De man die in Syrië op de uitkijk stond, zit voor de rechter. Een kleine man met forse schouders, gekleed in een beige gewatteerde jas. De eis is 17 jaar. ‘Nu is het moment om te gaan verklaren’, zegt de rechter. Mustafa A. zwijgt.
Omdat we in Nederland momenteel met onszelf bezig zijn, werd deze zaak geen voorpaginanieuws. Internationaal was er natuurlijk wel aandacht voor. Persbureau Reuters:‘Suspected Syrian pro government fighter goes on trial in the Netherlands’.
Over de auteur
Ana van Es schrijft twee keer per week een column voor de Volkskrant, waarvoor ze Nederland doorkruist. Eerder was ze onder meer correspondent in het Midden-Oosten. Van Es won de journalistieke prijs De Tegel met haar reportages uit Jemen.
Mustafa A., ik denk dat ik jou ken. Ja, niet persoonlijk, laten we daar alsjeblieft glashelder over zijn, maar jouw type. Iedereen die de afgelopen jaren in het Syrië van president Bashar al-Assad is geweest, is jou ergens tegengekomen.
Bashar al-Assad, dictator van de tweede generatie, voor een vergelijkbaar geval moet je naar Noord-Korea, overleefde een massale volksopstand dankzij de inspanningen van onder meer zijn vijftal bloedig opererende inlichtingendiensten. Waar die geheime diensten zijn, daar hang jij rond, hunkerend naar een klusje.
Ik werd eens kortstondig aangehouden in Aleppo. Gaf niks hoor, voor een journalist was het een normale werkdag in Syrië. Tegen buitenlanders is men daar beleefd. De kolonel van de militaire inlichtingendienst vertelde honderduit over hoe de oorlog – Aleppo was zojuist heroverd op de rebellen – voor hèm was geweest. Soms zoeken mensen een luisterend oor.
Enfin: je zat toen tegenover me. Je maakte geen oogcontact en knakte met je knokkels. Dit beviel de kolonel niet, omdat er dus een buitenlander bij was. Je werd weggestuurd om lekkere sapjes te halen.
Later kroop je naast me, in een jeep vol Assad-parafernalia. Je ontdooide nu. Je liet me foto’s van je vriendinnetje zien op je telefoon. Je straalde toen ik je feliciteerde met zo’n lief meisje. Ik dacht nog: deze tortelduifjes zitten volgend jaar in Europa.
Mustafa A. kwam naar Nederland in 2020. Zijn vrouw en twee jonge kinderen arriveerden vorig jaar. Terwijl hij neerstreek in Kerkrade, bleek dat Facebook vol foto’s staat van Mustafa met kopstukken van Liwa al-Quds: een militie die in Aleppo vecht aan de zijde van de regering-Assad en inmiddels deel uitmaakt van het Syrische leger.
De rechter bespeurt ‘een vrij vriendschappelijke pose’ tussen Mustafa en commandanten van de militie. Daar zien we ze, kalasjnikovs gereed, de ‘helden’, de ‘jachtluipaarden’ van Liwa al-Quds, lachend naast twee lijken van oppositiestrijders die wilden ‘chillen’. Nou, dat liep niet goed af.
Een Syrische vluchteling in Zweden herkende Mustafa als degene die op de uitkijk stond toen hij op een nacht werd afgevoerd naar het kantoor van een beruchte inlichtingendienst in Aleppo. Ook andere getuigen zagen Mustafa staan. Hij wordt ook genoemd inzake een tweede arrestatie.
Met 87 mensen in een cel van 4 bij 5 meter. Geslagen over het hele lichaam, dertig keer op de voeten, moeten huppelen, dan deed het langer pijn. Rechter: ‘Mijn vraag aan u is: wat denkt u als u dit zo hoort?’ Mustafa: ‘Zwijgrecht’.
Ja, je bent onsympathiek. En er gloeiend bij. Maar je rol was beperkt. Je stond op de uitkijk, al ziet de officier van justitie je niet als loopjongen, maar als ‘opzichter’ met gezag.
Hoe dan ook: vervolging is alleen mogelijk dankzij tamelijk nieuwe wetgeving inzake internationale misdrijven. Een veroordeling in deze zaak zou grensverleggend zijn.
De recherche maakte een video-animatie van de arrestatie met Mustafa op de uitkijk, steegjes in 3D nagebouwd alsof je erbij bent. Maar waar de gevangenis van de betrokken inlichtingendienst exact stond, dat is niet bekend. Zo dichtbij de bron komen we niet in Europa.
Overal wordt geprobeerd om handlangers van Assad te vervolgen. Maar dat blijkt lastig. Alleen in Duitsland is het twee keer gelukt. Hoe klein de rol van de man op de uitkijk mogelijk ook was, het doet er daarom toch toe.
Mustafa ging door tot hij vier jaar geleden naar Europa vertrok. Het gaat trouwens nog steeds door in Syrië. Maar in Europa kijken wij nu naar een ander kanaal, we zapten verder.
a.vanes@volkskrant.nl
Source: Volkskrant