Ze staan hand in hand, moeder en dochter. Beiden dragen een rugtas, een muts op hun hoofd en een bord in hun hand. ‘Wees niet bang, wees solidair’, heeft Romy van den Driessche (22) er vanochtend met een blauwe markeerstift opgeschreven. ‘Ik ben hier naartoe gekomen om aan alle mensen die Geert Wilders uitsluit te laten zien dat ik achter ze sta’, zegt ze, wippend op haar voeten tegen de kou.
Op het bordje van haar moeder staat een uitgebreider verhaal. De kern: nee, tegen Wilders als premier. ‘Ik ben bang dat onze democratie schade wordt aangedaan als Wilders doorgaat met zijn zondebokpolitiek en haatzaaierij’, licht Connie Rietra (56) toe. Ze is vanuit Den Haag naar Amsterdam afgereisd om deel te nemen aan de ‘Nationale Actiedag’ tegen Wilders op de Dam. Met enkele tientallen aanwezigen is de opkomst mager. Als het nummer ‘Fuck de PVV’ van trombonist Obed Brinkman uit de speakers schalt, is dat het startschot voor de eerste spreker om het podium te betreden. Er volgen er nog vijf.
De Actiedag is het zoveelste anti-Wilders-protest sinds zijn monsterzege ruim anderhalve week geleden bij de verkiezingen. Niet alleen in Amsterdam, ook in Utrecht en Leiden gingen mensen de straat op om hun zorgen te uiten. Ze vrezen dat een mogelijk premierschap van Wilders desastreuze gevolgen heeft voor moslims en andere minderheden, de queergemeenschap, de kunst- en cultuursector en het klimaatbeleid.
Over de auteur
Irene de Zwaan is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jongerencultuur en onderwijs
‘We willen in een land wonen voor alle Nederlanders, niet alleen voor witte, heteroseksuele mannen’, zegt Jelle de Graaf van De*beweging, een van de organiserende partijen achter de Nationale Actiedag. Hij spreekt van ‘een periode van krachtig uitgesproken links verzet op straat’, waarvan het hoogtepunt nog moet komen. ‘Als er echt een kabinet-Wilders komt, dan zullen we nog veel grotere protesten gaan zien’, voorspelt hij.
Net als tijdens de recente Klimaatmars op de Dam gaat er achter de anti-Wilders-protesten een divers palet aan sociale bewegingen schuil, die ieder hun eigen speerpunten hebben. ‘Mensen laten weer meer van zich horen’, zegt hoofddocent politieke communicatie Bert Bakker van de Universiteit van Amsterdam (UvA). ‘Eerder zagen we aan de andere kant van het politieke spectrum ook al demonstraties tegen de coronamaatregelen en de protesten van boeren tegen het stikstofbeleid.’
Zolang dit binnen de kaders van de wet verloopt, valt dit volgens hem alleen maar toe te juichen. ‘Het laat zien dat mensen zich betrokken voelen bij de maatschappij. We leven gelukkig in een democratie waarin mensen vrij zijn om zich te uiten.’
De protestacties tegen Wilders doen Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit, denken aan de Women’s March die werd georganiseerd vlak na de inauguratie van de Amerikaanse president Donald Trump. ‘Op het moment dat er politiek een draai naar conservatief-rechts wordt gemaakt, denkt progressief-links: potjandrie, al die rechten waar we jaren voor hebben gevochten - zoals homorechten en vrouwenrechten - komen onder druk te staan. Dat is de opmaat naar linkse coalities.’
Hoewel er de laatste tijd vaker wordt gedemonstreerd dan voorheen, zijn protestacties die specifiek zijn gericht tegen de verkiezingsuitkomst in Nederland uitzonderlijk. De laatste keer was in 2002, na de opkomst van Pim Fortuyn. Zo’n 450 links-georiënteerde maatschappelijke organisaties richtten toen het platform Keer het Tij op. Zij wisten gezamenlijk tienduizenden mensen op de been te krijgen om te demonstreren tegen het toenmalige kabinetsbeleid.
Het is een bekend gegeven, vervolgt Van Stekelenburg, dat mensen van rechtse signatuur eerder geneigd zijn hun zorgen te uiten in het stemhokje. ‘Terwijl mensen van links signatuur de autoriteit graag direct aanspreken. Demonstreren is daar een prachtig voorbeeld van.’
Maar vergroot het niet ook de polarisatie, iets waar de beweging zich juist tegen zegt te verzetten? ‘Polarisatie hoeft niet per se een destructief effect te hebben’, zegt Van Stekelenburg. ‘Mensen hebben het idee dat ze schouder aan schouder staan, waardoor een gedeelde identiteit wordt gecreëerd. In zekere zin is een vreedzame demonstratie een constructieve vorm van polarisatie.’
Wilders zelf heeft in ieder geval geen goed woord over voor de protestacties die tegen zijn persoon zijn gericht. ‘Engnekken’, schrijft hij op X bij de aankondiging van de Actiedag op de Dam. In een andere bericht merkt hij op dat er ‘een toename is van haatberichten’, wat hij wijt aan ‘extreemlinkse ophitserij’. Zijn aanhang beaamt dit volmondig. ‘Links’, zo weergalmt het op X, kan zich simpelweg niet neerleggen bij de uitkomst van deze democratische verkiezingen.
Dergelijke berichten op sociale media wakkeren de tegenstellingen aan die er in de samenleving zijn, stelt universitair hoofddocent Bert Bakker van de UvA. ‘De ene kant zet de andere kant weg als extreem. Dat helpt niet om mensen dichter bij elkaar te brengen.’ Tegelijkertijd moeten we volgens Bakker niet vergeten dat er in de praktijk aan beide kanten van het spectrum ook veel gematigde geluiden te horen zijn. ‘We moeten elkaar geen massapolarisatie aanpraten.’
Op de Dam heeft Romy van den Driessche inmiddels een arm om haar moeder heen geslagen. ‘Hoe laat is het? Solidariteit!’, scanderen ze in koor, na het aanhoren van een vlammend betoog over de wooncrisis (‘niet de migranten zijn hiervan de schuld, maar beleidsmakers!’). Bij nader inzien, zo zegt moeder Connie Rietra, had ze eigenlijk wat anders op haar bordje willen schrijven. Namelijk: ‘Wanneer sta je op? Als het te laat is’. Ze bewaart de kreet voor de volgende keer. ‘We komen zeker terug.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden