Een Zweeds papje met bakpoederpilletjes is in korte tijd populair geworden in de Nederlandse topsport. Van de atletiek tot het schaatsen en van (baan)wielrennen tot roeien: het middel wordt gebruikt in veel olympische sporten waarin Nederlanders uitblinken. Natriumbicarbonaat, zoals bakpoeder officieel heet, werkt bij veel sporters prestatiebevorderend en is volledig legaal.
Sinds een klein jaar is het product van de Zweedse fabrikant Maurten voor iedereen te koop, maar voor sommigen in Nederland was het al langer beschikbaar. Bijvoorbeeld voor tweevoudig olympisch sprintkampioen Harrie Lavreysen. Hij mengt al een paar jaar met regelmaat de bolletjes bicarbonaat van Maurten en de meegeleverde ‘hydrogel’ in een kommetje en lepelt het vrij smakeloze eindresultaat op. Alle beetjes helpen voor wie olympisch succes nastreeft.
Lavreysen was, net als collega’s Jan-Willem van Schip en Matthijs Büchli, testsporter voor Maurten, zegt Herman Reuterswärd, woordvoerder bij de Zweedse fabrikant. Hij noemt ook de Nederlandse roeiers en Jumbo-Visma-kopman Primoz Roglic.
Over de auteur
Erik van Lakerveld schrijft sinds 2016 over olympische sporten als schaatsen, atletiek en roeien.
Zij waren er vroeg bij en hielpen met hun feedback het product te verfijnen. Inmiddels kunnen ook atleten, zoals de trainingsgroep van Laurent Meuwly waar Femke Bol lid van is, erover beschikken. Hetzelfde geldt voor Nederlandse schaatsers, shorttrackers en zwemmers, eigenlijk alle belangrijke leveranciers van olympische medailles.
‘We zijn een jaar of drie geleden begonnen met testen’, zegt Armand Bettonviel. Hij is als ‘High Performance Expert TeamNL’ betrokken bij NOCNSF en nadrukkelijk bij de sprinters op de wielerbaan, shorttrack en de atletiek. Wie precies op ijs-, wieler- of atletiekbaan het nieuwe papje naar binnen lepelen, zegt hij niet.
Hij wil de vertrouwensband tussen hem en de sporters die hij begeleidt niet schenden. Wel wil hij uitleggen hoe belangrijk bicarbonaat kan zijn. Met creatine en cafeïne is het één van de drie stoffen die prestatiebevorderend kunnen werken, maar niet als doping worden gezien (zie kader).
Het innemen van bakpoeder werpt in de spieren en bloed een buffer op voor verzuring, voor de pijn die onherroepelijk bij een intensieve inspanning zal komen. ‘Bicarbonaat is een stof die we sowieso al in ons bloed hebben’, legt Bettonviel uit. ‘Bij grote inspanning ontstaat een overschot aan waterstofionen en dit wordt door bicarbonaat opgevangen.’ Maar dat gebeurt niet oneindig, uiteindelijk zal het bicarbonaat tekortschieten en treedt verzuring op. Wie extra bicarbonaat inneemt kan die klap uitstellen.
Dat is al lang bekend. Jos Hermens, oud-loper en manager van veel vooraanstaande lopers als Sifan Hassan, experimenteerde zelf ook al met bakpoeder. Dat ging in de jaren zeventig, toen hij zelf actief was, nog in poedervorm opgelost in een vloeistof. Nadeel van die manier van innemen: maagproblemen. Van boeren tot misselijkheid. Later werden capsules ontwikkeld die het iets makkelijker verteerbaar maakten.
Hun zogenaamde ‘Bicarb System’ is voor veel mensen nog beter verteerbaar dan andere bicarbonaatproducten. Dat komt door de gel waarin de minuscule pilletjes bakpoeder dobberen. Het ziet eruit als kikkerdril, maar zorgt ervoor dat het bicarbonaat onaangetast door de maag glijdt en pas in de darmen zijn werk doet.
Bij Maurten merken ze dat de Nederlandse topsport snel op hun nieuwe product is ingesprongen. Zeker toen bekend werd dat wielerploeg Jumbo-Visma het gebruikte. ‘Nederland is een regio die vooroploopt’, zegt Reuterswärd. Hij vermoedt dat het te maken heeft met het hoge niveau van de Nederlandse sport, maar ook met de vooraanstaande positie van Nederlanders bij manegementbureaus.
Dat is vooral het geval bij het hardlopen, waar Hermens’ Global Sports Communication een grote speler is, maar waar ook baanwielrenner Lavreysen onder contract staat. Zij werkten jaren geleden al samen met Maurten aan nieuwe sportvoeding voor Eliud Kipchoge.
De Keniaan wilde een marathon in minder dan twee uur lopen. In 2019 lukte dat bij een niet-officiële marathon in Wenen. De samenwerking met het Zweedse bedrijf eindigde daar niet. Hermens: ‘Wij Nederlanders klikken vaak goed met Scandinaviërs.’
Lopers uit Hermens’ stal waren ook betrokken bij de ontwikkeling van het bakpoederpapje dat nu naam maakt. Ook Sifan Hassan? Hermens: ‘Dat kan ik niet zeggen.’ Er worden door coaches en begeleiders sowieso weinig namen genoemd. Ze laten zich niet graag in de kaart kijken wie het precies wel en wie het niet gebruikt. Dat is bedrijfsgeheim. Alleen Maurten is scheutiger met namen. Begrijpelijk, daar hebben ze vanuit marketingoogpunt baat bij.
Er is nog een reden dat innovaties zich zo snel door de verschillende sporten verspreiden in Nederland, vermoedt André Cats, directeur topsport bij NOCNSF. ‘Dat lig aan ons collectieve netwerk.’ Veel lijnen in de Nederlandse topsport komen samen op Papendal. ‘Nederland is klein, maar dat is ook een voordeel bij dit soort ontwikkelingen. Kennis wordt snel gedeeld en dat gaat van pure olympische sport zoals roeien, waar commerciële inbreng minimaal is tot aan wielrennen en alles wat daartussen zit.’
Het is niet zo dat er een oekaze is uitgegaan om het bakpoedermengsel van Maurten te gebruiken, zegt Bettonviel. Elke sport heeft zijn experts die onafhankelijk kunnen opereren, maar er is wel veel onderling contact. ‘Wat uniek is aan Nederland: veel coaches en sportprogramma’s komen bij elkaar. Dat is een natuurlijk proces.’
Een wondermiddel is bicarbonaat trouwens niet. Ja, onderzoek wijst uit dat het een positief effect kan hebben, maar dat geldt niet voor iedereen. Ook niet in de nieuwe vorm, zegt Jac Orie, die al zeker twintig jaar bij zijn schaatsploeg met bicarbonaat werkt. ‘Dit product werkt een beetje anders, maar het is niet echt een grote omslag. Er zijn sporters bij wie de ouderwetse capsules zelfs beter werken dan dit papje. Ik denk dat de verdeling zo’n beetje fiftyfifty is.’
De Zweedse fabrikant geeft dat direct toe. Er zijn sporters die oude methodes prettiger vinden of überhaupt niet beter presteren met bicarbonaat. ‘Maar ik denk wel dat met ons systeem van micropilletjes in een speciale coating een wat gelijker speelveld is ontstaan. Er zijn nu meer mensen die zonder maagproblemen bicarbonaat kunnen gebruiken’, zegt Reuterswärd.
Bij de WK atletiek in Boedapest in augustus was het ‘Bicarb System’ een ware rage. Atleten die erover beschikten, maar al in voorrondes waren uitgeschakeld, verkochten hun voorraad door aan collega-sporters die nog wel in actie mochten komen maar het papje zelf niet hadden. ‘Het was echt booming’, zegt Reuterswärd. ‘Het was fascinerend om te zien hoe dat ging. Ons product is duur en in de atletiek zijn veel atleten helemaal niet zo vermogend. Dat sommige sporters hun bicarbonaat doorverkochten, snap ik wel.’
Goedkoop is het inderdaad niet. Een verpakking met vier doses kost online al gauw meer dan 60 euro. En dat terwijl je voor iets meer dan 20 euro 90 capsules kunt kopen, goed voor 45 inspanningen, want die capsules neem je per twee in. En wie de maagproblemen voor lief neemt kan natuurlijk voor een habbekrats bakpoeder in de supermarkt kopen.
Niet in alle sporten is het even nuttig. Het werkt vooral bij een inspanning die van iets meer dan een minuut tot zo’n 12 minuten duurt en waarbij de sporter echt voluit gaat. Niet voor niets was Nils van der Poel, de Zweedse schaatser, een geschikte testsporter voor Maurten.
Hij noemt het papje van Maurten een ‘game changer’ en voelde zich bijna schuldig dat hij tijdens de Spelen van Beijing als enige over de nieuwste versie kon beschikken terwijl de Nederlanders het toen nog met eerdere varianten moesten stellen. Maar is ervan overtuigd dat het hem hielp bij het veroveren van olympisch goud op de 5 en 10 kilometer.
Bicarbonaat is ook uitermate geschikt voor baanwielrennen, zwemmen en shorttrack, sporten waarbij van tevoren al duidelijk is hoelang een inspanning duren zal. Bij het wegwielrennen dient het bakpoeder vooral als een extra boost in de slotkilometers van een wedstrijd, of bergop. Maar niet iedereen heeft er baat bij. Van geletruiwinnaar Jonas Vingegaard is bekend dat hij het, anders dan Roglic, niet gebruikt.
Bettonviel waarschuwt ook. ‘Baat het niet, dan schaadt het niet? Nee, daar ben ik het echt niet mee eens.’ Neem duursporten, daarin is lactaat, naast suikers en vet, een brandstof voor het lijf. Wie dat lactaat aan de spiercel onttrekt met bakpoeder zit zichzelf tijdens een lange inspanning alleen maar in de weg. Het past bij wat Hermens ziet onder marathonlopers. ‘De meesten doen het niet.’
Ingewikkelder is het bij sporten als voetbal, waarvan het patroon van inspanningen zich minder gemakkelijk laat voorspellen. ‘Ik weet dat we er bij Ajax ook weleens over hebben gesproken’, zegt Bettonviel. ‘Je kunt je voorstellen dat sommige voetballers die veel sprintjes trekken en gedurende de wedstrijd tegen verzuring aanlopen er wel wat aan kunnen hebben. Maar je moet het nauwkeurig in de context van die sport en per individu bekijken.’
Sowieso heeft het geen zin om het te pas en te onpas te gebruiken, zegt Bettonviel. Om uit te vogelen welke dosering en welke momenten van inname bij een sporter het beste effect sorteren is het goed om te testen, maar bicarbonaat als standaardsupplement voor trainingen is onverstandig.
Het gevaar bestaat dat bij veelvuldig gebruik het lichaam het eigen bicarbonaatsysteem minder sterk ontwikkelt en dus minder bestand raakt tegen verzuring. ‘Mijn filosofie is dat je zoveel mogelijk in training je lichaam het zelf zoveel mogelijk moet laten regelen. Bij wedstrijden neem je bicarbonaat als extraatje.’
Naast bicarbonaat zijn er nog twee stoffen die een positief effect op sportprestaties kunnen hebben: cafeïne en creatine.
Cafeïne stond lang wel op de dopinglijst, maar omdat het in zoveel normale voedingsmiddelen zit en een verbod praktisch niet uitvoerbaar was, is het na 2004 van de lijst gehaald. Cafeïne stimuleert het centraal zenuwstelsel, maakt alert en kan bij het sporten het uithoudingsvermogen verbeteren en het gevoel van pijn afvlakken. Of je het inneemt in de vorm van pillen, kauwgom, sportdrank of gewoon met een kopje koffie, de effecten zijn grofweg vergelijkbaar, al werkt het niet bij iedereen even goed.
Creatine is een lichaamseigen stof, die ook als voedingssupplement kan worden ingenomen. In de spieren zorgt creatine voor brandstof bij korte zeer intensieve inspanningen, sprints bijvoorbeeld of gewichtheffen. Een nadeel van creatine kan zijn dat het tot gewichtstoename leidt. Net als bij cafeïne en bicarbonaat heeft niet iedereen baat bij het nemen van creatine. Bij ongeveer eenderde van de sporters is er geen effect.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden