De AI Act is de Europese wetgeving rondom kunstmatige intelligentie. Lang leek die wet in kannen en kruiken: Europa zou de primeur hebben van duidelijke regels voor de toepassing van kunstmatige intelligentie en daarmee ook voor de rest van de wereld de standaard zetten.
Over de auteur
Laurens Verhagen is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over technologie, internet en kunstmatige intelligentie. Daarvoor was hij onder andere hoofdredacteur van nu.nl.
Hoe groter het risico, hoe hoger de eisen die Brussel aan de makers stelt. Dit idee van een ‘risicopiramide’ kwam twee jaar geleden uit de koker van de Europese Commissie. Dat was vóór de komst van ChatGPT, en daarmee was het een ander tijdperk; Brussel beschouwde chatbots toen nog niet als een hoog risico.
Afgelopen zomer stemde het Europees Parlement over de AI-wet, en nieuw daarbij was de toevoeging van toepassingen als ChatGPT. Het betekende voor bedrijven als OpenAI en Google dat zij te maken kregen met nieuwe verplichtingen ten aanzien van ontwerp, veiligheid, transparantie en milieu. Zo verlangde het Europees Parlement meer duidelijkheid van bedrijven over de data waarmee zij hun AI-modellen trainen en hoeveel energie die verbruiken.
Ergens in de maanden na de stemming in het Europees Parlement kwam alles piepend en knarsend tot stilstand, nadat enkele lidstaten van mening waren veranderd over het opnemen van ChatGPT en vergelijkbare kunstmatige intelligentie in de wet.
Deze week komen het Europees Parlement, de Europese Commissie en de EU-lidstaten weer bijeen, met als doel een compromis te bereiken. Als ze het eens worden, kunnen de lidstaten en het Europees Parlement uiterlijk in april 2024 definitief instemmen met de wet voordat de Europese verkiezingen plaatsvinden.
In oktober zag alles er nog rooskleurig uit: de Commissie, het Parlement en de lidstaten leken op hoofdlijnen op één lijn te zitten. Een paar weken later kantelde het sentiment echter: Duitsland, Frankrijk en Italië keerden zich plotseling tegen het idee om in de wetgeving ook de zogeheten foundation-modellen op te nemen – dat is het soort AI waarvan Europarlementariër Kim van Sparrentak (GroenLinks) in mei van dit jaar zei: ‘Juist voor systemen als ChatGPT met zo’n groot bereik en impact hebben we zo stevig mogelijke regels nodig.’
De drie Europese grootmachten pleitten voor minder regels vanuit Brussel. Zelfregulatie via gedragscodes zou genoeg moeten zijn, schatten zij. Hun nieuwe opstelling sloeg in als een bom. ‘Dit is een oorlogsverklaring’, zei een lid van het onderhandelingsteam van het Europees Parlement tegen Politico.
Het formele argument van de drie landen is: strenge regels zijn slecht voor innovatie. Als Brussel systemen met een hoog risico aan banden legt, zouden Europese AI-startups in hun ontwikkeling belemmerd worden.
In Brussel wordt gewezen naar het Franse AI-bedrijf Mistral en het Duitse Aleph Alpha die achter de lobby zouden zitten. Startpunt van de ‘keiharde techlobby’ (in de woorden van Van Sparrentak) was een open brief afgelopen zomer van honderden Europese bedrijven waaronder TomTom, Renault, Airbus en Heineken. De topbestuurders van die bedrijven stellen hierin dat de AI Act slecht is voor het concurrentievermogen van Europa.
Pikant gegeven is de positie van Cedric O als toplobbyist bij Mistral – dat Franse bedrijf maakt vergelijkbare producten als OpenAI. Als minister voor Digitale Zaken in de Franse regering pleitte Cedric O in een vorig leven vóór strenge AI-regels. Nu is hij een van de belangrijke stemmen van de machtige techlobby die ageert tégen regels.
The EU AI Act plot thickens: high-level corruption in France? https://t.co/Ki1G1sN44O
Van Sparrentak kan die veranderde houding maar moeilijk plaatsen: ‘We doen er juist alles aan om de kleine, innovatieve startups tegemoet te komen. Kleinere modellen zonder al te veel impact hoeven niet aan dezelfde strenge regels te voldoen als de modellen van de grote Amerikaanse bedrijven.’
Nederland zit op dezelfde lijn als het Europees Parlement en de Europese Commissie, herhaalde staatssecretaris voor Digitalisering Alexandra van Huffelen dinsdag in een Europees overlegorgaan.
‘Het is belangrijk om tegen het einde van dit jaar een compromis te bereiken over de AI-wet, en specifiek over het reguleren van AI voor algemene doeleinden’, vindt Van Huffelen. Met ‘AI voor algemene doeleinden’ doelt zij op ChatGPT-achtige toepassingen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden