Elliott Erwitt, die woensdag op 95-jarige leeftijd overleed, was een man van weinig woorden. Volgens de Magnum-fotograaf was het ‘geheim’ van zijn lange carrière niet zo’n heel groot geheim. ‘Fotografie is eigenlijk vrij eenvoudig. Je reageert op wat je ziet en dan neem je heel veel foto’s.’
Maar hoe kwam je dan, zoals in zijn geval, toch altijd weer op de juiste plek? Hoe groeide je uit tot een fotograaf die in zeven decennia in zijn vak een van de opmerkelijke getuigen van zijn tijd werd? ‘De beste dingen gebeuren als je ergens met een camera bent.’
Wie zijn naam tegenwoordig online opzoekt, komt misschien in eerste instantie terecht bij de vele hondenfoto’s die hij in de loop van zijn leven heeft genomen, verzameld in boeken als To the Dogs (1992) en Woof (2005). Dit deel van zijn werk kwam inderdaad tot stand als een vorm van op honden gerichte straatfotografie, niet zelden in de vorm van een geestig commentaar op de verhouding tussen eigenaar en viervoeter. Een van zijn bekendste hondenfoto’s maakte hij al in 1946: een chihuahua in een hondentrui, aan de voeten van de vrouwelijke eigenaar. De foto werkt vooral omdat die vanaf de stoep is gemaakt, om het perspectief van een minihondje in New York vast te leggen.
De hondenfoto’s van Erwitt en zijn nuchtere observaties over zijn vak staan wellicht een juiste weging van zijn ongelooflijke carrière in de weg. Erwitt, begaafd technicus en meester van perspectief en licht, had een soort spitsenintuïtie om op de plek te zijn waar de bal zou belanden, of in zijn geval, waar de geschiedenis zich voor zijn lens zou gaan afspelen.
Hij was bij het bezoek van de toenmalige vicepresident Richard Nixon aan Moskou in 1959, in het hart van de Koude Oorlog, en legde het moment vast dat Nixon met een priemende vinger op de borst van Sovjet-premier Chroesjtsjov een argument kracht bijzette. Het was een foto die Nixon en de Republikeinen later goed uitkwam als bewijs voor hun krachtige opstelling tegen de Sovjets. Hij fotografeerde op 25 november 1963 ook het verdriet van Jacqueline Kennedy achter haar zwarte sluier, op de begrafenis van haar enkele dagen eerder vermoorde echtgenoot. Erwitt, die altijd is blijven doorwerken, fotografeerde in 2009 op hoge leeftijd, vijftig jaar na zijn Nixon-foto, ook de inauguratie van Barack Obama.
Hij werkte als reis- en celebrityfotograaf in de bloeitijd van de geïllustreerde bladen in de jaren vijftig; zijn foto's stonden in bladen met miljoenenoplagen als Life en Holiday. Hij fotografeerde de beroemdste mensen van zijn tijd en creëerde beelden die de herinnering aan die beroemdheden van weleer voorgoed heeft vastgelegd. Inclusief Marilyn Monroe, de meest gefotografeerde vrouw van de jaren vijftig, die hij volgde op de set van haar laatste film. Maar hij was ook aanwezig op het Black and White Ball, het legendarische feest dat societypaus en schrijver Truman Capote in 1966 gaf. Als filmmaker en cameraman was hij onder meer betrokken bij de klassieke rockdocumentaire Gimme Shelter (1970).
Ook als het ging om het fotograferen van beroemdheden, in een tijdperk dat de paparazzi nog niet aan de macht waren, had Erwitt een vrij beknopte filosofie: ‘Het maken van foto’s van beroemdheden is een goed idee: die raak je altijd kwijt.’
Erwitt werd in 1928 geboren in Parijs als Elio Romano Erwitz, als kind van Joods-Russische ouders, gevlucht na de revolutie van 1917. De familie vertrok in 1939 naar de Verenigde Staten, waar Elio de naam Erwitt aannam en fotografie en film studeerde aan het Los Angeles City College. In 1951 vervulde hij zijn dienstplicht in het Amerikaanse leger en was hij als legerfotograaf gestationeerd in Frankrijk en Duitsland. Hier nam hij een foto van soldaten die zich vervelen bij hun legerbarakken, waarmee hij een prijs (het toen astronomische bedrag van 2.500 dollar) won van het tijdschrift Life. Het was de foto die zijn leven zou veranderen, zei hij later.
In deze tijd kwam hij de grote fotografen van die periode tegen, onder wie Edward Steichen en Robert Capa. Het was Capa die hem al in 1953 uitnodigde om lid te worden van het zojuist opgerichte fotocollectief Magnum. En het was Steichen die Erwitt opnam in zijn legendarische fotocollectieThe Family of Man, een rondreizende foto-expositie, inclusief catalogus, die nog decennia diepe invloed op de wereld van de fotografie zou hebben.
Moeder en kind heet de foto van Erwitt uit 1953 in The Family of Man. Een moeder kijkt naar het gezicht van haar baby, terwijl een kat het tafereel van afstand gadeslaat. De baby was Erwitts dochter Ellen en de vrouw was zijn eerste vrouw, Lucienne Matthews, overleden in 2011. Vanaf The Family of Man is het werk van Erwitt nooit uit musea verdwenen, met grote solotentoonstellingen in New York, Parijs en Londen.
Tijdens de coronapandemie werd een van zijn foto's nog het beeldmerk van een campagne om het belang van beschermende medische kledij te onderstrepen. Het waren twee plastic handschoenen aan een waslijn. Hij had de foto in 1965 op Sicilië gemaakt. ‘Ik liep daar rond en dan kom je zulke dingen tegen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden