Beelden waarop te zien is hoe de nieuwbakken Amerikaanse ambassadeur Kathleen FitzGibbon amicaal handen schudt met Nigerese hoogwaardigheidsbekleders werden herhaaldelijk uitgezonden door de staatstelevisie. De topdiplomaat overhandigde haar geloofsbrieven aan de Nigerese overgangsregering, een belangrijk diplomatiek moment bij het aantreden van een nieuwe ambassadeur.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal. Van 2017 tot en met 2022 woonde hij in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.
Hoewel de Amerikanen dat nog niet zo hebben gecommuniceerd, ziet de junta de komst van de ambassadeur naar Niger als een ‘officiële erkenning’ van hun overgangsregering. De toenadering van Washington is opvallend, aangezien de verhoudingen tussen Niger en veel andere westerse landen juist aanzienlijk bekoelden sinds de staatsgreep van 26 juli.
Dat de Amerikanen een andere diplomatieke koers varen, werd al gauw duidelijk na de coup. In de twee maanden die volgden op de staatsgreep hield de regering van president Biden zich muisstil. Pas op 10 oktober kwam het Witte Huis met een verklaring waarin het erkende dat er inderdaad een ‘illegale’ staatsgreep had plaatsgevonden. Antiterrorisme-operaties werden daarop weliswaar gestaakt, maar in overleg met de Nigerese junta mochten de VS nog wel ‘surveillancevluchten’ uitvoeren met hun drones en vliegtuigen.
Terwijl de Amerikanen de kat uit de boom keken, werd de staatsgreep door veel westerse landen veroordeeld. Zo dreigde regionaal blok Ecowas aanvankelijk met een militaire interventie, terwijl Frankrijk de terugkeer van de afgezette president Bazoum eiste – onder zijn leiding was Niger immers een van de trouwste bondgenoten van de oud-kolonisator.
‘De keuze van de VS om zonder de Fransen om tafel te gaan met de junta van Niger viel in Parijs erg slecht’, zegt Sahel-expert Nina Wilén. De decennialange samenwerking tussen Frankrijk en de VS werd door de Amerikanen opgeofferd ‘om te voorkomen dat ook zij hun invloed en aanwezigheid in Niger zouden verliezen’.
De ‘pragmatischer aanpak’ van de Amerikanen komt volgens haar vooral door de aanwezigheid van de Russen, die elders in de Sahel in het gat zijn gesprongen dat de teruggetrokken Fransen achterlieten. Wilén: ‘De Amerikanen vinden het niet bezwaarlijk om met militaire junta’s in de Sahel samen te werken, zolang die maar niet met Wagnerhuurlingen of de Russische overheid in zee gaan.’
De strategie maakt onderdeel uit van de globale machtsstrijd tussen Rusland en de Verenigde Staten, stelt Wilén. ‘Als de Russen niet op de loer hadden gelegen, hadden de Amerikanen Niger veel minder belangrijk gevonden.’
Toch is ook het behoud van hun Nigerese dronebasis voor de Amerikanen een belangrijke reden om de junta te vriend te houden. Vanuit die basis, waar meer dan duizend Amerikaanse soldaten gelegerd zijn, vergaren Amerikanen met hun drones waardevolle informatie over de bewegingen van jihadistische groeperingen in de Sahel.
Die informatie is zeer welkom voor de Nigerese junta. En ook bondgenoten in Mali en Burkina Faso, die ook worden gerund door militaire overgangsregeringen, kunnen deze informatie goed gebruiken. Zij voeren, net als Niger, een moeizame strijd tegen jihadisten.
‘Om de steun van de bevolking te behouden, moet de Nigerese junta gauw met een oplossing voor het jihadistisch geweld komen’, zegt de Nigeriaanse politicoloog Olayinka Ajala. Op zoek naar militaire steun praten zij openlijk met zowel de Amerikanen als de Russen.
Een dag na de feestelijke inauguratie van de Amerikaanse ambassadeur, ontving generaal Tchiani afgelopen zondag nog een Russische delegatie om ‘defensiekwesties’ te bespreken. ‘De Russen zijn voor de Nigerezen een interessante partij’, stelt Ajala. ‘Anders dan de Amerikanen stellen zij bij hun militaire steun geen ingewikkelde eisen over mensenrechten en de terugkeer naar democratie.’
Vanwege diezelfde ‘ingewikkelde’ eisen spreekt de Nigerese junta niet met de Europese Unie. De EU wil namelijk alleen overleggen als de junta met een reëel tijdpad komt voor de terugkeer naar de democratie, een eis waaraan Tchiani vooralsnog geen gehoor geeft.
Om Europa onder druk te zetten, beëindigde Niamey op maandag nog twee belangrijke militaire EU-overeenkomsten die jihadistisch geweld moeten bestrijden. Vorige week werd ook al een strenge anti-migratiewet geschrapt, waardoor het vervoeren van migranten door de Sahara voortaan niet meer strafbaar is.
‘Als er door het terugdraaien van die wet weer grote aantallen migranten door Niger zullen trekken, zal dat grote gevolgen voor de EU hebben’, zegt politicoloog Ajala. Hij denkt dat de EU door de druk van de junta vroeg of laat zal inbinden.
‘Nu je ziet dat in Europese landen radicaal-rechtse partijen terrein winnen, staat de EU onder enorme druk. Dat speelt de Nigerezen in de kaart.’ De unieke geopolitieke situatie waarin de junta zich bevindt legt hen geen windeieren, stelt de analist. ‘De uitkomst van dit intense diplomatieke spel zal erg belangrijk zijn voor zowel de Sahel-regio als Europa’, zegt hij. ‘De Scramble for the Sahel wordt op dit moment in Niamey beklonken.’
De Nederlandse overheid heeft de directe samenwerking met de Nigerese junta op het gebied van veiligheid, migratie en ontwikkelingssamenwerking ‘gepauzeerd’. De Nederlandse ambassade in Niamey, die pas in 2019 werd geopend om de ‘instabiele ring rond Europa’ in rustiger vaarwater te manoeuvreren, is voor publiek gesloten.
De Nederlandse ambassadeur is echter nog altijd in Niger aanwezig met een groot deel van het ambassadepersoneel, ‘ook om op diplomatiek niveau in dialoog te kunnen blijven met Niger’. Desalniettemin is dat contact ‘beperkt’, stelt een woordvoerder van Buitenlandse Zaken.
Dat de Nederlandse ambassadeur nog in Niamey verblijft, betekent bovendien niet dat Nederland de Nigerese overgangsregering erkent. ‘Nederland staat voor democratie en machtsovernames via vrije verkiezingen en keurt machts- en staatsgrepen daarom af. Nederland wil deze regimes in de Sahel niet legitimeren’, stelt de woordvoerder.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden