Gespannen keek Latijns-Amerika dit weekeinde naar een binnenlands Venezolaans spel met een torenhoge internationale inzet. De autoritaire regering van het socialistische land legde aan de bevolking de vraag voor of het de facto Guyaanse gebied Essequibo als 24ste deelstaat moet worden toegevoegd aan de Venezolaanse kaart. Ja, zei maar liefst 95 procent van de stemmers: Essequibo is van ons.
De mineraal- en olierijke regio (160 duizend vierkante kilometer, bijna vier keer Nederland) is sinds koloniale tijden onderwerp van conflict. De territoriale ruzie die begon tussen de Spanjaarden, de Nederlanders en de Britten sluimert tot vandaag de dag door, ondanks een akkoord uit 1899 tussen Venezuela en Groot-Brittannië waarin de actuele grens werd bestendigd.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
Er valt voor Venezuela dan ook wat te halen: sinds 2015 ontdekte Guyana enorme olievoorraden voor de kust, onder andere in de wateren van Essequibo. De vraag is wat de referendumuitslag betekent. Is het een oorlogsverklaring of dient het vooral een binnenlands doel? Een dag na de stembusgang tekenen zich de eerste contouren van een antwoord af.
Hoewel president Maduro agressieve taal bezigt richting Guyana, benadrukte hij ook dat ‘het Akkoord van Genève’ uit 1966 nog steeds als leidraad moet dienen. Venezuela sprak toen met de Britten af om, ondanks de afspraak van 1899, een nieuw ‘vreedzaam’ compromis te zoeken voor het betwiste gebied. In datzelfde jaar werd Guyana een onafhankelijk land binnen het Britse Gemenebest.
Maduro vulde dit weekeinde zijn borstkas weliswaar met een enorme hoeveelheid lucht, en langs de grenzen tussen Venezuela, Guyana en Brazilië brachten de drie buurlanden troepen in staat van paraatheid, maar een militaire confrontatie lijkt (nog) niet aan de orde. ‘De regering zocht vooral electorale steun in eigen land’, stelt politicoloog Paula Gomes Moreira, die langs de Braziliaanse noordgrens voor onderzoeksinstituut Ipea werkt. ‘Maduro wakkert het nationalisme aan’, zegt ze via de telefoon.
Het is een breed gedeelde conclusie onder analisten: de geplaagde socialistische regering in Caracas trapte met het referendum haar campagne af voor herverkiezing in 2024. Volgend jaar zijn de ‘chavistas’ 25 jaar aan de macht. Vanaf 1999 regeerde de linkse populist Hugo Chávez, na zijn dood in 2013 volgde Maduro hem op. Die miste echter het charisma van Chávez, en erfde een verzwakt land dat door dalende olieprijzen in een jarenlange economische crisis afgleed. Onder de autoritaire Maduro vertrokken bijna 8 miljoen Venezolanen naar het buitenland.
De oppositie verenigde zich in oktober achter de rechtse Mariá Corina Machado. Als de regering daadwerkelijk vrije verkiezingen toestaat (waar het nog niet naar uitziet), is de verwachting dat Maduro het tegen haar aflegt. Vandaar dat de president zondag de ‘eenheid’ van het volk prees. De uitslag was inderdaad ‘overweldigend’, maar ongeveer de helft van de 20 miljoen kiezers ging niet stemmen, ondanks de agressieve ja-campagne van de overheid.
De zelf veroorzaakte geopolitieke spanning kan de regering op meerdere manieren goed van pas komen, zegt politicoloog Gomes. Het grensconflict wakkert niet alleen het nationalistische vuur aan, het verschaft Maduro ook een beproefd instrument in verkiezingstijd. ‘Het uitroepen van de noodtoestand vanwege een actuele crisis. Daarmee kan de regering het electoraal proces traineren.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden