Het kijkje in het atelier van modeontwerper Iris van Herpen (1984) is misschien wel het hoogtepunt van de tentoonstelling Sculpting the Senses. Aan de muren van haar nagebouwde werkplek hangen alle aanzetjes van de meer dan honderd ontwerpen die in het Musée des Arts Décoratifs in Parijs worden getoond: lapjes met fijne borduursels, organische siliconen structuren, plooitjes, prints en gestapelde laagjes van door een laser gesneden organza die samen een driedimensionaal golvenpatroon vormen. Het is een indrukwekkende mix van digitale technieken en monnikenwerk. Ook leuk om te weten: de modeontwerper die beroemd werd om haar innovatieve materiaalgebruik, begint soms gewoon met een proefmodel van ongebleekt katoen.
Van Herpen brak in 2010 door met het eerste 3D-geprinte kledingstuk — de witte top is het campagnebeeld van de tentoonstelling. Maar ze deed sindsdien zoveel meer dan dat. In het museum is onder andere een transparante buizenjurk van hittebestendig borosilicaatglas te zien (Dimensionism, 2020) waarvoor ze de hulp van een glasblazer inriep. En een jurk van de transparante kunststof PET-G (Water, 2010) die na verhitting in model is getrokken met pincetten om opspattend water na te bootsen. Samen met productontwerper Jólan van der Wiel liet Van Herpen jurken ‘groeien’: een mengsel van ijzervijlsel en kunsthars werd met sterke magneten uit de stof omhoog getrokken, wat resulteerde in prachtige mosachtige structuren (o.a. Magnetic Moon, 2013).
Van Herpen werd geboren in Wamel, een dorpje in het land van Maas en Waal, en studeerde in 2006 af aan de modeafdeling van ArtEZ in Arnhem. Na stages bij modehuis Alexander McQueen en wolkunstenaar Claudy Jongstra richtte ze in 2007 haar eigen label op. In 2011 trad ze toe tot de prestigieuze Fédération de la Haute Couture. Talloze beroemdheden droegen haar ontwerpen, van Beyoncé tot Cate Blanchett. Het retrospectief van haar werk werd geopend door Koningin Máxima in een vloerlange, crèmekleurige Van Herpen, geflankeerd door Brigitte Macron.
Fijn natuurlijk, al die erkenning. Maar voor Van Herpens ontwerpen, waarvoor ze samenwerkt met kunstenaars, wetenschappers en architecten, is het eigenlijk ondergeschikt wíé ze draagt. Veel van haar jurken zijn interessant genoeg als opzichzelfstaande kunstobjecten. Van Herpen is op haar best als ze niet vertrekt vanuit bestaande ideeën over hoe een kledingstuk eruit hoort te zien, maar uitkomt bij verrassende silhouetten en volumes die zich niets aantrekken van het menselijk lichaam.
Dat lukt overigens niet altijd. Soms gaat er achter een vernieuwend maakproces toch gewoon een kort, getailleerd jurkje schuil, of iets dat net te veel neigt naar een sciencefictionkostuum. Maar in het ultieme geval lijkt een Van Herpen haast uit een ei gekropen.
Sculpting the Senses is opgedeeld in negen thema’s die belangrijk zijn in het werk van Van Herpen, zoals water, mythologie, zeedieren, de kosmos en de oorsprong van het leven. Alle kledingstukken worden omringd door het werk van beeldend kunstenaars. De supergedetailleerde, driedimensionale papiersculpturen van Rogan Brown hangen naast een aantal jurken die Van Herpen in samenwerking met Brown ontwierp voor haar Earthrise-collectie (2021), gemaakt van gerecycled plastic uit de oceaan.
Van Herpen werkt ook veel samen met Philip Beesley, kunstenaar en architectuurprofessor, van wie er een sculptuur aan haast onzichtbare draadjes bungelt. In de Voltage-collectie (2013), een van hun gedeelde geesteskinderen, lijken talloze flexibele antennetjes te dansen op de lichaamsenergie van de drager.
Ook Van Herpens inspiratiebronnen zijn in de expositie in Parijs ruim vertegenwoordigd, van stukken koraal tot een sterrenatlas uit 1600. In de zaal gewijd aan microscopisch leven worden prenten van Ernst Haeckel tentoongesteld. De Duitse bioloog was vergroeid met zijn microscoop en maakte in de 19de eeuw gedetailleerde illustraties van kleine organismen als slijmzwammen, algen en amoeben. Van Herpens jurk Hypnagonia (2016), gemaakt van ingenieus geplooide, gemouleerde en met de hand vastgestrikte crêpe de chine, zou zich makkelijk kunnen verstoppen in Haeckels beroemde boek Kunstvormen der natuur (1904). Het vertrekpunt achter jurk Henosis (2021) was mycelium, het netwerk van ondergrondse schimmeldraden waar paddenstoelen uit groeien.
Het geluidsontwerp van Salvador Breed, Van Herpens partner die ook de muziek van haar shows voor zijn rekening neemt, maakt dat de verschillende thema’s tot leven komen: een tikkend geluid in de skelettenzaal, zangerig gebrom rond de ontwerpen die Van Herpen op elektriciteit inspireerde.
Het is alleen zo jammer dat Van Herpens jurken zelf erg statisch worden tentoongesteld. Om ze op volle kracht te ervaren, moet je toch naar de ruimte waar de catwalkvideo’s worden afgespeeld. Daar zie je ze vloeien, flapperen, wiebelen, wuiven en van vorm veranderen, alsof het levende organismen zijn. Het heeft ongetwijfeld te maken met de technische mogelijkheden van zo’n expositie, maar het was helemaal indrukwekkend geweest als Van Herpen ook hier de technologie naar haar hand had weten te zetten.
Sculpting the Senses, Musée des Arts Décoratifs in Parijs. De expositie reist daarna door naar Australië, Singapore en de Verenigde Staten en is vanaf september 2025 te zien in de Kunsthal Rotterdam.
Het Musée des Arts Décoratifs in Parijs, sinds 1905 gevestigd in de noord-westelijke vleugel van het Louvre, beheert een van de grootste collecties aan toegepaste kunst en design ter wereld, van Venetiaans glaswerk uit de 16de eeuw tot een felrood speelgoedrobotje.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden