Begin september 2004 werd de Oekraïense presidentskandidaat Viktor Joesjenko onwel en in kritieke toestand naar Wenen gevlogen, waar een dioxinevergiftiging van het type 2,3,7,8-TCDD werd vastgesteld. Joesjenko overleefde het, maar moest voortaan met een verminkt gezicht door het leven.
Omdat Joesjenko zowel een prowesterse als kansrijke kandidaat was, vermoedden Oekraïense commentatoren dat de opdrachtgever van de vergiftiging in het Kremlin zat. Veel westerse commentatoren van 2004 vonden dat lastig te geloven. Het Kremlin noemde de beschuldiging ‘absurd’.
Vorige week belandde Marianna Budanova, eega van de Oekraïense staatveiligheidschef Kyrylo Boedanov, na blootstelling aan gif op de intensive care. Oekraïne beschuldigde opnieuw Rusland, het Kremlin noemde de beschuldigingen wederom ‘absurd’. Maar weinigen die anno 2023 nog betwijfelen dat Poetin de Oekraïense chef van geheime operaties tegen Rusland dood wil hebben.
Bijna twintig jaar na de vergiftiging van Joesjenko weten niet alleen meer mensen dat de leider van Rusland een onafhankelijk Oekraïne geen hart warm toedraagt en tegenstanders zo nodig vermoordt, maar ook dat Poetin een enorme chemische winkel erfde van zijn oude werkgever, de Sovjet-staatsveiligheidsdienst KGB. Kenmerkend voor de Sovjet-Unie was dat zowel de chemische wetenschap als de politieke repressie er op een hoog niveau werd beoefend.
Voordat Poetin met dit chemische arsenaal zijn voordeel ging doen, had de gifmoord bij veel westerse mensen een archaïsch imago. Die riep associaties op met Romeinse senatoren die gifmengers en voorproevers in dienst hadden, en met middeleeuwse Florentijnen die expertise hadden inzake dodelijke cocktails. Je kunt betogen dat het gifarsenaal waarover Poetin beschikt zich tot dat van die Florentijnen verhoudt als een moderne apotheek tot een kruidenvrouwtje.
Op een YouTube-kanaal als Café Weltschmerz vinden Poetin-apologeten die in vele complotten geloven verhalen over Poetins gifwinkel ongeloofwaardig. Waarom overleven sommige mensen dat gif uit de KGB-apotheek als Poetin ze dood zou willen hebben? Die zouden kunnen nadenken over de onmiskenbare voordelen die het gebruik van gif voor het Kremlin heeft.
Met gif beweeg je je makkelijker in de entourage van de vijand dan met een pistool. Gifmoorden laten zich steevast lastiger oplossen dan moorden met kogels. Zelfs aan bekende gifmoorden als die op de Bulgaarse dissident Georgi Markov (1978) of de overgelopen FSB-agent Aleksandr Litvinenko (2006) zijn vraagtekens blijven kleven.
Om die vraagtekens, nevelen en onduidelijkheden gaat het. Poetin, in zijn KGB-tijd geschoold in het optrekken van rookwolken en het uitwissen van sporen, heeft vanaf zijn aantreden een voorkeur gehad voor de chemische moord boven de schietmoord. Ruslands beroemdste kritische journalist, Anna Politkovskaja, werd in 2006 uiteindelijk doodgeschoten in haar flat, maar in de jaren ervoor was éérst gepoogd haar te vergiftigen. In 2020 opteerde Poetin voor het zenuwgif novitjsok om oppositieleider Aleksej Navalny uit te schakelen.
Zonder zijn gifarsenaal had Poetin überhaupt nooit zo veel naar Londen uitgeweken vijanden kunnen doden: als Poetins moordenaars daar met pistolen hadden rondgelopen, waren ze niet overal binnengekomen. In de vorig jaar verschenen Britse documentaire Once Upon a Time in Londongrad worden maar liefst veertien verdachte sterfgevallen in en rondom de Russische diaspora in Londen onderzocht, en bijna allemaal zonder definitief uitsluitsel.
Bij elkaar opgeteld hebben die gifmoorden een heel duidelijke strekking: wie zich tegen de leider van Rusland keert, is vogelvrij, en waar, wanneer en hoe het gif zal worden toegediend, zullen ze zelfs in de beste laboratoria niet precies kunnen achterhalen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden