‘Ik wil dat deze klimaatconferentie het begin van het einde van fossiele brandstoffen markeert’, zei Wopke Hoekstra woensdag, kort na zijn aankomst in Dubai. ‘Dit is het moment waar we allemaal op hebben gewacht en naartoe hebben gewerkt.’
Er gingen heel wat wenkbrauwen omhoog toen Mark Rutte afgelopen zomer oud-Shellman Hoekstra voordroeg om EU-klimaatcommissaris Frans Timmermans op te volgen. Maar Hoekstra overleefde een hoorzitting in het Europees Parlement, en de komende vijf dagen krijgt hij de kans zijn critici het zwijgen op te leggen.
Vrijdag gaat de 28ste Conference of the Parties (COP) in Dubai de tweede week in, waarin de onderhandelingen over een gezamenlijke slotverklaring echt beginnen. Samen met de Spaanse milieuminister Teresa Ribera voert Hoekstra de delegatie uit de EU aan. Een succesvol onderhandelingsresultaat op de klimaattop is met afstand Hoekstra’s belangrijkste opdracht.
Maar wat is een succes? Hoe wil hij dat bereiken? En waar liggen voor Hoekstra de valkuilen?
Als Eurocommissaris van Klimaat heeft Hoekstra tijdens de COP een belangrijke positie: hij onderhandelt er namens alle 27 landen van de Europese Unie. Daarbij moet hij op twee borden schaken. Hoekstra is verantwoordelijk voor de onderhandelingen aan de centrale tafel, en tegelijkertijd spreekt hij elke morgen met de milieuministers van de Europese lidstaten om daar de consensus te bewaken.
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
Alsof die situatie niet complex genoeg is, zijn de onderhandelingen ook nog eens opgedeeld in allerlei deelonderwerpen. Om de chaos behapbaar te houden, spitst het publieke beeld van het slagen of falen van een klimaattop zich doorgaans toe op één iconisch onderwerp. Dat is dit jaar de afbouw van fossiele brandstoffen.
Dat onderwerp dringt zich op. Volgens het Klimaatakkoord van Parijs dient de opwarming van de aarde ‘ruim onder 2 graden’ te blijven, doorgaans vertaald als onder 1,5 graad. Landen dienen elke vijf jaar te beoordelen of dat doel in zicht blijft. Dit jaar is het de eerste keer dat die zogenoemde ‘stocktake’ wordt besproken.
Het beeld daarvan is helder: de wereld ligt bij lange na niet op koers.
Het geldt als taboe om de landen die de minste progressie maken, hard aan te spreken. Dat is namelijk een recept voor knallende ruzie over het verdelingsvraagstuk tussen arme en rijke landen, tussen landen met veel en weinig fossiele bodemschatten, en tussen landen die in zeer verschillende mate worden geraakt door klimaatverandering.
De EU geldt in dit krachtenveld als relatief ambitieus. Ze is goed op weg om het klimaatdoel voor 2030 te halen: 55 procent minder uitstoot dan in 1990. Voor 2040 wil Hoekstra op 90 procent koersen. Toch ligt het binnen de lidstaten gevoelig om fossiele brandstoffen helemaal in de ban te doen. Voor sommige takken van de industrie en de luchtvaart zou dat onhaalbaar zijn.
Begin deze week presenteerde COP-voorzitter Sultan Al-Jaber drie opties waarmee hij het de EU direct lastig maakt. De eerste: er komt helemaal geen verklaring over de afbouw van fossiele brandstoffen, wat voor de EU een mislukte top zou betekenen. De tweede: een voorstel voor totale afbouw, maar dat gaat verder dan wat de lidstaten reëel vinden. En als derde, de middenoptie: het afbouwen van ‘unabated’ (ongecompenseerde) fossiele brandstoffen. Dat betekent dat het winnen en verbranden van fossiele brandstoffen kan doorgaan, zolang je de CO2 maar compenseert of afvangt.
‘Zo zet de olieman Hoekstra heel sluw schaak’, zegt Bas Eickhout, Europarlementslid voor GroenLinks met al jaren klimaatbeleid in de portefeuille. ‘De middenoptie gaat lang niet ver genoeg. Het is een schijnoptie. Je kunt misschien wel de zeer moeilijk te vermijden CO2-uitstoot uit industrie compenseren door bomen te planten of CO2 onder de grond te stoppen, maar dat lukt echt niet voor het hele energiesysteem. Alleen: als Europa zelf niet helemaal van fossiel af wil, is het best moeilijk om die middenoptie hard aan te vallen.’
Om de eindverklaring in lijn met de Europese wens te krijgen, moet Hoekstra van lidstaten het vertrouwen krijgen om hoger in te zetten, zegt Eickhout. ‘Daarnaast is het zaak om andere niet-EU-landen zich te laten uitspreken voor een hogere ambitie dan de middenoptie.’
‘De laatste jaren zie je dat de EU daarbij veel optrekt met de allerarmste landen, en landen die hard door klimaatverandering worden getroffen’, zegt Louise van Schaik, hoofd van de EU-afdeling van Clingendael. Dat is een breekbare alliantie, weet Van Schaik, die de klimaatdiplomatie al sinds 2002 volgt. ‘De grote fout die Hoekstra kan maken is arrogant zijn en zich trots op de borst slaan over hoe goed de EU al bezig is. Die opstelling van ‘wij geven het goede voorbeeld’ valt met name bij veel ontwikkelingslanden niet goed.’
Hoekstra kan beter de nadruk leggen op gedeelde belangen, zegt Van Schaik. ‘Anders dan oliestaten en landen als de VS, heeft de EU zelf amper fossiele brandstoffen. Een toekomst gebouwd op groene energie is dus ook in het eigenbelang van Europa. Veel van de allerarmste landen, maar ook China en India, zullen dat herkennen.’
Als kersverse klimaatcommissaris is Hoekstra’s grootste handicap volgens Eickhout dat hij zo onbekend is bij de belangrijke spelers. ‘Zowel binnen als buiten de EU moet hij snel een vertrouwensband zien op te bouwen.’
In de afgelopen weken werkte de debutant al driftig aan zijn balboekje, met bijna zeventig ontmoetingen met sleutelspelers in de klimaatwereld. Hij sprak met Al-Jaber, vergaderde in Saoedi-Arabië met prins en energieminister Abdulaziz en de Amerikaanse klimaatgezant John Kerry, ontmoette vertegenwoordigers van kleine eilandstaten, reisde naar Beijing en Nairobi en maakte een korte tour door Zuid-Amerika.
Blijkbaar hebben die gesprekken hem zelfvertrouwen gegeven. Bij zijn persconferentie reageerde Hoekstra met een stevig antwoord op de openingszet van Al-Jaber. ‘We moeten simpelweg geheel van fossiele brandstoffen af’, zei hij. Het belooft een spannende week te worden voor Hoekstra.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden