Een pedofielennetwerk zou Lisa hebben verkracht en haar baby hebben vermoord, vertelde moeder Marlies in Argos. Na vijf jaar onderzoek en ophef, wordt Marlies veroordeeld voor smaad, opruiing en dwang. Wie al die tijd niet werden gehoord, zijn de mensen wier naam werd besmeurd.
‘Ze zei dat ze door haar vader was verkracht’, vertelde Marlies van M. in 2018 in de microfoon van Argos, het onderzoeksjournalistieke radioprogramma van Human en de VPRO. ‘Maar ook door andere mannen.’ Haar dochter, in de uitzending Lisa genoemd, zou het slachtoffer zijn geweest van jarenlang misbruik door een netwerk van vrienden van haar vader. Mannen met aanzien: advocaten, artsen, een hoge ambtenaar. Ze kwamen volgens Van M. bij elkaar om in groepsverband kinderen te misbruiken. ‘In het bos, hier vlakbij mijn huis en in een café. Ze heeft ook verteld dat ze in het bos is bevallen van een baby en dat ze elke nacht het gehuil nog steeds hoort, van de baby.’
Nu, vijf jaar later, zijn het niet deze zogenaamde kinderverkrachters die zich voor de rechtbank moeten verantwoorden. Het is moeder Marlies van M. (59) zelf. Vrijdag is zij door de rechtbank in Breda veroordeeld tot een werkstraf van 180 uur en twee maanden voorwaardelijke celstraf wegens smaad, opruiing en dwang. In het vonnis wordt Van M. verweten ‘voor eigen rechter te spelen’.
Samen met de notoire complotdenkers Huig P. en Pieter P. is ze er volgens justitie voor verantwoordelijk dat ‘losse feiten, halve waarheden en hele leugens’ over een vermeend Haags pedofielennetwerk aan elkaar worden geknoopt. Het drietal heeft online namen genoemd van veronderstelde daders. Huig P. en Pieter P., die vrijdag ook werden veroordeeld voor stalking, stonden meerdere keren met een camera voor de deur van de vader van Lisa en zijn huidige partner, waarbij Huig door een megafoon schreeuwde dat ‘hier een pedofiel woont’.
Huig P. kreeg van de rechtbank 4 maanden onvoorwaardelijke celstraf, Pieter P. kwam er vanaf met 6 dagen cel en een taakstraf.
Volgens de officier van justitie is het verhaal dat het drietal de wereld in bracht ‘zo bizar, dat geen weldenkend mens kan menen dat dit de waarheid is’. Toch vond Van M. jarenlang een gewillig oor bij verschillende media. Het begon met de Argos-aflevering ‘Het verhaal van Lisa’, later volgden interviews in De Telegraaf, bij RTL Boulevard en op het YouTube-complotkanaal Café Weltschmerz. Eind oktober nog besteedde de Catalaanse omroep TV3 in het journalistieke programma 30 minuts aandacht aan een verondersteld netwerk van ritueel misbruikers in Nederland, waarbij Van M. werd geïnterviewd.
Wie al die tijd niet werden gehoord, zijn de mensen wier naam werd besmeurd. Enkele van hen vertellen nu de Volkskrant over hun ervaringen – anoniem, omdat ze veel last hebben van de valse beschuldigingen. ‘Ik wil dat ze inziet wat ze heeft aangericht’, zegt ‘Noa’, een 22-jarige studente die door Marlies en diens medeverdachten in een filmpje ten onrechte werd bestempeld als slachtoffer van seksueel misbruik door haar vader en andere mannen. Allerlei bekenden zagen die video en spraken Noa erop aan. Hoe kon het zover komen?
Het ‘verhaal van Lisa’ bereikte de politie voor het eerst in de zomer van 2013. Marlies van M. en haar echtgenoot waren toen in een echtscheiding verwikkeld. Een vriend van het stel – die later door Van M. zou worden beschuldigd en aangifte deed van smaad – herinnert zich hoe hij en zijn vrouw in die tijd werden gebeld. ‘Marlies vroeg ons toen of wij haar wilden steunen bij haar echtscheiding’, zegt Willem, een gefingeerde naam. ‘Toen begon ze al over het bestaan van een Haags pedofielennetwerk, waar haar ex-man volgens haar deel van uitmaakte.’
Willems vrouw kent Marlies van haar jaarclub in de jaren tachtig bij de Leidse studentenvereniging Minerva. ‘We hadden altijd leuk contact met zowel Marlies als haar man, beschouwden hen allebei als vrienden. We wilden niet in die echtscheiding betrokken worden of partij kiezen. Maar toen we haar dat vertelden, werd ze ontzettend boos.’
Van M. deed in de zomer van 2013 aangifte tegen haar ex-man, wegens het bezit van kinderporno. Een paar maanden later zou Lisa haar hebben verteld over verkrachtingen door haar vader en zijn vrienden, haar zwangerschap op haar 15de en de baby die in het bos zou zijn begraven. Van M. deed in het najaar van 2013 opnieuw aangifte, evenals Lisa, die een tijd later is verhoord door de politie.
Het onderzoek leverde volgens justitie geen concrete aanknopingspunten op voor feiten die in een zedenzaak als bewijs kunnen dienen. De zaak werd geseponeerd. In zogenoemde artikel 12-procedures heeft Van M. meermaals bij de rechter verzocht justitie te dwingen haar ex-man alsnog te vervolgen. Het gerechtshof stelde haar steeds in het ongelijk.
De Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken (LEBZ), een pool van deskundigen die justitie kan inschakelen, heeft zich in 2014 ook over de aangiftes gebogen. Wat de LEBZ opviel, is dat Lisa tijdens het politieverhoor ‘niet conform kalenderleeftijd oogt’. Ze was op dat moment 16 jaar, maar ‘haar uiterlijk en taalgebruik geven eerder de indruk van een kind van 8 à 10 jaar oud. Haar kennis van seksueel gedrag en lichaamsfuncties is minimaal, en soms ook incorrect.’
Ook merkte de LEBZ op dat ze de veronderstelde bevalling in het bos ‘onrealistisch’ schetst, ‘zonder pijnsensaties te beschrijven (…) of details te geven’. Volgens de LEBZ zijn er geen feiten die de aangiftes ondersteunen en is er een alternatief scenario: dat Marlies van M. en diens moeder, de oma van Lisa, de beschuldigingen tegen Lisa’s vader zo vaak hebben herhaald dat ze met hun suggesties verhalen bij Lisa hebben opgeroepen die een eigen leven zijn gaan leiden.
Het OM stuurde informatie door naar Bureau Jeugdzorg, omdat medewerkers zich zorgen maakten over de geestesgesteldheid van Marlies van M.. Lisa en haar broertje werden daarop door de rechter onder toezicht gesteld van een gezinsvoogd.
Toen Argos in 2018 over de zaak berichtte, werden al deze kanttekeningen bij het verhaal van Marlies van M. benoemd. Maar de meeste aandacht was er in de uitzending voor de vermeende lacunes in het optreden van justitie, die de zaak onvoldoende zou hebben onderzocht. Zo zou het OM een conclusie van een gynaecoloog hebben genegeerd, die stelde dat aan Lisa’s baarmoedermond te zien was dat zij als tiener is bevallen. Justitie achtte die zwangerschap niet aangetoond. Ook was er kritiek op het optreden van het gerechtshof Den Haag, dat Van M. ongelijk gaf in haar artikel 12-procedures.
De voorzitter die verantwoordelijk is voor twee van die besluiten, is raadsheer Jan Wolter Wabeke. In het verleden werden geruchten over hem verspreid (maar nooit bevestigd) dat hij in de jaren negentig verdachte zou zijn geweest in het geheime Rolodex-onderzoek naar (nooit aangetoond) kindermisbruik op seksfeestjes van justitieambtenaren. Ook topambtenaar Joris Demmink werd door politiemensen ooit genoemd als een van de verdachten op wie het Rolodex-onderzoek zich destijds zou hebben gericht. Dit werd nooit bevestigd, laat staan dat er ooit bewijs is geleverd voor dit vermeende misbruik. Maar omdat Lisa bij de politie ook over de topambtenaar zou hebben verklaard, had Wabeke zich moeten terugtrekken uit deze zaak volgens emeritus hoogleraar strafrecht Theo de Roos in Argos, om de schijn van partijdigheid te voorkomen.
Maar had Lisa bij de politie wel iets gezegd over de topambtenaar? Volgens justitie komt Demmink in de aangiftes van Lisa en haar moeder helemaal niet voor.
Zijn naam dook veel later wel op in het rijtje van ruim twintig andere veronderstelde medeplichtigen in de zogenoemde ‘kluisverklaring’ van Lisa, die Van M. met haar dochter in 2015 heeft laten vastleggen bij de notaris. Het is een onsamenhangende en kinderlijk geformuleerde verklaring, die kwam nadat het OM al had besloten de zaak te seponeren. Demmink was in die periode onderwerp van justitieonderzoek en volop in het nieuws.
Volgens het gerechtshof was er voor Wabeke geen noodzaak zich terug te trekken: de artikel 12-zaak draaide niet om Demmink, maar om de vraag of justitie de vader van Lisa alsnog moest vervolgen.
Maar door de nadruk die Argos legde op deze veronderstelde misstand, kon bij de luisteraar de indruk ontstaan dat er in het justitieel proces heel wat was misgegaan. Dat zegt op zichzelf niets over het waarheidsgehalte van het verhaal van Marlies van M.. Daarover trok de uitzending geen conclusies. Evenmin werden namen van beschuldigden genoemd.
Wel valt op dat Argos enkele voor de hand liggende vragen niet behandelde. Bijvoorbeeld: hoe kan een moeder niet merken dat haar inwonende tienerdochter zwanger is en later bevalt van een baby? En waarom was het Marlies en haar twee andere kinderen jarenlang niet opgevallen dat haar ex-man haar dochter ’s nachts mee zou hebben genomen naar allerlei locaties om haar te laten misbruiken?
Voor dat laatste kwam Van M. twee jaar later met een bijzondere verklaring: ‘Wij lagen gedrogeerd. Ze geven de moeder medicatie, waardoor die te diep ligt te slapen, dus je hoort helemaal niet dat ze weggaan. Dat gaat heel geavanceerd’, zei ze in 2020 tijdens een gesprek op Café Weltschmerz. Dit YouTube-kanaal biedt geregeld het podium aan bekende complotdenkers en wordt ondersteund door de steenrijke Wassenaarse ondernemersfamilie Poot. Die spendeerde in het verleden miljoenen aan de juridische strijd tegen topambtenaar Demmink. Niet omdat zij persoonlijk kennis hadden van de pedofilie waarvan hij werd beschuldigd – en waarvoor Justitie nooit een snipper bewijs vond – maar omdat de topambtenaar volgens de familie er persoonlijk verantwoordelijk voor was dat een schadevergoeding aan hun bedrijf Chipshol tientallen miljoenen euro’s lager uitviel dan gewenst.
De Argos-uitzending over Lisa veroorzaakte eind 2018 in eerste instantie niet veel reuring. Maar in februari 2019 meldde de redactie dat ze een foto had ontvangen van een privé etentje in de jaren negentig, waarop raadsheer Wabeke en Demmink samen staan afgebeeld. Wabeke, die eerder zei Demmink niet persoonlijk te kennen, leek hierover te hebben gelogen. Er volgde berichtgeving in het AD, De Telegraaf en bij RTL Boulevard. De kanttekening dat Demminks naam helemaal niet voorkwam in Lisa’s aangifte, ontbrak. Online was het nieuws olie op het vuur van complotdenkers, voor wie Demmink toch al gold als hun favoriete doelwit.
Argos bracht een vervolguitzending over ritueel misbruik in juni 2020, vlak na de eerste coronalockdowns. Onderzoeksjournalist Sanne Terlingen, die ook de eerste uitzending maakte, had met collega Huub Jaspers een enquête uitgezet onder tweehonderd mensen, deels anoniem, die zeiden slachtoffer te zijn van georganiseerd seksueel misbruik. Zij werden onder meer gevonden met behulp van ggz-therapeuten. Van de 200 geënquêteerden stelden 140 mensen volgens Argos dat ze misbruik met rituele kenmerken hadden meegemaakt, zoals ‘satanische rituelen bij kaarslicht, martelingen, maar ook het ritueel offeren van baby’s’.
Emeritus hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen kreeg de vragenlijst destijds ook ter inzage. ‘Broddelwerk’, noemt hij de enquête tegenover de Volkskrant, vanwege de veelal gesloten, en volgens hem sturende vragen. Hij doelt dan bijvoorbeeld op een meerkeuzevraag naar de beroepen van daders. In de antwoorden kun je kiezen tussen advocaat, rechter, arts of geestelijke, maar niet voor bijvoorbeeld metaalbewerker of pensioenadviseur.
Van Koppen zegt dat hij zich tegenover de Argos-journalisten eerder sceptisch had uitgelaten over de geloofwaardigheid van het verhaal van Marlies van M.. ‘Ik kende dat verhaal, omdat zij zich ooit bij mij meldde op de VU (Van Koppen doet veel onderzoek naar rechterlijke dwalingen – red.). Toen ik haar na een kwartier wat kritische vragen stelde, begon ze te schreeuwen dat ik haar niet geloofde.’ Van M. ontkent deze woede-uitbarsting. Het interview met Van Koppen overleefde de Argos-montage niet.
Toen de hoogleraar hoorde dat Argos opnieuw een uitzending aan ritueel misbruik wilde wijden, waarschuwde hij de toenmalige eindredacteur per brief voor de risico’s. ‘Het verspreiden van flauwekulverhalen’, zegt Van Koppen nu, ‘kan tot gevolg hebben dat vrouwen die werkelijk zijn misbruikt, minder serieus worden genomen’.
Hoewel anderhalf jaar onderzoek geen tastbaar bewijs voor het bestaan van een grootschalig misbruiknetwerk had opgeleverd (anders dan verklaringen van slachtoffers en hun therapeuten), toonden verslaggevers Terlingen en Jaspers zich in de uitzending wel verbaasd door de overlap in door geënquêteerden genoemde daders, locaties en methoden.
De uitzending drong door tot op het Haagse Binnenhof. ‘Een onderzoek waar je nekharen van overeind gaan staan’, volgens CDA-Kamerlid Anne Kuik. Dat slachtoffers geen aangifte doen, omdat ze justitie niet vertrouwen, ‘moeten we ons als overheid aantrekken’, aldus Niels van den Berge (GroenLinks). De Tweede Kamer schaarde zich in oktober 2020 unaniem achter zijn voorstel, met PvdA en SP, voor een onafhankelijk onderzoek naar de ‘aard en omvang van georganiseerd sadistisch misbruik van kinderen’. De formulering werd volgens Van den Berge bewust niet beperkt tot ‘ritueel misbruik’, zodat de onderzoekers het onderwerp met ‘open blik’ konden bekijken.
Toch gaf het WODC, het kennisinstituut van het ministerie van Justitie en Veiligheid, de onderzoeksopdracht terug. Het instituut achtte het onmogelijk om wetenschappelijk onderzoek te doen naar oncontroleerbare uitspraken van slachtoffers en therapeuten. Daarop stelde toenmalig minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid in het voorjaar van 2021 een onderzoekscommissie in, onder leiding van bijzonder hoogleraar forensisch psychiatrie Jan Hendriks.
Die commissie kwam eind 2022 met zijn conclusie: er zijn geen aanwijzingen voor het bestaan van een satanisch netwerk van kindermisbruikers. Dat daar toch anderhalf jaar onderzoek naar is gedaan, terwijl feitelijke aanknopingspunten voor het bestaan van zo’n netwerk ontbraken, was volgens voorzitter Hendriks te danken aan Argos. ‘Dat wordt – niet ten onrechte – als een serieus programma gezien’, zei hij vorig jaar in een interview met de Volkskrant. ‘Als daar wordt gemeld dat ze tweehonderd mensen hebben gesproken over seksueel misbruik in georganiseerd verband, van wie 140 met rituele kenmerken, dan ga je je toch achter de oren krabben: wat is hier aan de hand?’
Criminoloog Anne-Marie Slotboom, die namens de commissie gesprekken hield met misbruikslachtoffers, zei toen dat ze in Argos tegenspraak miste. ‘Het is goed om therapeuten en slachtoffers te horen, maar je verwacht ook wat kritische noten in zo’n uitzending. Die heb ik niet gehoord.’
Had Argos terughoudender moeten zijn in de berichtgeving? Vlak na de publicatie van het rapport-Hendriks plaatste de redactie een statement bij de laatste aflevering over ritueel misbruik: ‘Hoewel in de uitzending niet de conclusie wordt getrokken dat georganiseerd ritueel kindermisbruik bestaat, zou je dit er wel uit op kunnen maken. Reflecterend op de uitzending, ziet Argos in dat, ondanks grondig onderzoek, op bepaalde punten beter onderscheid had moeten worden aangebracht tussen getuigenissen en feiten.’
Verantwoordelijk hoofdredacteuren Willem van Zeeland (VPRO) en Marc Josten (Human) vertellen in een toelichting dat er op de Argos-redactie veel discussie is geweest over de reportages, al voor de uitzending. ‘Het is bij seksueel misbruik altijd een moeilijke vraag in hoeverre je een verhaal kunt bouwen op basis van alleen getuigenverklaringen’, zegt Van Zeeland. ‘In het verleden zijn verhalen over misbruik niet serieus genoeg genomen, waardoor veel vrouwen als slachtoffer zijn miskend. Dat heeft meegespeeld in onze keuzes.’
Van Zeeland zou in toekomstige gevallen ‘hogere eisen stellen aan hard bewijs’. ‘En we hadden het onderscheid tussen getuigenissen en feiten veel helderder moeten maken. Het wordt aan het begin van de uitzending wel uitgelegd, maar dat had vaker moeten terugkomen.’
Dat de Argos-uitzendingen jaren na dato door complotdenkers worden gebruikt om hun theorieën geloofwaardigheid te geven, bezorgt de redactie buikpijn. Josten: ‘Je denkt soms wel: holy mozes, wat is er met dit verhaal gebeurd?’ Toch is er volgens Van Zeeland en Josten geen reden de uitzending terug te trekken. ‘Dat is wel ooit ter sprake gebracht in redactiediscussies, maar we zien daar geen aanleiding voor’, zegt Van Zeeland. ‘Er zitten in die uitzending geen dingen die aantoonbaar niet kloppen.’
Wel is besloten het onderzoek naar ritueel misbruik te stoppen en nieuwe tips hierover niet meer na te lopen. ‘Volgens ons waren er onvoldoende aanknopingspunten om verder te gaan’, zegt Van Zeeland. Verslaggevers Huub Jaspers en Sanne Terlingen zagen dat zelf anders. Jaspers legde zich bij het hoofdredactioneel besluit neer. Maar Terlingen werkt om deze reden niet meer voor Argos, zeggen de hoofdredacteuren.
Terlingen wil zelf niet in gesprek, omdat ze er geen vertrouwen in heeft dat de Volkskrant zorgvuldig over deze kwestie bericht. Tijdens een paneldiscussie op een journalistiek festival in het Italiaanse Perugia vertelde ze in 2022 wel over de nasleep van de uitzendingen. ‘QAnon-aanhangers en rechtse partijen gebruikten onze documentaire om aan te tonen dat onze regering uit pedofielen zou bestaan. Van de andere kant werd ik ook door wetenschappers bestempeld als een believer.’
In de paneldiscussie, online te beluisteren, zegt ze dat het hoofdredactioneel besluit om het onderzoek te staken haar mentaal heeft opgebroken. ‘Er is nog niets veranderd. Ik zie en hoor dat deze verschrikkelijke dingen gebeuren en dan wordt mij verteld dat ik moet stoppen met onderzoek doen.’
Het rapport van de commissie-Hendriks lijkt in Den Haag in een diepe la te zijn verdwenen. Een jaar na dato is het stuk nog niet in de Tweede Kamer besproken. Maar terwijl het gesprek over ritueel misbruik in de politiek en in serieuze media goeddeels lijkt uitgedoofd, is er in een ander circuit onverminderd belangstelling voor. Het complotdenkersplatform Black Umbrellas hamert via sociale media onvermoeibaar op het gevaar van satanisch ritueel misbruik via video’s met dreigende koppen als ‘Where is the baby of Lisa?’
De Waarheidskrant (‘voor nieuws wat de omgekochte media in Nederland met opzet voor u verzwijgen en/of verdraaien’) publiceerde in november nog een verzameling video’s over ‘het verhaal van Lisa’: ‘Door omgekochte rechters en gechanteerde advocaten ontspringen daders met een hoge functie vaak de dans om berecht te worden voor hun misdaden.’
Om de complotberichten kracht bij te zetten, verwijzen alternatieve mediakanalen naar Argos. ‘Ik heb Huub Jaspers hoog zitten’, zei complotdenker Huig P. in de rechtbank bewonderend over een van de Argos-verslaggevers. Opmerkelijk, want in zijn wereld worden journalisten doorgaans afgeschilderd als leden van de kwaadaardige elite.
Marlies van M., de moeder van Lisa, kwam in 2021 terecht in die bredere cirkel van complotdenkers. Tot dan toe had ze zich naar eigen zeggen steeds omringd met ‘serieuze mensen’. Dat was ook het beeld dat ze in oktober in de rechtbank van zichzelf probeerde neer te zetten: een welbespraakte moeder met serieuze zorgen over haar kind, die min of meer per ongeluk in contact kwam met medeverdachten Huig P. en zijn neef en ‘cameraman’ Pieter P.. Tegen de rechter zei ze spijt te hebben ooit met dit duo in zee te zijn gegaan. ‘Hun methodes zijn niet de mijne.’
Hoe hun ontmoeting precies tot stand kwam, bleef in de rechtszaal vaag. ‘Hij heeft gewoon een keer bij mij aangebeld’, zei Van M. over Huig P.. ‘Hij wilde weten welke rechters in mijn zaak betrokken waren.’ Pieter P., die in de rechtbank onnavolgbaar raaskalde en beledigingen rondstrooide (tegen de griffier: ‘tikgeitje’), zei dat Van M. in 2021 kwam aanlopen op het Binnenhof toen hij met zijn oom stond te filmen bij hun zelfbenoemde ‘klaagmuur’. ‘Wij gingen voor de waarheid en dit kwam op ons pad.’
Onfortuinlijk voor de latere slachtoffers van het trio is dit: de beschuldigde ex-man van Marlies van M. is tegenwoordig getrouwd met een rechter. Uitgerekend tegen deze rechter voerden enkele leden van de zeer vermogende Katwijkse familie van Pieter P. al langer een kruistocht, omdat de vrouw een voor hen ongunstig vonnis heeft geveld waarmee miljoenen euro’s zijn gemoeid. Een opmerkelijk toeval, maar niet voor wie de grotere samenzwering wil zien: een kwaadaardige rechter die haar partner en zijn ‘pedoseksuele vriendjes’ dankzij haar macht de hand boven het hoofd kan houden.
In de zomer van 2021 verscheen er een filmpje op YouTube waarin Marlies van M. en Huig P. deze complottheorie voor het eerst uit de doeken doen. Aanvankelijk werd alleen de naam van de vrouwelijke rechter voluit genoemd, maar in de weken daarna twitterde Huig P. ook beschuldigingen met daarbij de voornaam van Van M.’s ex-man. In die periode is Huig P. met zijn neef Pieter P. tot vier keer toe naar de woning van het stel gegaan, om daar al filmend door een megafoon te roepen dat er een kinderverkrachter in de straat woont.
Toen het echtpaar op 7 oktober 2021 een kort geding voerde om Huig P. te dwingen deze filmpjes en berichten te verwijderen, liep het verder uit de hand. In de hal bij de Rotterdamse rechtbank verzamelden zich die middag complotdenkers als Willem Engel (Viruswaarheid) en ‘fakkelman’ Max van den Berg. Een zwetende Huig P. en een woeste Van M. lieten zichzelf op video vastleggen, terwijl ze haar ex-man met naam en toenaam tot kinderverkrachter bestempelden. ‘Die kinderen komen in rolstoelen bij mij thuis’, riep Van M.. ‘Eén heeft een hele nieuwe heup nodig, met kom, zo zijn ze uit elkaar verkracht.’
Huig P. las in beeld de ‘kluisverklaring’ van Lisa voor, die hem door Van M. was overhandigd. Daarin staat een trits namen van mensen die zouden hebben meegedaan aan verkrachtingen en aanwezig zouden zijn geweest bij Lisa’s bevalling – waarna zij op haar baby zouden zijn gaan zitten. Ook noemde Huig P. de volledige namen van kinderen die net als Lisa slachtoffer zouden zijn van ‘het netwerk’.
Een paar uur nadat die video werd gedeeld, ging bij Hans (niet zijn echte naam) de telefoon. ‘Een klasgenoot van vroeger belde me. Hij vroeg me naar de naam van mijn dochter. Hij zei: volgens mij heb ik net jullie namen gehoord in een heel vreemd filmpje.’
Hans zocht de video op. Even later zat hij te trillen in zijn stoel. ‘Ik was totaal in shock.’ Hans wordt in het filmpje genoemd als een kinderverkrachter die op een pasgeboren baby is gaan zitten. Zijn dochter Noa wordt door P., met voor- en achternaam, genoemd als slachtoffer van het vermeende misbruiknetwerk.
Noa: ‘Mijn stiefmoeder belde me die avond, ik snapte eerst niet waar ze het over had. Je denkt echt: wat is dit, wie zíjn deze mensen?’
Hans en Noa hebben destijds aangifte gedaan wegens smaad. Maar de ongegronde geruchten achtervolgen hen twee jaar later nog steeds in hun dorp, vertellen ze op een donkere novembermiddag in een café aan de Scheveningse boulevard. Hans heeft klanten verloren met zijn bedrijf en zit al een tijdje overspannen thuis. ‘Ook al zeggen mensen dat ze het niet geloven, achter je rug om worden er toch dingen gezegd. Mijn vaste tennispartner kreeg van een ander clublid te horen: weet je wel dat je iedere week met een kinderverkrachter op de baan staat?’
Hans vertelt hoe hij Marlies van M. ooit leerde kennen bij studentenvereniging Minerva. ‘Dat was in de jaren tachtig. Ik was 18 en eerstejaars rechtenstudent, net als zij. Ik had haar uitgenodigd om samen naar het Sempre bal te gaan, dat was hét galafeest. Maar in de tussentijd kreeg ik een vriendin. Ik vertelde haar dat, zo van: ik vind het nog steeds leuk om met jou naar het bal te gaan, maar weet wel dat ik nu een vriendin heb, dus dat er niks gaat gebeuren. Eigenlijk heel netjes. Maar zij was teleurgesteld en werd boos. ‘En ik ben nog wel voor jou aan de pil gegaan’, riep ze door de sociëteit. Later trok ze weer bij en zijn we toch samen naar dat gala gegaan.’
Nadat hij zich na twee jaar uitschreef bij Minerva, heeft Hans ooit één keer nog een drankje met Van M. gedronken. ‘Daarna heb ik haar decennia niet meer gezien. Tot ze ineens opdook in dit filmpje.’ In de video hoorde Hans ook twee andere namen van kennissen die erin worden beschuldigd van verkrachting. Toen hij met één van hen contact opnam, vertelde die hem dat de mannen die worden genoemd in de ‘kluisverklaring’ vrijwel allemaal afkomstig zijn uit M.’s Minervakring.
In de rechtszaal werd duidelijk dat er iemand tussen zit met wie Marlies van M. ooit een buitenechtelijke affaire had. Er zijn ook een aantal mannen bij die de partner of broer zijn van vriendinnen uit haar jaarclub. Evenals de aan het begin van dit verhaal genoemde Willem, vertelden zij dat zij in 2013 tot frustratie van Van M. niet waren meegegaan in de misbruikbeschuldigingen tegen haar ex.
‘Dat zijn dus allemaal mensen uit uw vroegere kennissenkring’, stelde de rechter vast. ‘Ik probeer me dan voor te stellen dat uw dochter dit verhaal vertelt, en dan met allemaal namen komt van mensen die zij niet kent maar die getrouwd zijn met uw jaarclubgenoot, of de broer zijn van uw jaarclubgenoot. Wat dacht u?’
Marlies van M.: ‘Dat was een marteling voor mij.’
Het idee dat ze uit een soort wraak namen bij haar dochter zou hebben ingefluisterd, noemde haar advocaat onwaarschijnlijk en vergezocht.
Noa vertelde in de rechtbank over de afschuwelijke nasleep van de valse beschuldigingen. ‘Papa, mijn beste vriend, moet ik elke dag opnieuw verdedigen voor dingen die hij niet heeft gedaan.’ Ze zei nog altijd last te hebben van nachtmerries en slapeloosheid. Juist omdat ze ooit bij de politie melding deed van een verkrachting door een onbekende – een zaak die geheel losstaat van deze beschuldigingen – rakelen de geruchten dat ze zou zijn misbruikt door haar vader oude pijn bij haar op. ‘Het is een kwaadaardige actie van een vrouw die niets ontziend namen gebruikt’, viel Hans zijn dochter bij. Hij kon het niet begrijpen: Van M. zegt steeds te willen opkomen voor slachtoffers. Dan zou ze toch als geen ander moeten weten hoe schadelijk het is als hun namen online staan?
Marlies van M. heeft nu zelf een strafblad. Dat weerhoudt haar niet van haar strijd. Ze voelt zich juist opnieuw gesterkt door de steun van iemand met een serieuze reputatie: Corinne Dettmeijer, oud-rechter en voormalig Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Tijdens de strafzaak zat Dettmeijer op de publieke tribune.
‘Ik kan niet zeggen of wat Lisa vertelt, de waarheid is’, zegt Dettmeijer telefonisch. ‘Maar ik kan wel vaststellen dat justitie in deze zaak onvoldoende onderzoek heeft gedaan.’ Volgens Dettmeijer had het OM meer moeten doen met een gynaecologisch onderzoek, waaruit zou zijn gebleken dat Lisa als minderjarige ooit is bevallen (volgens justitie staat dat niet vast).
Dettmeijer is ook een van de 23 deskundigen van de Committee on the Elimination of Discrimination against Women (CEDAW), de VN-commissie die toeziet op de naleving van het VN-verdrag tegen vrouwendiscriminatie. Van M. heeft daar het afgelopen jaar een klacht ingediend, waarop de Nederlandse staat binnenkort moet reageren.
De strafzaak heeft Dettmeijers kijk op de kwestie niet veranderd. Ook het verhaal van zogenaamd slachtoffer Noa neemt ze ter kennisgeving aan. ‘Slachtofferverklaringen in de rechtbank maken altijd indruk, maar zonder verder onderzoek is het lastig oordelen. Ik heb als Nationaal Rapporteur veel slachtoffers van mensenhandel gezien. Die ontkennen soms ook dat zij slachtoffer zijn, al schreeuwen de feiten iets anders.’
Van M. is directer: zij gaat er nog steeds vanuit dat Noa is misbruikt, ook al zegt Noa zelf stellig van niet. Volgens Van M. heeft haar verhaal niet zoveel waarde zolang zij onder invloed staat van ‘het netwerk’. ‘Ze zit daar in de rechtbank naast haar vader. In hoeverre kan ze zich vrij uiten? Ze staat onder zware druk.’
‘Ik, onderdrukt door deze man? Ja joh!’ In het Schevenings café lacht student Noa er met haar vader maar om, als ze Van M.’s redenering hoort. Maar eigenlijk maakt die haar woest.
Ze vertelt dat ze in de rechtszaal bewust haar ogen op Marlies van M. richtte terwijl ze haar verhaal deed, in de hoop dat ze tot de verdachte zou doordringen. ‘Maar ze ontweek mijn blik en schudde alleen maar met haar hoofd. Terwijl ik praatte, hoorde ik haar afkeurend sissen. Ze heeft nooit ook maar iets van excuses gemaakt.’
Voor dit artikel is gebruikgemaakt van informatie uit de rechtszaak, documenten uit het juridisch dossier, mediapublicaties over ritueel misbruik en het rapport van de commissie-Hendriks. De identiteit van de drie anoniem opgevoerde slachtoffers is bij de redactie bekend. De Volkskrant heeft geprobeerd contact te krijgen met de vader van ‘Lisa’. Hij heeft daar niet op gereageerd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden