Een linkse politieke reactie op rechtse plannen over migratie laat zich in grote lijnen als volgt uittekenen: men zegt dat de plannen juridisch niet haalbaar zijn (vaak op grond van Europese regelgeving of internationale verdragen) of zet ze weg als moreel-ethisch onaanvaardbaar. Maar waar rechts schijnoplossingen biedt, mist links de ideologische verbeelding om een aansprekend beeld te schetsen van progressieve politiek in een globaliserende wereld.
Ook links kan mensen mobiliseren met simpele oplossingen voor complexe problemen. Ik doe een voorzet: het mondiale basisinkomen.
Over de auteur
Galina Cornelisse is hoogleraar Courts and Transnational Justice aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Een mondiaal basisinkomen is zonder meer een eenvoudig idee: een onvoorwaardelijk basisinkomen voor alle mensen in alle landen waardoor hun bestaanszekerheid gegarandeerd is. Het idee is niet nieuw: de Brusselse jurist Joseph Charlier deed in 1848 al een voorstel tot een universeel basisinkomen. Zo’n basisinkomen is gestoeld op een conceptie van de aarde en haar hulpbronnen als gemeenschappelijk eigendom van de mensheid. De financiering van het basisinkomen kan op verschillende manieren worden vormgegeven, bijvoorbeeld door een belasting te heffen op de ecologische voetafdruk (zoals die van bedrijven). Op die manier draagt het ook nog eens bij aan een duurzamere wereld.
Maar een mondiaal basisinkomen biedt ook een eenvoudige oplossing voor problemen die we in Europa ervaren met migratie. En wel door mensen van buiten Europa perspectief en bestaanszekerheid te bieden. Het ontbreken daarvan is een belangrijke oorzaak voor migratie uit de zogenaamde veilige landen. Uit onderzoek, zoals van econoom Paul Collier, blijkt verder dat er een causale relatie is tussen bestaanszekerheid en conflict: meer armoede betekent vaker burgeroorlog met gedwongen migratie tot gevolg.
In het politiek debat zijn juridische normering en moreel-ethische argumenten van belang, maar het moet evengoed gaan over de vraag hoe we juridische normen en moreel-ethische overtuigingen kunnen koppelen aan geloofwaardige politieke instituties.
Lange tijd waren die instituties onlosmakelijk verbonden met de nationale staat. De 19de-eeuwse socialisten riepen nog op tot transnationale solidariteit, maar al vroeg in de 20ste eeuw veranderden socialistische bewegingen steeds meer in nationale bewegingen die zich vooral richtten op de ongelijkheid tussen mensen binnen de nationale staat.
Die ‘nationalisering’ van linkse bewegingen stond niet direct haaks op het linkse gedachtegoed. Onderzoek door de econoom Branko Milanovic laat zien dat mondiale inkomensongelijkheid lange tijd voor een groot deel verklaard kon worden door klassenverschillen binnen nationale staten. In andere woorden: in de 19de eeuw was het besteedbare inkomen van arbeiders in de meeste landen over de wereld min of meer vergelijkbaar.
Een groot contrast met onze huidige wereld: meer dan 80 procent van de mondiale inkomensgelijkheid kan verklaard worden door de verschillen in rijkdom tussen landen. De inkomens van ongeschoolde arbeiders in rijke en arme landen kunnen van elkaar verschillen met een factor 10.
Links moet zich daarom veel explicieter engageren met het gegeven dat we leven in een wereld waarin het oversteken van een nationale grens kan resulteren in een vertienvoudiging van iemands inkomen. Het kan het verschil maken tussen wel of geen toegang tot basale sociaal-economische rechten zoals huisvesting en opleiding.
Het sluiten van grenzen is inderdaad een schijnoplossing: als mensen bereid zijn om hun leven op het spel te zetten om grenzen over te steken, zullen ze hekken of quota ook wel weten te omzeilen. Het is goed om dat gegeven over het voetlicht te brengen, evenals eventuele morele en juridische argumenten. Maar dat is niet genoeg voor een geloofwaardig politiek project.
Transnationale politieke mobilisatie rond het voorstel voor een mondiaal basisinkomen erkent niet alleen dat de immigratie die hier als problematisch wordt ervaren, voortkomt uit mondiale ongelijkheid, armoede en uitzichtloosheid. Het doet ook recht aan de wortels van het progressieve gedachtengoed en geeft een impuls aan het ideologische vergezicht dat links juist nu zo hard nodig heeft.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden