‘Onze kracht ligt in onze eenheid’, zei president Julius Maada Bio zondag op nationale televisie, enkele uren nadat een vermeende couppoging was verijdeld. In zijn toespraak verwees hij naar het gewelddadige verleden van het West-Afrikaanse land dat tussen 1991 en 2002 werd verscheurd door een gruwelijke burgeroorlog. Hij riep de bevolking op om samen te werken om ‘de vrede waarvoor we zo hard gewerkt hebben’ te bewaren.
Die vrede was het halve etmaal daarvoor ver te zoeken in Sierra Leone. Een groep (ex-)soldaten viel zaterdagnacht het wapendepot van de grootste militaire kazerne in de hoofdstad Freetown binnen. Met buitgemaakte wapens en voertuigen vielen ze een aantal gevangenissen en een politiebureau aan. Bij gevechten tussen muitende soldaten en veiligheidstroepen kwamen zeker twintig mensen om het leven.
Over de auteur
Carlijn van Esch is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze woont en werkt in Sierra Leone.
Van de verzoenende toon van president Bio was een dag na de toespraak niets meer over. Tijdens een ingelast bezoek van een delegatie van het West-Afrikaanse samenwerkingsblok Ecowas wees hij de oppositiepartij APC aan als aanstichter van de couppoging, ondanks dat de partijtop iedere betrokkenheid ontkent. President Bio haalde de recente verkiezingen aan, waarvan de uitslag door de APC wordt betwist. ‘Mijn partij voerde uitgebreid campagne en won de verkiezingen van 2023, maar toen de resultaten bekend werden gemaakt, kon de belangrijkste oppositie dit niet accepteren’, aldus Bio.
De delegatie uitte grote zorgen over de toenemende onveiligheid en instabiliteit in Sierra Leone. ‘Ik doe een beroep op de veiligheidstroepen om de rechtsstaat te volgen en geen heksenjacht te beginnen’, zei de uit Gambia afkomstige voorzitter van de Ecowas-commissie Omar Touray. Hij waarschuwde dat de regering ervoor moet zorgen dat de maatregelen na de coup ‘geen negatieve invloed hebben op de nationale cohesie’. Die boodschap was echter aan dovemansoren gericht.
De politie heeft een voorlopige lijst gepubliceerd met 29 namen van vermeende aanstichters, allemaal op een of andere manier verbonden aan oppositiepartij APC. Ook oppositiefiguren die niet op de lijst staan, melden gewelddadige huiszoekingen en arrestaties. Terwijl het politieonderzoek nog loopt, groeien de complottheorieën. Sommigen vermoeden dat president Bio zelf de couppoging heeft georkestreerd om bepaalde oppositieleden van het politieke toneel te ruimen.
‘We hebben een ander narratief nodig’, zegt mensenrechtenactivist en advocaat Yasmin Jusu-Sheriff. ‘We moeten praten over heling en trauma, in plaats van voortdurend zoeken naar confrontatie.’ De politiek in Sierra Leone wordt al decennia getekend door concurrentiestrijd tussen de Temnes en de Mendes, de grootste stammen van het land. De kern van de aanhang van regeringspartij SLPP wordt gevormd door de Mendes in het zuiden van het land en die van oppositiepartij APC door de Temnes in het noorden.
Jusu-Sheriff zag afgelopen jaren de politieke taal steeds feller en agressiever worden. ‘De politiek is volledig teruggebracht naar tribale spanningen’, zegt ze. In aanloop naar de verkiezingen van afgelopen juni ging het nauwelijks over inhoudelijke verschillen tussen de partijen, alleen maar over wie de meeste schuld heeft aan de voortdurende economische malaise in het land.
De situatie doet de advocaat denken aan de gespannen jaren vóór de burgeroorlog, toen een repressieve regering van de APC door misbruik van staatsgelden het land in een diepe economische crisis had geworpen. ‘De burgeroorlog brak uit omdat de regering geen verantwoording hoefde af te leggen. De politiek gaf niks om het lijden van de mensen’, zegt ze.
Ook nu is de afstand tussen de politici en de gewone burger groot. Sierra Leone is een van de armste landen ter wereld, maar de bevolking heeft het gevoel dat politici enkel om zichzelf geven. Van de aanbevolen hervormingen door het door de VN aangestelde Truth and Reconciliation Committee – waarvan Jusu-Sheriff deel uitmaakte – is nauwelijks iets terechtgekomen. ‘We hebben een anti-corruptieorgaan dat achter de gewone man aangaat, een rechtssysteem dat de regering verdedigt en gemeenschapsradiozenders die geen geld hebben om te draaien’, licht ze toe. ‘De bevolking van Sierra Leone heeft de burgeroorlog verloren, want eigenlijk is er niets veranderd.’
Een lichtpuntje was zondag dat de couppoging geen weerklank vond onder de bevolking. De straten bleven leeg, terwijl mensen in angst de vuurgevechten afwachtten. Zelfs de ongeveer 1.900 gevangenen die ontsnapten, lieten de couppoging voor wat zij was en zochten een veilig heenkomen. Volgens de politie heeft een substantieel deel van de gevangenen zichzelf alweer gemeld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden