De een zag er de ‘asieltsunami’ waar Geert Wilders ze van moest verlossen. De ander zag in die reactie de opkomst van radicaal-rechts. Maar wat er in Kijkduin vooral tentoon werd gespreid, was de nalatigheid van de politiek.
In Kijkduin kreeg iedereen deze week zijn eigen gelijk bevestigd. De aanhangers van Geert Wilders en andere kiezers op de uiterst rechtse flank zagen het in de rij sjokkende, mannelijke asielzoekers. Action-shopper in de ene hand, Jumbo-tas in de andere: klaar voor een ‘vorstelijk verblijf’ in een kusthotel.
Aan de andere kant van het politieke spectrum schudden kiezers het hoofd om de opgefokte Hagenezen die zondag verhaal kwamen halen bij de hotelreceptie. De mannen die riepen dat ze niet nog meer ‘aapjes’ in de stad wilden, hun ego gezwollen door de verkiezingsuitslag: ‘Wilders heeft niet voor niet voor niets gewonnen.’
Met wat meer afstand, kijkend door de wimperharen, kun je zeggen: dit gaat niet over het eigen gelijk, maar over politieke nalatigheid. Over stilstand op een dossier dat nu al twee jaar in het brandpunt van de aandacht staat. Een impasse die bovendien naar alle waarschijnlijkheid nog lang niet doorbroken zal worden.
Over de auteur
Loes Reijmer is politiek verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over migratie, asiel en polarisatie
Concreet gaat het om de opvang van maximaal 120 asielzoekers voor vijftig dagen in een hotel dat grotendeels leeg staat, naast een bouwput, in een seizoen waarin de regen en natte sneeuw tegen de ruiten slaat. Van een vorstelijk verblijf aan het strand is geen sprake: de opvang is sober.
Zo gaat het al langer, op vele plekken in het land. Vrijwel zonder problemen. Maar dit gebeurde in de week na de grote overwinning van de PVV in de Tweede Kamerverkiezingen. En dus kwam een lokale kwestie in de landelijke belangstelling te staan. Er werd over gediscussieerd aan de talkshowtafels, De Telegraaf ruimde de voorpagina uit voor een bericht over de hoge kosten van opvang in hotels. Geert Wilders toog naar de badplaats, waar op dat moment een informatiebijeenkomst voor omwonenden plaatsvond. Dit soort bezoeken brengt hij al jaren, maar nu voelde het anders. Het gaat hier immers om de man die de verkiezingen won met de belofte iets te doen aan ‘de asieltsunami’.
Het is maar zeer de vraag of hij die hooggespannen verwachtingen kan waarmaken. Dat ligt niet alleen aan de onwilligheid van Pieter Omtzigt of Dilan Yesilgöz om met hem in een coalitie te stappen. Zonder drastische, ontwrichtende maatregelen, zoals een Nexit of intensieve grenscontroles, is op nationaal niveau weinig te doen om het aantal asielzoekers flink naar beneden te krijgen. In Europees verband kan het wellicht wel, maar daar toont het fiasco van de Tunesië-deal ook dat het niet makkelijk is.
Die eerlijke boodschap hoorde je nauwelijks in de verkiezingscampagne. Alleen uit de bijdragen van Omtzigt kon je, als je heel goed luisterde, destilleren dat hij niet naar asiel kijkt om zijn gewenste migratiesaldo van 50 duizend te halen. De NSC-leider legde niet voor niets de nadruk op studiemigratie en arbeidsmigratie uit landen buiten de EU. Dat zijn de knoppen waaraan je wél kunt draaien.
Veel politieke partijen spraken in hun verkiezingsprogramma’s van ‘grip op migratie’. Dat er nu eenmaal weinig grip op asiel is, is geen populaire boodschap in verkiezingstijd. Dat de aantallen asielzoekers al jaren op en neer gaan, en er dus geen sprake is van een stijgende lijn, evenmin.
Grip, of het gebrek daaraan, is als verklarende factor van maatschappelijke onrust aan een opmars bezig. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) publiceerde donderdag een dik rapport met de titel Grip. Nederlanders, vooral jongeren en mensen met lage (midden-)inkomens, ervaren een gebrek aan controle over hun leven en leefomgeving. Dat kan leiden tot maatschappelijk onbehagen, wij/zij-denken en een grotere voorkeur voor ‘sterke leiders’.
De WRR geeft met het rapport een nadrukkelijk advies aan Den Haag. Beleidsmakers zouden bij de maatregelen die ze nemen, steeds moeten denken: draagt dit bij aan het vergroten van grip?
Zie wat er misging in Kijkduin. De omwonenden en ondernemers voelden zich overvallen. Dat kon ook niet anders, want het besluit moest meteen genomen worden. Het aanmeldcentrum in Ter Apel was overvol. Er dreigden weer mensen buiten de moeten slapen. Staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) heeft Ter Apel beloofd dat de maximumcapaciteit niet meer overschreden zal worden. Desnoods, zo dreigde hij al in mei, worden asielzoekers ‘ongevraagd’ in hotels ondergebracht.
De onrust in de badplaats is het resultaat van aangekondigde chaos. Die heeft zijn oorsprong in het besluit van de VVD om de Spreidingswet van de eigen staatssecretaris alleen te steunen als er maatregelen genomen zouden worden om het aantal asielzoekers omlaag te brengen. Diezelfde partij blies vervolgens de onderhandelingen over die maatregelen op en liet het kabinet vallen. De politiek kwam tot stilstand.
In Ter Apel en bij het aanmeldcentrum in Budel kwam daarentegen niets tot stilstand. De mensen bleven komen, de overlast van veiligelanders werd erger. BBB, belangrijk voor de Eerste Kamer, zei erg mee te voelen met de inwoners in de dorpen, maar koos ervoor de Spreidingswet ook niet te steunen. Eerst het aantal asielzoekers omlaag. Hoe precies, dat zei Caroline van der Plas er niet bij.
Juist de Spreidingswet had het gevoel van grip kunnen vergroten. Het zou gaan om kleinschalige opvang, ingebed in de buurt, waarbij omwonenden betrokken en gehoord zouden worden. Mensen willen terecht weten: what’s in it for me? Wederkerigheid. De ondernemers in Kijkduin klaagden dat de asielzoekers alleen in het hotel eten. Waarom niet ook in hun restaurants?
Gemeenten en provincies waren al bloedserieus met de voorbereidingen bezig voor de wet. Locaties zoeken, plannen maken. Uitvoeringsorganisaties snakken ernaar. En toch zal deze binnenkort hoogstwaarschijnlijk in de Eerste Kamer stranden.
Van der Burg maande deze week partijen haast te maken. ‘Mijn portefeuille heeft heel snel nieuw beleid nodig’, zei hij. Vermoedelijk tegen beter weten in, aangezien de formatie nu al uitzichtloze trekken vertoont. ‘Het devies is’, zo vatte De Telegraaf het politieke onvermogen samen, ‘schrapen en hopen dat de instroom meevalt’.
Gebeurt dat niet, dan kan Geert Wilders nog naar veel informatieavonden trekken. Hij kan wijzen op de chaos, de politiek die mensen voor voldongen feiten stelt. Op de instituties, die mensen de grip op hun leven ontnemen.
Verkiezingen bij de Volkskrant
Al onze berichtgeving vindt u hier.
Schrijf u hier in voor onze politieke nieuwsbrief.