-Nederland niet voldoende is om een stroom van asielzoekers op een fatsoenlijke manier te begeleiden.’
‘Er worden twee dingen door elkaar gehaald. Er is een maatschappelijke en politieke discussie over de instroom van asielzoekers. Die moet vooral gevoerd worden, de verkiezingsuitslag getuigt daarvan. Maar de mensen waar we het nu over hebben, die zíjn hier al. Er zijn 2.500 mensen in Ter Apel, terwijl er maar voor 1.900 plek is. En er komen er elke dag 170 bij, terwijl er maar 70 vertrekken. Dat is wat er nu gaande is, dat is het probleem dat we nu moeten oplossen.’
‘Dat begint bij het kabinet, en het eindigt hier in onze raadszaal. Er zijn een aantal gemeenten die zich net zoveel zorgen maken als wij. Maar er zijn er ook te veel die zeggen: aan ons lijf geen polonaise. Bij ons in Groningen is de houding: wij gaan om onze collega in Ter Apel staan.’
‘Het is een duivels dilemma: tussen de humanitaire kwestie en het politiek-bestuurlijke geneuzel. Wij doen nu allebei: Ter Apel ontlasten, maar ook druk zetten op andere gemeenten.’
‘In dit vrij uitzichtloze dossier is er maar één ding wat je kunt doen: nagaan wat je zelf kunt doen. Dat gezeik elke keer met die belletjes van COA: daar worden we wel moedeloos van. Daarom hebben we vorig jaar al als Groningse gemeenten een aanbod gedaan: dit kunnen wij doen.’
Sloots lacht.
‘Ja, dat is heel triest.’
Sloots pakt zijn telefoon. ‘Op sociale media las ik wat scherpe reacties. Maar mijn secretaresse stuurde ook een paar mailtjes door. Die waren allemaal positief.’
‘Die is maandag besloten bijeengekomen. Voor zo’n besluit zoek je draagvlak. Alle 23 raadsleden hebben hun zegje kunnen doen. De steun was unaniem. Na afloop besefte ik: wat ben ik blij dat ik hier burgemeester ben.’
‘Ik heb hem niet gesproken.’
‘Ik heb liever dat hij met een visie komt en nog wat gemeenten aanspoort hun verantwoordelijkheid te nemen, dan dat hij mij een kerstkaart stuurt. Dan gaan wij met de lokale bevolking kijken hoe we het in die tenten wat aangenamer kunnen maken. We gaan richting de feestdagen, kom op zeg.’
Het Brabantse Geertruidenberg was al een jaar met het COA in gesprek over een nieuw tijdelijk azc. De gemeente had nota bene zelf gebeld, omdat het college de ideale locatie had gevonden: een recreatiepark met stacaravans in het buitengebied. De gemeente had het ooit gekocht om ondermijning tegen te gaan, sindsdien stond het leeg.
Er lag al een conceptovereenkomst, de gemeenteraad was van begin af aan betrokken, bewoners waren al maanden op de hoogte. Maar een dag na de PVV-winst bij de Tweede Kamerverkiezingen nam de raad – die bijna uitsluitend uit lokale partijen bestaat – plots een motie aan die de locatie afkeurt.
Het liet de partijloze burgemeester Marian Witte geen keus. Dinsdag trok het college definitief de stekker uit het plan.
‘Ik moet je eerlijk zeggen... Ik moet me echt even herpakken. We hebben hier een jaar lang onze tijd in gestopt. Allemaal tijd die we ook aan andere dingen hadden kunnen besteden. En we lossen hier het probleem niet mee op. Want, echt, of je nu voor meer of minder asielinstroom bent, kunnen we alsjeblieft diegenen die al in Nederland zijn een beetje fatsoenlijk opvangen?’
‘Wij hebben de beelden uit Ter Apel ook gezien. Of de Spreidingswet het nu haalt of niet, ze hebben hulp nodig. Dus wij wilden een bijdrage leveren, en tegelijkertijd de regie in eigen handen houden door zelf met een voorstel te komen.
‘Het recreatiepark was een erg voor de hand liggende optie. Dat het geen ideale locatie was, zagen wij ook heus wel. Het ligt in de polder, ver van voorzieningen, noem maar op. Maar alles is beter dan in een wachtkamer in Ter Apel, dachten wij.’
‘Bij zo’n voorstel zijn er natuurlijk altijd omwonenden die niet blij zijn. Maar uiteindelijk lag er na een jaar hard werken een principebesluit, tot er drie dingen gebeurden. Ten eerste de Tweede Kamerverkiezingen: 37 procent koos hier voor de PVV – maar 63 procent niet, zeg ik er als burgemeester bij.
‘Daarnaast hebben de mensen die niet blij zijn met de komst van zo’n centrum de boel flink onder druk gezet. En er ontstond discussie over de vraag of wij als college wel de bevoegdheid hadden om zo’n locatie aan te wijzen.
‘Als vervolgens 15 van de 18 raadsleden een motie ondertekenen die stelt: ‘Wij steunen een azc op deze locatie niet’, kun je nog wel gaan discussiëren, maar dan ben je weg als college. Dan kun je helemaal niets meer. Dus heb ik met pijn in het hart het COA moeten bellen en gezegd: ‘Ik heb slecht nieuws.’’
‘Dat durf ik niet te zeggen. De druk van de bevolking was al stevig. Het brede midden hoorde je niet. Maar de verkiezingsuitslag hielp niet, laat ik zo maar zeggen.’
‘Voor het COA zou het inderdaad een kleine locatie zijn, maar voor de buurt was het dat niet. Er liggen vijf adressen redelijk dichtbij. Die bewoners hadden allerlei bezwaren. Sommigen vonden het sluipverkeer een probleem. Anderen vonden zo’n opvang in de polder inhumaan. In de raad kwamen plat gezegd ‘links’ en ‘rechts’ bij elkaar met hun bezwaren. Dan blijft de vraag: hoe los je het dan wel op?’
‘Ik ben een optimistisch mens, dus we zullen opnieuw in gesprek gaan met de raad. Maar iedereen moet zich realiseren dat welke locatie je ook aanwijst, er altijd iemand gaat zijn die niet blij is.’
‘Daar doe ik geen uitspraken over. Het doet mij persoonlijk wel pijn dat onze buurgemeente Breda woensdag zo opplust (Breda heeft woensdag de noodopvang verlengd en uitgebreid van 150 naar 500, in verband met de situatie in Ter Apel, red.) en wij ‘nee’ hebben gezegd. Maar ik ben blij met de opening die er is om nog over een andere locatie te praten.’
‘Nee, het ministerie snapt ook wel dat dit even moet bezinken.’
‘Ik zou het echt niet weten. Die vraag moet u aan de raad stellen.’
Over de auteurs
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe.
Iva Venneman is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden