Er is zelfs een apart bataljon voor de Russische hooligans: Española, dat onder leiding staat van Stanislav Orlov, bijgenaamd ‘De Spanjaard’. Vroeger vocht Orlov als lid van de Red-Blue Warriors, de fanclub van CSKA Moskou, tegen de hooligans van Spartak Moskou, het tevens Moskouse Lokomotiv en de Sint-Petersburgse club Zenit. Nu zitten de vroegere vijanden gebroederlijk in de loopgraven bij Avdiivka en Bachmoet.
De hooligan-eenheid was een ideetje van Aleksandr Chodakovski, de commandant van het pro-Russische separatistenbataljon Vostok in de Donbas. Hij was ervan overtuigd dat zij ondanks hun slechte reputatie geknipt waren voor de oorlog. ‘Het zijn geboren krijgers, die het burgerkloffie te strak zit.’
Ook Española-commandant Orlov, zelf een voormalige commando bij de militaire inlichtingendienst GROe, ziet hun achtergrond alleen maar als voordeel. Volgens hem doen zelfs de ‘losers’ onder de hooligans het op het slagveld beter dan de meeste gewone militairen.
Een van de belangrijkste doelen van de oorlog tegen Oekraïne was volgens president Poetin het land te ‘denazificeren’, maar dat zou je niet aflezen aan de hooligans bij Española, die vaak nauwelijks verhulde neonazistische sympathieën koesteren.
Zo werd Mikhail ‘Pitbull’ Toerkanov, een prominent lid van Española uit de fanclub van Zenit, ooit veroordeeld wegens het dragen van nazistische symbolen, zoals een tatoeage met ‘88’, dat voor ‘Heil Hitler’ staat. Op zijn borst prijken ook hakenkruizen.
Ook andere leden van het hooliganbataljon maakten geen geheim van hun ultrarechtse opvattingen. Ironisch genoeg hadden Russische hooligans die nu tegen Oekraïne vechten, niet zo lang geleden nog veel contacten met geestverwanten in de Oekraïense hooliganwereld. Ze deden regelmatig mee aan Mixed Martial Arts-toernooien, georganiseerd door ultrarechtse Oekraïense hooligans.
Maar de contacten verwaterden na de Maidan-revolutie in 2014 tegen de pro-Russische president Viktor Janoekovitsj. ‘Ze begonnen uit de hoogte te doen’, omschrijft een Russische hooligan met de bijnaam ‘Krest’ (Kruis) de sfeer ietwat geërgerd tegenover de site Tsjerta. ‘Zo van: wij zijn hier de échte revolutionairen’.
Terwijl tal van Oekraïense hooligans zich na de annexatie van de Krim en het uitbreken van de gevechten in de Donbas aansloten bij vrijwilligerseenheden als het ultrarechtse Azov-bataljon, merkten de Russische hooligans dat zij thuis met argwaan bekeken werden door de veiligheidsdiensten. Het Kremlin was bang dat de revolutie zou overslaan naar Rusland.
De Russische autoriteiten besloten de touwtjes nog strakker aan te halen na de veldslag die Russische hooligans in Marseille aanrichtten tijdens het WK voetbal in 2016. Extra pijnlijk voor Moskou was dat ook Aleksandr Sjprygin, de voorzitter van de officiële Russische bond van voetbalsupporters (VOB), door de Franse autoriteiten het land werd uitgezet. Sjprygin, die ondanks zijn reputatie als neonazi door het Kremlin tot baas van de supportersbond was benoemd, had zelf aan de massale klopjacht op Britse fans meegedaan.
Om een herhaling van het hooligangeweld bij het WK voetbal in Rusland van 2018 te voorkomen kwamen de supportersclubs onder toezicht van de veiligheidsdienst FSB te staan. ‘We zijn makke schapen geworden’, constateerde Sjprygin morrend.
De relschoppers van toen mogen hun vaardigheden, opgedaan bij gevechten op de tribunes, nu gebruiken op het echte slagveld in Oekraïne. Vreemd genoeg vinden ze daar een oude bekende tegenover zich: Denis Nikitin, een voormalige Russische hooligan en neonazi die zich bij de Oekraïners heeft aangesloten. Hij leidt nu het Russische Vrijwilligerskorps (RDK), een splintergroepering die dit voorjaar net over de grens met Rusland twee aanvallen uitvoerde.
De hooliganbrigade heeft nu zelfs de status van een particulier militair bedrijf, maar sinds de muiterij van het huurlingenleger Wagner hebben de Russische autoriteiten Española ondergebracht bij het Kremlin-getrouwe vrijwilligersleger Redoet.
Alles wijst er echter op dat de hooligans in werkelijkheid onder bevel staan van de militaire inlichtingendienst GROe. Commandant Orlov, is een voormalige GROe-man met ruim twintig jaar militaire ervaring, onder meer in Tsjetsjenië, de Krim en de Donbas.
Een teken dat de militaire inlichtingendienst de touwtjes in handen heeft bij Española is ook dat ‘Pitbull’ en een aantal andere Española-strijders eind vorige maand nog een onderscheiding kregen voor hun rol aan het front in Oekraïne, uit handen van luitenant-generaal Vladimir Aleksejev, het plaatsvervangend hoofd van de GROe.
Volgens commandant Orlov telde Española eerder dit jaar zo’n vijfhonderd man, onder wie ruim honderd drone-bestuurders. Maar het bataljon is nu druk bezig in hooligan-kringen nieuwe vrijwilligers te werven. Het eerste halfjaar krijgen de nieuwe rekruten 1.200 euro per maand, aan het front het dubbele. Als lokkertje komt er nog bij dat hun nabestaanden mogen rekenen op een schadevergoeding van vijf miljoen roebel, oftewel 50 duizend euro, als ze sneuvelen.
‘Het beste werk ter wereld’, prijst Española de moderne hooliganbaan op zijn Telegram-kanaal aan. ‘We gaan weer op oorlogspad. Met het hele team een nieuwe hel tegemoet. Kom op, we gaan!’
Hooligans in Joegoslavië
Ook in de oorlog in Joegoslavië vochten voetbalhooligans mee. Al snel na het uitbreken van de oorlog trokken hooligans van Dinamo Zagreb (Kroatië) en Rode Ster Belgrado (Servië) naar het front.
Veruit de beruchtste hooligan-eenheid was de Servische Vrijwilligersgarde van de Servische crimineel (hij ontsnapte in de jaren tachtig nog uit de Bijlmerbajes) en ultranationalist Zeljko Raznatovic, ook wel bekend als Arkan. De Arkans Tijgers, zoals ze ook wel werden genoemd, richtten massale slachtingen aan in Kroatië en Bosnië.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden