Sinds 6 november blokkeren Poolse vrachtwagenchauffeurs drie grensovergangen voor vrachtverkeer. Ze demonstreren tegen de in hun ogen oneerlijke concurrentie van Oekraïense collega’s. Normaal gesproken gelden beperkingen voor de toegang tot de EU vanuit Oekraïne, maar kort na de Russische invasie heeft Brussel deze tijdelijk opgeheven.
De blokkade groeit. Eind november schaalden de chauffeurs het protest op tot 24 uur per dag en blokkeerden een vierde grensovergang. Ze laten gemiddeld één vrachtwagen per uur door, met kilometerslange files aan beide kanten van de grens tot gevolg. Er staan zo’n drieduizend trucks vast, de gemiddelde wachttijd is drie weken.
De winterse omstandigheden zijn bar en boos, Oekraïners komen proviand tekort en hebben nauwelijks toegang tot sanitaire voorzieningen. Twee vrachtwagenchauffeurs zijn tijdens het wachten overleden volgens de Oekraïense vakbond, hun doodsoorzaak wordt onderzocht. Kyiv overweegt de chauffeurs te evacueren.
In navolging van Polen zijn ook de Slowaken een blokkade begonnen. In Hongarije, waar sommige vrachtwagens naar uitwijken, zinspelen chauffeurs eveneens op protest.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Volgens de demonstranten vormen de Oekraïense chauffeurs oneerlijke concurrentie. ‘Met name Poolse transportbedrijven die gespecialiseerd zijn in vervoer naar Oekraïne raken hun marktaandeel kwijt’, zegt Mateusz Fornowski, transportdeskundige van Poolse denktank Polityka Insight. De Polen claimen ook dat Oekraïners binnen de interne markt voor lagere lonen werken, hoewel dat niet is toegestaan. Maar harde data hiervoor ontbreken, aldus Fornowski.
De chauffeurs willen terugkeren naar de situatie van voor de oorlog, waarbij Oekraïners een vast quotum vergunningen kreeg om op de grens te rijden. Het dispuut echoot de graancrisis van eerder dit jaar, toen Polen graaninvoer uit Oekraïne blokkeerde.
Om te zeggen dat de chauffeurs tegen Oekraïne protesteren, is te simpel, zegt analist Wojciech Przybylski van Poolse denktank Res Publica. ‘Door het loslaten van beperkingen zijn ze in onevenwichtige concurrentie verzeild geraakt, de regelgeving van de EU beschermt ze niet meer. Ze kijken naar de EU en Polen voor een oplossing.’
Er zit ook een politiek luchtje aan: protestleider Rafał Mekler is behalve transportondernemer ook lid van de extreem-rechtse partij Konfederacja, berucht vanwege haar anti-Oekraïense standpunten. Ze probeert nu punten te scoren bij haar achterban.
Ondertussen schaadt de blokkade de Oekraïense economie, in oorlogstijd nog wel. Kyiv schat de schade van de blokkade op 400 miljoen euro. Polen en Slowaken zeggen humanitaire hulp en oorlogsmaterieel door te laten, hoewel dit door Oekraïne wordt betwist. Evengoed hindert de blokkade Oekraïense export en ook bijvoorbeeld de invoer van broodnodige brandstof. Uit Oekraïne klinkt felle kritiek op het protest. Staatssecretaris voor Handel Taras Katsjka pleit voor een oplossing ‘aan de onderhandelingstafel’ in plaats van ‘op de weg gedurende de winter.’
Het mes snijdt overigens aan twee kanten, legt Przybylski uit: de blokkade schaadt ook de Poolse export naar Oekraïne, die afgelopen jaren juist in de lift zat.
Volgende week komen Europese regeringsleiders in Brussel bijeen om te praten over de Oekraïense toetreding tot de EU. Na het graanconflict is dit al de tweede handelsblokkade dit jaar in Polen. Sommigen in de transportsector en de landbouw zien de Oekraïense economie, groot en vol goedkope arbeidskrachten, als bedreiging.
‘De kosten voor het leveren van diensten zijn in Oekraïne veel lager’, zegt Fornowski, ‘dat levert concurrentie op en brengt economische spanningen met zich mee. Maar als Oekraïne eenmaal EU-lid wordt, moet ze zich aanpassen aan de Europese standaarden en verdwijnt dit concurrentievoordeel.’
Volgens Przybylski van Res Publica is verdere integratie met de EU juist de beste kans om zulke conflicten te vermijden. ‘Dan kun je regels en afspraken maken over eerlijke concurrentie.’ Dat zal in eerste instantie wat wrijving opleveren, net zoals in het verleden Poolse chauffeurs hun Duitse collega’s de markt uit prijsden. ‘Aan de onderhandelingstafel proberen ze de best mogelijke deal te maken – net als we bij eerdere EU-uitbreiding hebben gezien.’
Warschau doet weinig tegen het protest. Op dit moment heeft Polen een tussentijdse regering die het vermoedelijk nog een kleine week volhoudt. Oppositieleider Donald Tusk staat te trappelen om een regering te vormen, vertrekkende regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) probeert dit zo lang mogelijk uit te stellen.
Ze laat de crisis al weken etteren, tot woede in Kyiv én Brussel. Eurocommissaris voor Transport Adina Valean noemde de situatie ‘onacceptabel’. Wel heeft de tussentijdse regering de eisen van de demonstranten overgebracht aan Brussel, maar de Europese Commissie ziet er geen been in om de oude vergunningen opnieuw in te voeren.
Een oplossing is nu niet in zicht, zegt Fornowski. ‘Het is vooral de vraag hoe de volgende Poolse regering dit gaat aanpakken.’ Als het aan de Poolse chauffeurs ligt, duurt de blokkade minstens tot 4 januari. Inmiddels heeft Oekraïne een nieuwe grenspost geopend voor vrachtverkeer, die oorspronkelijk enkel voor voetgangers en personenauto’s was bedoeld. ‘Een eerste stap’, zegt Kyiv.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden