Haar benoeming was een verrassing. Niet veel mensen kenden begin vorig jaar de naam van Gunay Uslu, die namens D66 de nieuwe staatssecretaris van Cultuur en Media werd. Ze was cultuurwetenschapper, had tentoonstellingen gemaakt en meerdere advies- en bestuursfuncties bij culturele instellingen bekleed. Sinds 2014 was ze directielid bij Corendon, het reisimperium van haar broer Atilay.
Maar politieke ervaring had ze niet. Ze was niet eens lid van D66; dat werd ze pas vlak voor het aantreden van het vierde kabinet-Rutte.
Later verklapte ze in een interview op de website van haar partij hoe zij in beeld was gekomen. Ze had een paar jaar eerder met D66-kopstuk Rob Jetten over een duurzaam project op Curaçao gepraat, waarvoor zij verantwoordelijk was. ‘Onverwachts kwam het telefoontje van Rob, vlak voor de kerst, waarin hij mij vroeg of ik staatssecretaris Cultuur en Media wilde worden. Ik voelde me vereerd, maar had ook mijn twijfels. Ik had een fijn leven opgebouwd.’ Uslu liet zich echter door Jetten en lijsttrekker Sigrid Kaag overtuigen.
Haar politieke loopbaan heeft niet lang geduurd. Vorige week nam ze ontslag, nog geen twee jaar nadat ze als outsider de arena in Den Haag was binnengestapt. De 51-jarige Uslu gaat terug naar Corendon, waar ze de huidige topman opvolgt.
Over de auteur
Michiel Kruijt werkt sinds 1994 voor de Volkskrant. Hij is nu verslaggever op de kunstredactie en schrijft veel over fotografie.
‘Dit was geen gemakkelijk besluit en ik heb het niet lichtzinnig genomen’, schrijft zij in een afscheidsbrief. ‘Hoewel ik graag de rit met dit kabinet had afgemaakt, heeft Corendon een zeer dringend beroep op mij gedaan. De huidige ceo (Steven van der Heijden, red.) ziet zich gedwongen zijn functie neer te leggen vanwege persoonlijke omstandigheden. Ik voel die verantwoordelijkheid en daarom stap ik nu over.’ Minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap neemt haar taken voorlopig waar.
In de culturele wereld valt chagrijn te bespeuren over haar vroegtijdige vertrek – de kabinetsformatie kan nog lang duren en de cultuursector kampt met flinke problemen. De bezoekersaantallen liggen bij veel instellingen nog lang niet op het peil van voor de coronapandemie en financiële reserves zijn veelal verdwenen. Ondertussen dient wel ‘fair pay’ te worden ingevoerd, waarmee een einde moet komen aan de structurele onderbetaling in de sector. Daarnaast wordt er gewerkt aan een fundamentele herziening van het stelsel waarmee het Rijk subsidie verleent voor cultuur.
Ook in omroepland werden de wenkbrauwen gefronst toen bekend werd dat ze stopt als (demissionair) staatssecretaris. Kort voor haar vertrek had Uslu bekendgemaakt dat Ongehoord Nederland (ON) onderdeel blijft van de publieke omroep. De NPO had om een intrekking van de licentie gevraagd omdat ON volgens de Ombudsman geregeld nepnieuws verspreidde. NPO en ON hebben twee weken de tijd om te reageren op het besluit van Uslu. Nu zal niet zij, maar haar waarnemer of opvolger het definitieve oordeel over dit heikele onderwerp moeten vellen.
Als bewindsvrouw is Uslu niet opgevallen door gedurfd beleid. Ze schoof medio 2022 een al jaren bepleite modernisering van het omroepbestel voor zich uit, door een adviescollege in te stellen (dat ruim een jaar later rapport zou uitbrengen). ‘Een beproefd politiek recept om voorlopig geen knopen te hoeven doorhakken’, concludeerde de Volkskrant.
Toch was ze geliefd in de culturele sector, mede doordat haar partij hiervoor tijdens de kabinetsformatie 170 miljoen euro per jaar extra had weten binnen te slepen. Daarmee waren de zware bezuinigingen van het eerste kabinet-Rutte ongedaan gemaakt. Het additionele geld besteedde Uslu vooral aan meer bibliotheken en een verbetering van de honorering van werknemers en zzp’ers in de cultuursector. Fair pay wordt vanaf 2025 verplicht voor instellingen die door het Rijk worden gesubsidieerd. De Kunstenbond, de vakbond voor werkenden in de culturele en creatieve sector, noemt dit een ‘belangrijk lichtpunt’.
Uslu kreeg ook waardering omdat ze het voor de kunsten opnam. Ze probeerde in het kabinet begrip te kweken door bewindslieden mee te nemen naar culturele uitjes. In toespraken riep ze op tot meer liefde voor cultuur. ‘Ik miste waardering voor cultuur. Dat die niet wordt geuit’, zei ze daarover in een interview met de Volkskrant. ‘Cultuur is zo doordrongen in je leven, in wie je bent. Cultuur is zo’n vanzelfsprekendheid, je mist het pas als het er niet is. Als je niet naar de film kunt. Als je geen concert kan bijwonen. Als je kind niet naar de muziekschool kan. Waarom kunnen we niet die waardering voelen? In Duitsland en Frankrijk is dat anders. Daar is het heel normaal als je uit de klassieken citeert. Als je dat hier doet, zeggen ze: doe niet zo gek.’
In haar afscheidsbrief schrijft ze dat haar betrokkenheid bij het culturele veld niet ten einde komt. ‘Jullie zullen me zeker zien bij voorstellingen, tentoonstellingen, of gewoon ergens in een hoek met een mooi boek. Want cultuur is cruciaal.’ Daarna citeert ze een passage over het belang daarvan uit Grand Hotel Europa van schrijver Ilja Leonard Pfeijffer. Het was haar laatste liefdesverklaring aan cultuur voordat ze het ambt opgaf dat haar in staat stelde daar een belangrijk stempel op te drukken.
Uslu heeft een bijzondere achtergrond. Haar Turkse vader trok naar Nederland, waar hij een succesvolle zakenman werd; hij dreef pensions en koffiehuizen. Hij leidde een losbandig leven, met buitenechtelijke kinderen tot gevolg. De tien jaar oudere zus van Gunay, Meral, maakte daar later een (bekroonde) documentaire over.
Haar moeder voegde zich later bij haar man in Nederland en hielp hem met zijn bedrijf. Gunay werd daarna geboren, in Haarlem. Tijdens de zeven jaar dat ze op een lyceum in Amsterdam zat, woonde ze voor het grootste deel bij haar zus Meral. Het huwelijk van hun ouders strandde uiteindelijk.
Uslu studeerde cultuurwetenschappen en runde ondertussen ook nog een reisbureau. Ze promoveerde op de erfgoedpolitiek van het Ottomaanse Rijk. Op de kaft van haar proefschrift staat haar voornaam gespeld als Günay. Het trema zou later verdwijnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden