Er is een Haagse werkelijkheid, en de realiteit in Ter Apel.
In Den Haag moet ‘de instroom omlaag om dit structureel op te lossen’, in de woorden van VVD-Kamerlid Ruben Brekelmans op X deze week. Geen woord over wat er nú moet gebeuren om het Groningse dorp te helpen.
Zo ging het ook vaak in de verkiezingscampagne. De lijsttrekkers spraken over de aantallen die naar beneden moeten, over inwilligingspercentages die te hoog zijn, over een tweestatusstelsel. Allemaal oplossingen voor de lange termijn. Over de opvangcrisis die nog steeds voortduurt? Stilte.
In Ter Apel hebben ze de luxe niet om de blik verder te laten reiken dan de eerste, basale levensbehoeften. Donderdag concludeerde de inspectie van het ministerie van Justitie en Veiligheid dat de situatie ‘onveilig en onhoudbaar’ is. De maximumcapaciteit van het aanmeldcentrum wordt al weken overschreden. Asielzoekers slapen bij de IND op de grond en op stoelen.
‘Het zijn wachtkamers zoals we die uit ziekenhuizen kennen, hè’, zegt Frank Candel, bestuursvoorzitter van VluchtelingenWerk Nederland. ‘Stalen stoeltjes, twee toiletten.’
Vorige week vrijdag bezocht hij Ter Apel, gealarmeerd door medewerkers ter plaatse. ‘Er verbleven ongeveer 150 mensen in die ruimtes, de meesten al vijf dagen, sommigen al elf. Bij de jonge kinderen zag je dat ze slecht geslapen hadden, hun moeders zaten er doorheen. Vrouwen vertelden dat ze ongesteld waren en zich al die tijd niet konden wassen. Er was geen mogelijkheid om een telefoon op te laden, het lukte dus niet om de familie te laten weten dat ze veilig waren. Ze zaten daar eigenlijk gewoon opgesloten, verstoken van alles en iedereen.’
De IND- en COA-medewerkers, wil Candel benadrukken, ‘zijn schatten. Die doen wat ze kunnen, maar staan met hun rug tegen de muur. Er zijn te weinig opvangplekken en niemand wil dat de asielzoekers buiten slapen, dus dit is het laatste wat ze kunnen doen. Menselijkerwijs is dat lastig te dragen.’
Hij neemt het politici kwalijk dat de twee dossiers − instroom en opvang − door elkaar lopen. ‘Als politici het aantal asielzoekers omlaag willen, moeten ze dat regelen in Europees verband. Maar we hebben ook de verantwoordelijkheid om de mensen die hier al zijn, fatsoenlijk op te vangen. Nu zie je dat het debat over de instroom over de rug van deze mensen wordt gevoerd.’
Demissionair staatssecretaris Eric van der Burg beloofde Ter Apel dat de maximumcapaciteit nooit meer overschreden zou worden. Dat is hem niet gelukt.
Voor 1 januari zijn er vierduizend plekken nodig, maakte hij vrijdag na de ministerraad bekend. Hoewel de prognose van 70 duizend asielzoekers dit jaar bij lange na niet gehaald zal worden, is het de afgelopen weken drukker dan vorig jaar. Begin december ging bovendien een noodopvanglocatie in Malden dicht, waar achthonderd mensen verbleven. Daarmee wordt de druk op Ter Apel meteen groter.
En ja, dan is er nog die andere factor: de verkiezingsuitslag, met Geert Wilders als grote winnaar. Een woordvoerder van Van der Burg windt er geen doekjes om: de afgelopen weken is het lastiger geworden om gemeenten bereid te vinden om een opvanglocatie te openen. ‘Burgemeesters zien dat het politieke klimaat is veranderd. Ze weten dat het verzet groter kan zijn. Daardoor denken ze wel drie of vier keer na voordat ze ‘ja’ zeggen.’
De spreidingswet, die asielzoekers eerlijker over Nederland moet verdelen, zou verlichting kunnen bieden. Ook al vóórdat deze in werking treedt. Gemeenten zullen er immers serieus mee aan de slag gaan, als ze eenmaal weten dat de wet er komt.
Maar ook dat is nog altijd hoogst onzeker. De behandeling in de Eerste Kamer is deze week uitgesteld. Het ministerie slaagde er niet in de vragen van de senatoren op tijd te beantwoorden. Het debat dat nog voor de Kerst had moeten plaatsvinden, is daarom verplaatst naar januari.
‘Verloren tijd’, zegt D66-senator Paul van Meenen. ‘Die vragen waren echt geen rocket science.’
Het frustreerde en onthutste hem zo, dat hij de staatssecretaris erover belde en appte - zonder reactie. ‘In Van der Burg huizen op dit moment twee rollen: de staatssecretaris die vóór de wet ijvert en het Tweede Kamerlid van een partij die tegen de wet is. Dat kan van invloed zijn. Ik hoop niet dat dit een politiek spelletje is over de rug van kwetsbare mensen en de inwoners van Ter Apel.’
De woordvoerder van het ministerie zegt dat de ambtenaren simpelweg te druk waren om de 267 vragen op tijd te beantwoorden. ‘Het is hier nu alle hens aan dek om te zorgen dat er genoeg opvangplekken worden gevonden. De Kerst komt eraan, ze moeten geregeld zijn voordat het land op slot gaat.’
Zo blijft het hozen in de lekke sloep die de asielopvang geworden is. De reddingsboot ligt nabij − of vaart weg.
Verkiezingen bij de Volkskrant
Al onze berichtgeving vindt u hier.
Schrijf u hier in voor onze politieke nieuwsbrief.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden