De strijd van de afgelopen weken geeft goed weer tot wat de Oekraïne-oorlog is verworden, na meer dan 640 dagen vechten: het is een statisch gevecht geworden waarin het Oekraïense noch het Russische leger beschikt over de kracht en de wapens om de ander een beslissende mokerslag toe te delen.
De zwaarste gevechten vinden plaats in drie gebieden. Bij Koepjansk en Avdiivka, aan het oostelijke front, blijven de Russen volop aanvallen met tanks en pantserwagens. Tevergeefs, en vooral bij Avdiivka stapelen de Russische verliezen zich dag na dag op. ‘Geloofwaardig’, zo noemen de Britten de schatting van Kyiv dat op het slagveld er dagelijks 931 Russische doden en gewonden vallen.
Over de auteur
Stieven Ramdharie is ruim 20 jaar buitenlandredacteur van de Volkskrant met defensie als belangrijkste specialisme.
Aan Oekraïense kant zijn mariniers er in het zuiden in geslaagd de Dnipro over te steken bij Cherson, en een bruggenhoofd te vestigen op de linkeroever. Een doorbraak hier zou een nieuwe route openen richting de Krim, dat door de Russen wordt gebruikt om het invasieleger te bevoorraden en te versterken. Maar vooralsnog slaagt Oekraïne er niet in die doorbraak te forceren.
‘Nu het koude winterweer in Oost-Oekraïne invalt, zijn er weinig directe vooruitzichten op grote veranderingen aan de frontlinie’, luidt de samenvatting van de Britse inlichtingendiensten. Kortom, beide legers houden elkaar militair in een houdgreep.
Nadat het Oekraïense leger de Russische troepen in de eerste maanden van de oorlog tot staan wist te brengen, is de frontlinie slechts twee keer opgeschoven. Bij Charkiv en Cherson slaagden de Oekraïners er in september 2022 in veel terrein terug te winnen op het Russische leger. En de Russen wisten dit voorjaar na maanden Bachmoet in te nemen. Sindsdien beweegt de frontlinie maar mondjesmaat.
De hoogste Oekraïense militair, bevelhebber Valerij Zaloezjnyj, luidde een maand geleden de noodklok over het gebrek aan vooruitgang op het slagveld. ‘Wapens zoals raketten en granaten blijven essentieel’, aldus Zaloezjnyj in een essay over hoe Kyiv alsnog de statische slijtageslag zou kunnen winnen. ‘Maar het Oekraïense leger heeft belangrijke militaire capaciteiten en technologieën nodig om uit deze oorlog te kunnen ontsnappen.’
De legerleider noemde onder andere het beheer over het Oekraïense luchtruim als een van de cruciale onderdelen om de Russen te verslaan. Er zijn met name fors meer drones nodig om de luchtverdediging van Rusland uit te schakelen. Ook hard nodig: diep doordringen in de kilometerslange Russische mijnenvelden. Cruciaal is volgens Zaloezjnyj ook dat Oekraïne de snelle tegenaanvallen op de Russische artillerie kan verbeteren.
‘Het Oekraïense leger heeft een gamechanger nodig’, zegt luitenant-generaal b.d. Hans van Griensven, voormalig commandant van de Nederlandse troepen in Afghanistan. ‘Op langere termijn spint Rusland garen bij het vastlopen van de strijd. Hun positie wordt dan alleen maar sterker: Moskou heeft veel meer middelen, zoals een defensie-industrie en soldaten, om deze oorlog vol te kunnen houden.’
Volgens Van Griensven had een grotere en sterkere luchtmacht Kyiv kunnen helpen bij het offensief. Tegelijkertijd constateert hij dat de Russen hebben laten zien hoe een oud wapen, de landmijn, een belangrijke rol kan spelen. ‘Westerse legers hebben de inzet van mijnen nagenoeg uitgebannen. Maar hun inzet nu is zeer effectief. Het lukt de Oekraïners gewoon niet door die mijnenvelden te komen.’
Sinds de oorlog begon, heeft Oekraïne steeds meer, en andere wapens van het Westen gekregen. Na de succesvolle inzet in het begin van de oorlog van antitankwapens zoals de Amerikaanse Javelin, Houwitsers en het raketsysteem Himars, vestigden de Oekraïners hun hoop op Leopard-tanks, kruisraketten en de Atacms-raket. Binnenkort volgen westerse gevechtsvliegtuigen: de onder andere door Nederland beloofde F-16’s.
De hoop vestigen op deze en andere wapens als potentiële gamechangers, is echter fout, meent militair deskundige Franz-Stefan Gady. Hoe eerder de VS en Europa zich gaan realiseren dat er geen korte route bestaat naar de overwinning, hoe beter, aldus Gady, gespecialiseerd in de toekomst van oorlog en verbonden aan de denktank Internationaal Instituut voor Strategische Studies (IISS).
⚡️In your opinion, will the F-16 fighters that 🇺🇦Ukraine will receive be able to turn the tide of the war in favor of the Armed Forces of Ukraine and help liberate the temporarily occupied Ukrainian lands? pic.twitter.com/IDzCf9ZX7Q
‘Na een uitputtingsoorlog van ruim 18 maanden, moet het duidelijk zijn dat er geen wonderwapens bestaan voor de Oekraïne-oorlog’, betoogt Gady, die het Amerikaanse en Europese legers adviseerde, in Foreign Policy. ‘Er zijn geen alternatieven voor het langzaam en methodisch terugdringen van het Russische leger.’ Kortom, aldus Gady, het verslaan van de Russen gaat nog heel lang duren en bloedig worden.
Andere deskundigen betogen echter dat Oekraïne wél op redelijke termijn aan een overwinning te helpen is. Daarvoor zou het land niet afhankelijk zijn van nieuwe wapens, maar vooral van veel grotere wapenleveranties.
Frederick Kagan, oud-hoogleraar militaire geschiedenis aan de Amerikaanse militaire academie West Point, riep het Westen onlangs op de deuren van de wapenopslagplaatsen wagenwijd open te zetten om de patstelling te doorbreken. In plaats van bezorgd te zijn dat hun wapens opraken voor een theoretisch gevecht met de Russen, moeten de VS en Europa volgens hem meer risico’s gaan nemen.
Lever gewoon grote aantallen Harm-raketten om de Russische luchtverdediging uit te schakelen, aldus Kagan. Stuur veel raketten voor grote afstanden, afgevuurd door de Oekraïense MiG’s en Soekhoi’s, om de Russische gevechtsvliegtuigen neer te halen en om eenheden op de grond te bestoken. Lever fors meer tanks en pantserwagens zodat de Oekraïense gevechtstroepen snelle en grootschalige gemechaniseerde operaties kunnen uitvoeren. En natuurlijk veel meer mijnbestrijdingsvoertuigen.
#Ukraine: A Russian MT-LB armoured vehicle transporting infantry was taken out of action by a FGM-148 Javelin ATGM strike during the recent Russian attack on Avdiivka, #Donetsk Oblast. pic.twitter.com/iHjSDs4m96
Kagan wijst erop dat de VS, die slechts 31 Abrams-tanks aan Kyiv hebben gegeven, in Europa honderden van deze tanks hebben opgeslagen voor een oorlog met de Russen die er op korte termijn gewoon niet komt. ‘Wat nodig is, is dat we het Oekraïense leger voorzien van wapens op een schaal die nodig is om ze te laten winnen’, aldus Kagan in een opiniestuk voor het Institute for the Study of War.
Van Griensven is het met hem eens dat het aantal wapens dat Oekraïne tot nu toe heeft gekregen, zoals de gevechtstanks, veel te gering is om het Oekraïense offensief te laten slagen. Tenzij er iets geks en onverwachts gebeurt op het slagveld, voorziet hij dat de enige oplossing voor beëindiging van de oorlog aan de onderhandelingstafel bereikt moet worden.
Van Griensven: ‘De geleverde Leopards blijken niet de gamechanger te zijn waarop was gehoopt. Hun effect is klein omdat hun aantal te gering is. Oekraïne beschikt niet over de mensen en de middelen om de Russen uit hun land te krijgen. Ze moeten de Russische verdediging uit elkaar halen maar die zit goed in elkaar. Het gaat ook om de wil om te vechten. En de Russen blijven vechten na bijna twee jaar oorlog, ondanks hun grote verliezen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden