NU.nl sprak uitgebreid met Van den Berg voor de laatste aflevering van de podcast Tata's ijzeren greep. In zijn kantoor in IJmuiden vertelt de directeur van de staalfabriek over de boetes die het bedrijf kreeg opgelegd, zijn pogingen om de bedrijfscultuur te veranderen, en de plannen om klimaatvriendelijk staal te gaan maken.
We zijn hier voor de podcast Tata's ijzeren greep. Wat vindt u eigenlijk van die titel?
"Het is een behoorlijk sterke titel. Ook wel wat confronterend, zo voelt hij wel. Omdat wij enorm ons best doen om juist de hand uit te steken, de dialoog aan te gaan. En om dat beeld, dat het allemaal in een greep is, teniet te doen."
"Wij proberen ons op te stellen als onderdeel van de samenleving hier, wat we ook al heel lang zijn. En om daar een goede rol in te spelen, te luisteren naar de omgeving."
Herkent u het beeld dat de omgeving in de greep van dit bedrijf was, in ieder geval vroeger?
"Ik heb daarover nagedacht. Ik ben hier komen werken in 1990, dus ik heb vele jaren bij de Hoogovens (de voormalige naam van Tata Steel, red.) gewerkt. En ik heb geprobeerd voor te stellen hoe we daar toen dachten en opereerden. Het beeld van 'we hebben de omgeving in de greep' herken ik van daaruit niet."
"Er was veel trots, ook in de omgeving, op het bedrijf. Veel mensen werken bij het bedrijf. We ondernemen ook allerlei activiteiten zoals een schaaktoernooi en een bedrijfsschool waar we veel mensen opleiden. Dat was het beeld dat ik dieper in de organisatie had - en nog wel heb trouwens."
U zegt dat het milieu nu een centrale focus is van Tata Steel. Hoe probeert u dat binnen het bedrijf uit te dragen? Een bedrijfscultuur veranderen is niet makkelijk.
"Ja, dat is een grote verandering in het bedrijf, maar ook een grote verandering in mezelf. Daar speelt de dialoog met de buitenwereld een belangrijke rol in. Ik ben de laatste drie jaar aanwezig geweest op Springtij, een forum op Terschelling. Dat is heel erg gericht op natuur, klimaatverandering, mensen die daar zeer bezorgd over zijn."
"In de dialoog met veel van deze mensen ben ik ook wel tot een bijstelling van het moreel kompas gekomen, laat ik het zo zeggen. Dat is voor mij persoonlijk veel belangrijker geworden. Gelukkig heb ik ook een positie waarin ik daar wat aan kan doen. Dat gaat vaak niet snel genoeg. Dat snap ik. Wij willen ook meer snelheid. Ik probeer zo goed mogelijk die buitenwereld naar binnen te halen."
"Ik probeer ook te komen tot een intrinsieke motivatie. Als er iets gebeurt, dat we niet denken: oh jee, we zitten buiten de vergunning. Nee, dat we nadenken: wat betekent dat eigenlijk voor de omgeving en voor het milieu? Zijn we bewust van het feit dat we als we zo opereren, we bijvoorbeeld geluidsoverlast veroorzaken als het niet nodig is? Vanuit het oogpunt van het goede doen voor de omgeving en voor het milieu. Dat is een behoorlijk lange weg."
De toezichthouder heeft uw kooksgasfabrieken onder verscherpt toezicht gesteld. Mario Bakker, directeur toezicht en handhaving bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, spreekt van een "calculerende" bedrijfscultuur. "Je ziet dat sommige maatregelen pas worden genomen als wij de duimschroeven aandraaien." Dat is nogal een ander beeld dan u zojuist schetst.
"Ja, dat is het. Ik heb het ook gelezen. Ik heb daar ernstig moeite mee."
Vertel?
"Ik denk dat dit een onjuiste weergave van zaken is. Ik denk dat deze organisatie heel hard aan het werk is, zeker ook nu met het intensieve toezicht. Wat ik prima begrijp. Natuurlijk moet er toezicht worden gehouden. Dat snap ik allemaal. Maar hoe het hier geformuleerd wordt, vind ik buiten de orde."
Het heeft toch heel wat dwangsommen gekost om het aantal incidenten met 'ongare kooks' omlaag te krijgen. Klopt het dan feitelijk gezien niet gewoon dat de duimschroeven moesten worden aangedraaid voordat de uitstoot door zulke productiefouten omlaagging?
"We hebben enorm veel aandacht gegeven aan onder andere de rauwe kooks, maar ook andere milieuprestaties. De organisatie is daar volop mee aan de gang gegaan, eigenlijk vanaf het begin ook van de dwangsommen."
"Daarmee herken ik niet deze cultuur van: 'Als we de duimschroeven maar aandraaien dan gebeurt er wat'. We kunnen proactiever zijn. Dat herken ik wel. Maar zoals het hier wordt neergezet, daar neem ik echt afstand van. "
Het is niet zo dat u dacht: 100.000 euro per keer, dat wordt wel een beetje gortig. Dan moeten we nu maar eens gaan ingrijpen?
"Absoluut niet. Het krijgen van dwangsommen is een zeer negatief moment. En dat ervaren wij ook als zeer negatief, hoe hoog die boete ook is."
Er is constante kritiek op uw bedrijf. U wordt persoonlijk naar de Tweede Kamer geroepen, volgens strafrechtadvocaat Benedicte Ficq moet u zelfs de gevangenis in. Denkt u als u wakker wordt wel eens: nou heb ik er een dagje geen zin in om hier directeur te zijn?
"Dat gebeurt eigenlijk niet. Dat is omdat ik sta voor het bedrijf. We hebben hier in de IJmond een unieke kans om grote stappen voorwaarts te maken. De 5 megaton CO2-vermindering die we hier kunnen realiseren, de integratie van het bedrijf in het hele energiesysteem in Nederland, met waterstof maar ook groene energie van zee… We hebben een geweldige positie om die voortgang te bereiken. Daar haal ik heel veel van mijn energie uit."
"We moeten ook dagdagelijks goed omgaan met zorgen van mensen in de omgeving. Maar het is niet zo dat ik 's ochtends denk van: 'Nou, ik zou het bijltje er wel eens bij neer willen gooien'. Absoluut niet."
U spreekt met de overheid over subsidie voor uw groene plannen. Waarom is dat eigenlijk nodig? Moet uw bedrijf de eigen broek niet kunnen ophouden?
"Daar zijn eigenlijk twee hoofdargumenten voor. Eén is de snelheid waarmee de transitie moet gaan plaatsvinden. Kijk, uiteindelijk zal al het staal groen zijn. Volgens mij kunnen wij ook echt vooroplopen, of in ieder geval in de kopgroep zitten in Europa. De vraag is wanneer de markt daar ook echt compleet voor gaat betalen, want alles moet uiteindelijk in de prijs van het product terechtkomen."
"Het staal zal duurder zijn om te maken, dus die prijzen zullen ook omhooggaan. Wij zien in onze aannames en berekeningen dat dat langzamer zal gaan dan wij het willen gaan maken. En móéten gaan maken in verband met klimaatafspraken. Dus we hebben een stuk steun nodig om die horde te nemen."
"En het tweede is dat in Europa de concurrenten eigenlijk ook allemaal al afspraken aan het maken zijn. Of al afspraken gemaakt hebben met hun overheden. Dat is natuurlijk vanuit het bedrijf gezien wel een belangrijk argument, want je wil niet beginnen met een financiële achterstand."
Dat klinkt een beetje als: Jantje springt in de sloot, dus dan moeten wij ook.
Ja, maar Jantje zít in de sloot. Wij kunnen niet blijven staan, we moeten naar de overkant. De energietransitie, het verminderen van emissies... Dat moet gebeuren voor de toekomst van het bedrijf.
In uw groenstaalplan gaan voor 2030 één kooksgasfabriek en één hoogoven dicht. Zoals u weet willen veel organisaties die kooksgasfabriek in 2025 dicht hebben, of al daarvoor. Is zo'n eerdere sluiting nog een punt van onderhandeling met de overheid?
"Om verschillende redenen hebben we het eerder sluiten van de kooksgasfabriek niet in het plan opgenomen. Eén van de belangrijkste is dat het laatste RIVM-rapport aangeeft dat fijnstof en stikstofoxiden de stoffen zijn met de meeste impact op de levensverwachting, naast stress door hinder. Van fijnstof is de kooksgasfabriek niet de grootste bron. Dat is het verwaaien van grondstoffen. Dus daarom hebben we overkappingen daarvoor wel in het plan gezet. Ik denk dat dat in geld ongeveer hetzelfde is."
"Er zijn ook andere redenen om dat niet in het plan te zetten. Het is een enorme operatie om zo'n hoeveelheid kooks ergens anders vandaan te importeren, over te slaan en in de installaties in te zetten. Met daarbij grotere milieueffecten, die deels ergens anders plaatsvinden."
"Het is daarmee ook zeer kostbaar. En dan heb je het over twee of drie jaar… Ik snap dat mensen dat willen, en dat dat van belang is, maar wij denken: we moeten kiezen voor iets dat daadwerkelijk hout snijdt."
Uit het recente RIVM-rapport blijkt dat veel mensen last hebben van Tata Steel, en dat inwoners van Wijk aan Zee gemiddeld 2,5 maanden korter leven door uw uitstoot. Als het RIVM in 2040 nog eens zo'n rapport maakt, wat staat daar dan in?
"Het kan niet anders zijn dan dat het RIVM in 2040 een grote vooruitgang constateert."
Kan het zo zijn dat mensen in Wijk aan Zee niets meer van u merken? Of zal dat altijd zo blijven, omdat het nou eenmaal een enorme fabriek is?
"Ik denk dat het bijna niet zo kan zijn dat er helemaal niets aan te merken zal zijn. We zullen altijd transporten hebben. Treinen zullen rijden, schepen zullen varen. Maar we zullen dat wel op een heel verantwoorde manier gaan doen en gaan inrichten."
"We zullen ook voortdurend moeten blijven verbeteren daarin, waar we ook staan in 2030 of 2040."
Is het doel dan nul impact op de gezondheid in de omgeving?
"Absoluut een minimalisatie. Zeker."
De eerste zes afleveringen van Tata's ijzeren greep zijn nu te beluisteren via NU.nl, Spotify of Apple Podcasts. De slotaflevering luister je deze week exclusief via NU.nl.
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl economisch