Hoe onschendbaar is de Amerikaanse president precies? Het is een vraag die, in het 247-jarig bestaan van de Verenigde Staten, nooit is beantwoord. Of beter gezegd: die nooit beantwoord hoéfde te worden. Geen president werd na zijn ambtstermijn immers vervolgd – tot Donald Trump dit jaar, niet één keer, maar vier.
Trump stelt deze vraag in zijn verdediging centraal. De oud-president beroept zich op immuniteit voor elk mogelijk misdrijf gepleegd in het ambt. Zo hoopt hij alsnog vervolging te ontlopen, in het bijzonder voor verkiezingsinmenging, de eerste strafzaak op de agenda. Bij federale rechter Tanya Chutkan lag de ontzaglijke taak om deze hamvraag te beantwoorden. Dat deed ze afgelopen vrijdagnacht.
‘Vier jaar als opperbevelhebber schenkt Trump niet het goddelijke recht van koningen’, schreef Chutkan in een vernietigend oordeel. ‘Oud-presidenten genieten geen bijzondere voorwaarden voor criminele aansprakelijkheid.’
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York. Hij is auteur van het boek Laura H.
De rechter heeft er werk van gemaakt. Chutkans put uit de verre geschiedenis, met verwijzingen naar eerste president George Washington en de Federalist Papers, de oprichtingsdocumenten van de VS. Ook citeert ze wijlen opperrechter Felix Frankfurter: ‘Als één man voor zichzelf kan bepalen wat de wet is, dan geldt dat voor elke man. Dat leidt eerst tot chaos, dan tyrannie.’
De strafzaak kan, kortom, doorgaan. Een andere rechter oordeelde vrijdag bovendien dat de oud-president ook in civiele zaken aansprakelijk kan worden gesteld voor zijn handelen. Trumps juridische strategie lijkt als een boemerang in zijn gezicht teruggekeerd. Toch is dat niet het hele verhaal.
Rechter Tanya Chutkan heeft niet het laatste woord. Trumps vervolgstrategie is om in beroep te gaan tot zijn vraag, uiteindelijk, belandt bij het Hooggerechtshof. Of de opperrechters tot een andere conclusie komen dan Chutkan is twijfelachtig, maar niet uitgesloten, helemaal in de huidige samenstelling. Trump benoemde drie van de negen rechters. Maar zelfs als zij Chutkans oordeel onderschrijven, levert deze strategie voor de oud-president waardevol kapitaal op: tijd.
De eerste strafzaak staat op de planning voor 4 maart 2023. Naar verwachting zal dit proces, naar Trumps poging om de verkiezingsuitslag van 2020 ongedaan te maken, twee tot drie maanden duren. Dat betekent dat Trump mogelijk is veroordeeld, potentieel met gevangenisstraf, vóór de Republikeinse Partij op een conventie medio juli formeel de presidentskandidaat nomineert. Hoewel Trumps populariteit vooralsnog niet lijdt onder zijn vervolgingen, geven kiezers aan dat een veroordeling hun stem wel kan beïnvloeden.
De klok tikt. Trumps team hoopt dat een langslepende beroepsprocedure de startdatum van het eerste proces opschuift tot voorbij de partijconventie. Is Trump eenmaal formeel gekandideerd, dan is de kans groot dat de zaak verder wordt uitgesteld. De rechter kan een presidentskandidaat moeilijk dwingen de laatste, cruciale maanden van de campagne door te brengen in het beklaagdenbankje. Dat zou het democratisch proces ernstig verstoren.
Trump maakt er geen geheim van dat hij de politiek beschouwt als nooduitgang uit zijn strafrechtelijke penarie. Wordt hij inderdaad opnieuw president, dan kan hij ‘zijn’ ministerie van Justitie verzoeken de federale strafzaken tegen hem te staken. Hij kan zelfs proberen zichzelf gratie te verlenen. Trump zal alles in het werk zetten om te voorkomen dat hij voor die tijd al een veroordeling op zijn naam heeft.
Trump heeft zijn hoop dus gevestigd op het rechtsgezinde Hooggerechtshof dat afgelopen tijd al vaak in opspraak kwam, onder meer vanwege het afschaffen van het grondrecht op abortus. Wat hun eindoordeel over presidentiële immuniteit ook blijkt, als zij straks lang genoeg treuzelen, dan zou dat voor Trump al een groot cadeau zijn.
Rechter Tanya Chutkan waarschuwt in haar uitspraak voor de langetermijngevolgen voor de VS indien Trump in deze zaak wel immuniteit zou worden toegekend. ‘Elke president zal worden geconfronteerd met lastige besluiten’, schrijft ze. ‘Wel of niet bewust een federaal misdrijf begaan, zou daar niet één van moeten zijn.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden