Het joodse feest, dat dit jaar van 7 tot en met 15 december wordt gevierd, staat ook bekend als het feest van de lichtjes of Inwijdingsfeest. Waar dat precies vandaan komt, legt universitair docent Bijbelwetenschappen en Antiek Jodendom Pieter Bärry Hartog van de Protestantse Theologische Universiteit uit.
"Historisch gezien wordt de inwijding van de joodse tempel in Jeruzalem in 164 voor Christus gevierd. Die was ontheiligd door de Griekse heersers", vertelt Hartog. Dat verklaart het 'Inwijdingsfeest'.
In die tijd waren er twee hellenistische koninkrijken waar Jeruzalem tussenin lag. Beide koninkrijken wisselden de heerschappij over de stad af.
"Op een gegeven moment kwam koning Antiochus IV. Hij voerde Griekse gebruiken in in Jeruzalem en schafte de joodse af", zegt Hartog. Zo plaatste Antiochus een standbeeld van de Griekse oppergod Zeus in de tempel.
Als gevolg daarvan brak er "een soort guerrillaoorlog" uit. "Dat was onder leiding van de Makkabeeën, een familie die opkwam voor de joodse gebruiken. Zij heroverden de tempel en bouwden een nieuw, rein altaar."
Vandaag de dag wordt dat herdacht met Chanoeka, zegt Hartog. "Maar het feest staat ook symbool voor de blijvende toekomst van het joodse volk in het licht van onderdrukking."
Maar Chanoeka wordt ook wel het feest van de lichtjes genoemd. Dat heeft te maken met de legende van de olie die wordt beschreven in de boeken van de Makkabeeën, legt universitair docent Hartog uit. "De olie van de lampen in de tempel in Jeruzalem moest rein zijn. Door de Grieken was alle beschikbare olie niet meer bruikbaar. Op één kruikje na, die goed was voor één nacht."
De leider van de bovengenoemde "guerrillaoorlog", Judas de Makkabeeër, vertrouwde er volgens Hartog op dat God de olie zou zegenen. "En toen brandden de lampen voor acht dagen aan één stuk op dat ene kruikje olie. Het licht bleef branden."
Dat is terug te zien in de hedendaagse viering van Chanoeka, als je kijkt naar de kandelaar die wordt gebruikt. Dat is niet de zevenarmige menora, zoals bij andere joodse feesten en sabbatsvieringen, maar de chanoekia.
"Die heeft acht plus één kaarsen", vertelt de universitair docent. "Met die negende kaars worden de acht kaarsen aangestoken. Op de eerste avond van Chanoeka steek je de eerste kaars aan, op de tweede de tweede, enzovoort." Zo heb je aan het einde van het feest acht brandende kaarsen.
De legende van de olie is niet alleen te zien in de brandende kaarsen, maar ook in de gerechten die worden gegeten tijdens Chanoeka. "Het meeste wordt traditioneel gezien gebakken in olie", zegt Hartog. "Zoals latkes en sufganiyot, een soort berlinerbollen."
Een ander bekend kenmerk van het feest is de dreidel. Die is bedoeld voor een tolspel waarbij je vaak een pot chocoladegeld kunt winnen.
"Dat is wel een latere uitvinding", zegt Hartog. Maar dreidels dragen wel symboliek met zich mee. "Je vindt er vier Hebreeuwse letters op, die staan voor de zin nes gadol haja sjam. Dat betekent 'een groot wonder is hier gebeurd'. Dat verwijst opnieuw naar de olie."
Ondanks de oorlog tussen Israël en Hamas en het groeiende antisemitisme in Nederland viert de joodse gemeenschap dit jaar 'gewoon' Chanoeka. Dat zegt Dave Heilbron van het Centraal Joods Overleg (CJO).
"Er is op sommige plekken wel meer beveiliging", zegt Heilbron. Daarbij gaat het om grote vieringen, zoals die van donderdagavond op de Dam in Amsterdam. Het CJO organiseert ook voor het eerst een viering in het Joods Historisch Museum in de hoofdstad, waarbij meerdere politici zijn uitgenodigd.
Politici zijn er normaal vaak bij als het gaat om het herdenken van de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog, maar de organisatie wilde ook iets positiefs dit jaar. "Een positief licht, iets moois. En ook aandacht voor de situatie in Israël", zegt Heilbron.
Hoewel de openbare vieringen dit jaar doorgaan, merkt Heilbron wel dat sommige mensen thuis terughoudender zijn met het vieren van Chanoeka. "Niet iedereen voelt zich erbij op z'n gemak om op dit moment een kandelaar in het raam te zetten."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen