Donderdag trapte de 28e klimaattop af in Dubai. Regeringsleiders, topambtenaren, wetenschappers en maatschappelijke organisaties praten de komende weken over hoe klimaatverandering op mondiaal niveau moet worden aangepakt.
Als nieuwe co-voorzitter van wetenschappelijk topinstituut IPCC is ook Bart van den Hurk bij de klimaattop. In Dubai vertegenwoordigt hij het prestigieuze klimaatpanel van de Verenigde Naties. Maar dan wel digitaal: "Ik wil mijn vliegkilometers beperken."
Wat is uw rol tijdens de top?
"Ik geef uitleg over het recentste IPCC-rapport en blik alvast vooruit op de volgende. De resultaten van ons laatste rapport laten heel duidelijk zien hoe belangrijk wereldwijde onderhandelingen zijn om het probleem aan te pakken."
En wat doet Nederland?
"Klimaatminister Rob Jetten moet de prestaties rond het verminderen van onze uitstoot laten zien én de plannen voor de toekomst presenteren. Jetten was eerder vrij optimistisch over het halen van onze doelen, maar sinds de verkiezingsuitslag weet ik niet of hij daar met hetzelfde zelfvertrouwen kan staan."
"Bij de top gaat het niet alleen over het terugdringen van emissies. Nederland heeft ook onderhandeld over het schadefonds voor ontwikkelingslanden die hebben geleden en zullen lijden onder de gevolgen van klimaatverandering. Ook wordt besproken hoe we landen kunnen helpen om weerbaarder te worden tegen klimaatverandering. Dat heet adaptatie. Voor een klimaatadaptatiefonds is al best veel geld opgehaald, waaronder door Nederland."
Is het aan Nederland om daarin het voortouw te nemen?
"Ik denk dat Nederland echt te klein is om kartrekker te zijn. Nederland kan wel gebruikmaken van het Europese blok en van daaruit druk uitoefenen. Wij zijn zelf afhankelijk van de gebieden buiten onze grenzen: het is een illusie dat als je een paar extra dijken om Nederland bouwt het wel goed komt. Dat mondiaal klimaatbeleid goed functioneert is dus ook in ons belang. Ik hoop dat Nederland een constructieve bijdrage zal leveren."
Wat kan deze klimaattop opleveren?
"Ik hoop dat bestaande afspraken in ieder geval niet afgezwakt worden en dat er meer samenwerking komt op gebied van adaptatie."
We kunnen het hier al niet eens worden over hoe we klimaatbeleid moeten voeren. Hoe moet dat dan op wereldniveau?
"Het klimaat moet concurreren met allerlei ontwikkelingen op het wereldtoneel, die op dit moment heel indringend en tastbaar zijn. Ik denk niet dat onze boodschap dat overtreft."
U bedoelt Oekraïne, en Gaza?
"Precies. Maar denk ook aan toegang tot grondstoffen, de invloed van het Midden-Oosten, spanningen op de Zuid-Chinese Zee. Ik hoop dat we toch meer verenigd worden. Het Parijsakkoord in 2015 (waar de wereld afsprak opwarming te beperken tot maximaal 2 graden, red.) is echt een doorbraak geweest. Onder de huidige status quo hadden we dat niet voor elkaar gekregen."
Dus na 28 edities is de kans op een doorbraak bij de klimaattop klein?
"Het is niet ineens klaar na deze top. Na het Parijsakkoord dachten we dat we er bijna waren, maar we zijn inmiddels acht conferenties verder en maken stappen. Ik geloof eerder in de kracht van ergens samen aan blijven werken, in plaats van schoksgewijze verandering."
U schreef deze zomer met een groep Nederlandse wetenschappers verbonden aan het IPCC een brief aan het demissionair kabinet met suggesties voor een klimaatbeleid. Het is ongebruikelijk voor wetenschappers om zich te mengen in het politieke debat. Waarom koos u daar toch voor?
"Het is niet onze behoefte om ons met beleid te bemoeien, maar eerder een aanbod om onze kennis te delen. Lang niet alle kennis die we hebben wordt gebruikt. Wetenschappers weten hoe moeilijk het is om bepaalde afwegingen te maken, zoals: moeten we focussen op de korte of lange termijn? Er wordt nog te veel beleid gemaakt voor de eigen doelstellingen, daar is het klimaat niet altijd bij gebaat. We denken graag mee."
Welke rol moet het IPCC volgens u innemen?
"Wetenschappers moeten met verstand van zaken kijken naar de dingen die gebeuren, maar ook empathisch zijn. Dan heb je oog voor verschillen en zie je dat het voor sommigen moeilijker is dan anderen om groene keuzes te maken, zeker als iets voelt als een ver-van-je-bed-show. Daar moeten we begrip voor hebben en tegelijkertijd meedenken over oplossingen. Als we te veel tijd verliezen moeten we uiteindelijk allemaal de rekening betalen."
2023 was een jaar van extremen: bosbranden, droogte, recordtemperaturen en overstromingen. Hoe kijkt u daar als wetenschapper op terug?
"We zijn duidelijk getuige van hoe een veranderend klimaat eruitziet. We zien dat het klimaat zich altijd grilliger gedraagt dan wat modellen voorspellen. Neem de overstromingen in Limburg in 2021. Volgens de modellen komen die eens in de vierhonderd jaar voor. Zulke grilligheid laat zich moeilijk in scenario's vatten."
We stevenen af op 3 graden opwarming in plaats van de beoogde 1,5. Het roer moet om. Hoe?
"Door meer begrip te kweken dat er altijd afwegingen moeten worden gemaakt. Er is niet één simpele oplossing, we hebben keuzes te maken. Keuzes over geld of bewegingsruimte in de toekomst. Daar zit bijna altijd een politiek element in."
Heeft u een voorbeeld?
"Er zijn tijdelijke oplossingen die even houvast bieden, maar die ons op lange termijn kwetsbaarder maken. Neem grondwater. Als het lang droog is kun je grondwaterputten slaan zodat de landbouw niet onder de droogte lijdt. Maar het risico is dat het grondwater op de lange termijn uitgeput is. Daar moeten we met zijn allen goed over nadenken."
Het is niet voor iedereen vanzelfsprekend om afwegingen voor de lange termijn te maken.
"Een terecht punt. Er is natuurlijk wel draagkracht nodig. Dat merkte je ook tijdens de verkiezingen, waar het veel ging over rechtvaardigheid. De overheid moet rekening houden met de schouders die de lasten niet kunnen dragen."
Hoe kunnen klimaatwetenschappers hun boodschap aan de maatschappij overbrengen?
"Het cynische antwoord is: het klimaat wacht niet op ons. Die zal zich uiteindelijk roeren en de boodschap laten doordringen met alle gevolgen van dien."
"Maar het is ook ontzettend belangrijk om het probleem tastbaarder te maken voor mensen. Anders dan de coronapandemie - een crisis die de economie en transportsector platlegde - voelt klimaatverandering indirecter omdat het geleidelijker gaat. Want hoe merk je een teruggang in biodiversiteit?"
"Wetenschappers moeten dus niet alleen de technische of economische routes schetsen, maar ook de sociale. Het is logisch dat de samenleving dit moeilijk vindt."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen