In het imposante National Museum of American History in Washington D.C. staan twee oude fauteuils in een vitrine. Ze behoren, naast de oorspronkelijke vlag uit het volkslied (The Star-Spangled Banner) en de keuken van tv-kok Julia Child, tot de meest gefotografeerde voorwerpen in deze schatkamer van de Amerikaanse cultuur. Het zijn de stoelen van personages Archie en Edith Bunker uit de ook in Nederland zeer populaire tv-serie All in the Family (1971-1979), een creatie van televisiemaker en activist Norman Lear, die dinsdag op 101-jarige leeftijd overleed.
Lear was de man achter zeker honderd televisieshows, waarmee hij in het spoor van het baanbrekende All in the Family nieuwe progressieve thema’s op tv probeerde te krijgen. Een van de vele innovaties van Lear, die een diepe haat voor de lachband koesterde, was de sitcom, opgenomen voor een livepubliek.
Hij wilde televisie maken die nauwer aansloot bij de maatschappelijke werkelijkheid, in de jaren zeventig bepaald door een groeiende kloof tussen de behoudende oorlogsgeneratie en hun progressieve kinderen. In een terugblik schreef hij: ‘Ik wilde een discussie op gang brengen over de verschillende standpunten binnen een Amerikaanse familie. De meningsverschillen en ruzies binnen de familie Bunker gingen over racisme, feminisme, homoseksualiteit, Watergate en de oorlog in Vietnam. Dat waren onderwerpen waar heel Amerika thuis over sprak. Maar op tv vond je er ondertussen niets van terug.’
Lear modelleerde de serie naar de BBC-serie Till Death Us Do Part (1965-1975). All in the Family draaide om de familie Bunker die in een arbeidersbuurt in Queens (New York) woont. Archie Bunker (Carroll O’Connor) is net als Lear zelf een veteraan, met een vastgeroest setje oordelen over hoe de wereld volgens hem moet werken.
Elke aflevering begon met het door Archie en Edith vanachter de piano gezongen nummer Those Were the Days (met de regels: And you knew who you were then/ girls were girls and men were men). Zijn vrouw Edith (Jean Stapleton) reddert achter hem aan, maar kan bij vlagen zeer scherp uit de hoek komen. Dochter Gloria (Sally Struthers) woont bij haar ouders in, samen met haar verloofde Mike Stivic (de latere regisseur Rob Reiner).
De motor achter de meeste afleveringen is de eeuwige ruzie tussen hippie-schoonzoon Mike (door Archie voorzien van de bijnaam ‘meathead’) en zijn schoonvader, de perfecte manier om alle kwesties van de dag te etaleren in de setting van een doorsnee Amerikaanse woonkamer. Het cement dat alles bijeenhoudt is de onmiskenbare genegenheid die de personages voor elkaar voelen. All in the Family was een serie met een verrassend sterk emotioneel hart.
Populaire bijfiguren waren de zwarte buren, die als The Jeffersons een eigen populaire spin-offshow zouden krijgen. Het duurde even voordat het Amerikaanse kijkerspubliek All in the Family vond, maar al snel werd het de bestbekeken televisieshow van het land, vijf jaar op rij. In Nederland maakte de serie jarenlang deel uit van de populaire zondagavondprogrammering van de VPRO.
Norman Lear was lid van de zelfbenoemde Greatest Generation. Hij werd in 1922 geboren in Connecticut, in een familie van Joodse immigranten (zijn moeder was geboren in Oekraïne en aan vaderskant had hij Russische wortels). Lear verliet de universiteit nadat de Japanners Pearl Harbor hadden aangevallen en voegde zich bij de Amerikaanse luchtmacht. In de oorlog vloog hij in meer dan vijftig missies boven nazi-Duitsland als radioman en schutter aan boord van de B-17 bommenwerper (ook wel Flying Fortress).
Lear schreef later dat de relatie tussen zijn ouders een belangrijke inspiratiebron was geweest voor de dynamiek tussen Archie en Edith Bunker. Toen hij 9 was, midden in de Depressie, kwam zijn vader in de gevangenis wegens fraude. Maar Lear benoemde een ander moment uit zijn jeugd als levensveranderend: het moment dat hij op de radio stuitte op de antisemitische radiopraatjes van de extremistische katholieke priester Charles Coughlin.
Het zou een halve eeuw later leidden tot de oprichting van zijn organisatie People for the American Way (1980), waarmee hij tegenwicht probeerde te bieden tegen de groeiende invloed van extreme christenen in de Amerikaanse politiek.
Na de oorlog liep een carrière van huis-aan-huisverkoper langzaam over in werk als comedyschrijver, met de populaire shows van Jerry Lewis en Dean Martin als voornaamste afnemer. Eind jaren zestig schreef Lear twee pilots voor shows over een Amerikaanse arbeidersfamilie, Justice for All (1968) en Those Were the Days (1969). Uiteindelijk zou CBS de serie in haar derde gedaante als All in the Family gaan uitzenden, vanaf 12 januari 1971.
All in the Family bleek de eerste loot van een machtig comedynetwerk, waarmee Lear de daaropvolgende decennia het Amerikaanse televisielandschap zou domineren. Er volgden talloze spin-offs van All in the Family, met Maude en The Jeffersons als belangrijkste, maar ook Sanford and Son (gebaseerd op de BBC-serie Steptoe and Son, 1962-1974), over een zwarte vader en zoon met een schroothandel, werd een hit. In het jaar dat hij 100 werd maakte Lear nog een nieuwe serie voor Netflix.
Op zijn 100ste verjaardag, op 27 juli 2022, schreef Norman Lear een stuk in The New York Times. ‘Ik ben verontrust over het feit dat mijn conditie vermoedelijk beter is dan die van de Amerikaanse democratie.’
Hij schreef over Archie Bunker, zijn grootste creatie, in tijden van Trump. Archie hield van zijn land en zijn familie, schreef Lear, hoewel die familie hem voortdurend confronteerde met zijn onwetendheid en zijn vooroordelen. Waarschijnlijk had hij nu naar Fox News gekeken en op Trump gestemd. Maar hij had de manier waarop de Amerikaanse vlag op 6 januari 2020 was misbruikt bij de bestorming van Het Capitool weerzinwekkend gevonden.
Over zijn eigen leven schreef hij: ‘Ik ben elke ochtend weer dankbaar dat ik leef.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden