Hij was al directeur van het bijna net zo grote Mariinsky Theater in St.-Petersburg. Beide instituten belichamen de absolute top van de Russische klassieke wereld: ze bestaan niet alleen elk uit een theater, maar ook uit een symfonieorkest en een balletgezelschap. En op die top zit nu Gergjev, als de nieuw gekroonde tsaar van de Russische culturele wereld.
Voor iedere andere sterveling zou de benoeming tot directeur van het Bolsjoj een bekroning zijn van een mooie carrière. Voor de 70-jarige Gergjev is het daarentegen ondanks alle prestige maar een troostprijs. Hij heeft er de rest van de wereld voor moeten opgeven.
Over de auteur
Michel Maas is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij oorlogsverslaggever en correspondent in Oost-Europa en in Zuidoost-Azië.
Tot Ruslands invasie in Oekraïne, op 24 februari 2022, gold de hyperactieve Gergjev als de drukst bezette dirigent van de wereld. Hij leidde simultaan de Vienna Philharmonic, het philharmonisch orkest van München, het Rotterdams Philharmonisch Orkest én het Mariinsky theater in St.-Petersburg. In Rotterdam had hij zelfs zijn eigen, naar hemzelf vernoemde Gergjev Festival. Daarnaast was hij gastdirigent van tal van grote orkesten.
John Thornhill van de Financial Times citeert de dirigent: ‘Legendarische instellingen hebben machtig en wijs leiderschap nodig.’ Thornhill noemt hem eerbiedig ‘maestro’, maar ook ‘een van de meest prominente gezichten van de soft power, de zachte kant van het Kremlin’. Die Kremlinliefde heeft hem buiten Rusland tot een paria gemaakt.
Gergjev is opmerkelijk lang en dik bevriend met Poetin. De twee kennen elkaar al sinds begin jaren negentig. Ze vormden een vreemde combinatie: Gergjev begon net een beetje beroemd te worden, en van Poetin had toen nog bijna niemand gehoord. Allebei hebben ze sindsdien hun stempel op de wereld gedrukt.
De vrienden zijn elkaar altijd trouw gebleven. In 2008 gaf Gergjev met het Mariinsky-orkest een concert in de puinhopen van de net door Rusland op Georgië veroverde Zuid-Ossetische hoofdstad Tschinvali. In 2014 steunde hij openlijk de annexatie van de Oekraïense Krim. In 2016 gaf hij een concert in de ruïnes van het Syrische Palmyra, om te vieren dat die stad dankzij Russische bombardementen op IS was veroverd.
Dit soort steunbetuigingen stuitten wel op wat gemonkel, maar het rumoer legde het altijd af tegen het verweer van de kunstwereld dat Gergjev geen politicus was, maar een kunstenaar. Zelfs toen hij weigerde zich uit te spreken tegen anti-homowetgeving in Rusland lieten directies en publiek hem niet vallen. Gergjev bleef volle zalen trekken en staande ovaties oogsten. Hij had het zelfs drukker dan ooit.
Op de dag van de Russische invasie in Oekraïne was hij gelijktijdig bezig met de voorbereidingen van een vierdaagse Amerikaanse tournee van het Weense Philharmonisch Orkest, twee optredens van het Mariinsky in Carnegie Hall in New York, en een operavoorstelling in het Scala-theater van Milaan.
De burgemeester van Milaan eiste dat hij zich zou uitspreken tegen de invasie in Oekraïne. Toen Gergjev dat weigerde, werd hij ontslagen. Daarmee kwam een sneeuwbal aan het rollen: Wenen, München, Carnegie Hall en Rotterdam, overal werd hij ontslagen. Ook het Gergjev Festival in Rotterdam hield op te bestaan.
De man die een ‘oligargisch kapitaal’ bij elkaar had gedirigeerd, zat ineens zonder werk. Hij verkocht meteen zijn onroerend goed in Italië – waaronder Palazzo Barbarigo aan het Canal Grande in Venetië en een villa met Romeinse ruïnes aan de Amalfikust – met volgens de Corriere della Sera een waarde van 150 miljoen euro.
Gergjev trok zich vervolgens terug in Rusland, waar Poetin zijn loyaliteit nu heeft beloond met het directeurschap van het Bolsjoj.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden