De gevolgen van de nieuwe politieke verhoudingen in de Tweede Kamer zijn ook zonder kabinet al zichtbaar. Welke veranderingen kunnen we de komende periode verwachten?
Slecht nieuws voor de wolf: voortaan heeft hij in Den Haag nóg minder vrienden. Woensdag wordt de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd, met daarin flink meer zetels voor rechts en radicaal-rechts. Op belangrijke thema’s zoals immigratie, klimaat en medisch-ethische kwesties zal er een hardere wind waaien.
De wolf mag in dit rijtje onbeduidend lijken, symbolisch is hij wel. Het roofdier kon in de afgelopen jaren rekenen op steun van het progressieve deel van de Tweede Kamer. Die partijen benadrukten dat de wolf binnen de Europese Unie een beschermde status heeft, dat hij bij de Nederlandse natuur hoort.
Over de auteur
Loes Reijmer is politiek verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over migratie, asiel en polarisatie
‘Ik vind het gewoon – sorry dat ik het zeg – slappe hap’, zei Caroline van der Plas dan. Duitsland had ook gewoon vergunningen afgegeven om de roofdieren af te schieten, nadat de pony van Ursula von der Leyen door een wolf was doodgebeten, poogde de BBB-leider. ‘Elke keer is het hier ‘dit mag niet van Europa’, ‘het kan niet vanwege Europa’ of ‘Brussel is boos op ons’, maar het kan!’
De wolf is, zou je kunnen zeggen, zoveel meer. Het roofdier staat voor de strijd tussen boer en natuur, voor de Europese ‘regeltjes’. Precies de thema’s waarover de afgelopen jaren zoveel politieke beroering was, onderwerpen waarmee partijen als BBB en PVV de boer opgingen. De wolf loopt langs een culturele scheidslijn, en in de nieuwe Kamer is de rechterzijde daarvan groter dan ooit.
Op het gebied van immigratie zal de nieuwe samenstelling ook te merken zijn. Dat komt niet alleen door de grootte van de PVV. De VVD voelde zich in de laatste drie kabinetten-Rutte met de handen gebonden. Soms stemde de partij tegen moties met maatregelen die ze wel in haar verkiezingsprogramma’s had staan, zoals het afschaffen van permanente verblijfsvergunningen en een opt-out, waarmee Nederland zich niet meer hoeft te houden aan de Europese asielregels.
NSC, goed voor twintig Kamerzetels, is eveneens voor een opt-out, ‘in het uiterste geval’. Er zal in de nieuwe Tweede Kamer dus serieuzer over gesproken worden – waarbij moet worden opgemerkt dat Nederland weinig kans maakt om een uitzonderingspositie te bedingen, omdat dat alleen kan als een land EU-lid wordt of er sprake is van een geheel nieuw verdrag.
Bij de Spreidingswet, die asielzoekers eerlijk over Nederland moet verdelen, is staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) vooralsnog door het oog van de naald gekropen, doordat de wet na de val van het kabinet niet controversieel werd verklaard.
In de oude Tweede Kamer haalde de Spreidingswet nog wel een meerderheid, in de nieuwe samenstelling zou dat absoluut niet het geval zijn geweest. Tweederde is nu tegen. Het voorstel ligt inmiddels bij de Eerste Kamer en zal daar in januari worden behandeld. Of er een meerderheid is, is nog onduidelijk. Dat is afhankelijk van twee eenmansfracties die nog niet hebben gezegd of ze voor of tegen zijn: 50Plus en de ‘regionale partij’ OPNL.
Ook op het gebied van klimaat en stikstof zal er een ander geluid klinken. De vraag is wat de VVD gaat doen, nu de partij niet meer de oren hoeft te laten hangen naar coalitiepartner D66. De klimaat- en stikstoffondsen waarmee Rutte IV enthousiast strooide, zouden nu geen meerderheid meer halen. Dat komt onder meer doordat Pieter Omtzigt er zeer kritisch over is. Hij laakt het gebrek aan democratische controle op deze ‘grote potten geld’.
Wat betreft de medisch-ethische kwesties: de wet op voltooid leven maakt in de nieuwe samenstelling geen kans meer, abortus uit het Wetboek van Strafrecht evenmin.
De grootste, meest fundamentele wijziging zal zich al snel aandienen: met de nieuwe Tweede Kamer is er een tweederdemeerderheid voor het correctief bindend referendum. Die is nodig, omdat het om een grondwetsherziening gaat.
Hier is geen sprake van een culturele scheidslijn. Een partij als de PVV is voor, maar GroenLinks-PvdA óók. Klassieke bestuurderspartijen als CDA en VVD zijn nog altijd tegen. En die zagen hun aandeel in de nieuwe Tweede Kamer juist slinken.
Verkiezingen bij de Volkskrant
Al onze berichtgeving vindt u hier.
Schrijf u hier in voor onze politieke nieuwsbrief.