Nu het stof in de verkenning neerdaalt dringt één optie zich op: een minderheidskabinet van PVV, VVD en BBB. Met Omtzigt als waakhond in de Kamer.
De formatie gaat gebukt onder hetzelfde euvel als de editie van 2021. Toen kwam pas ná de verkiezingen het debat over de bestuursstijl van de minister-president goed op gang. Dit keer zijn de ideeën van Geert Wilders na de verkiezingen een veel groter thema dan daarvoor. In de campagne ging het vooral over de vraag welke rol de PVV als bijwagen zou mogen hebben, nauwelijks in de veronderstelling dat Wilders door de kiezers zou worden genomineerd voor het Torentje. De behandeling die Pieter Omtzigt en Caroline van der Plas wél kregen – elke paragraaf in hun programma’s werd tegen het licht gehouden – bleef Wilders door zijn onverwachte eindsprint goeddeels bespaard.
Nu niemand meer om hem heen kan, gebeurt het alsnog en zal langzaam maar zeker tot veel kiezers doordringen dat een vrij hopeloze politieke situatie is ontstaan. Het overgrote deel van de Kamer heeft principiële bezwaren tegen samenwerking. Het merendeel van de fracties sprak die al voor de verkiezingen uit. Pieter Omtzigts NSC maakte aan alle twijfel deze week een eind: praten met Wilders kan pas als die bereid is de kern van zijn programma, inclusief zijn afkeer van de islam en de EU, niet alleen ‘in de ijskast’ te zetten maar ook te schrappen uit het partij-dna.
Omtzigt voelt uitstekend aan dat hij met zijn partij, opgericht om de rechtsstaat te beschermen, al zijn geloofwaardigheid verliest als hij in zee gaat met een eenmansbeweging die de positie van minderheden structureel ondermijnt. Een halfzachte toezegging van Wilders dat hij het tijdelijk wat rustiger aan doet, biedt onvoldoende houvast. CDA-leider Bontenbal verwoordde het deze week nog treffend: het gaat niet alleen om de democratische rechtsstaat, maar ook om democratisch ethos: ‘Daarbij hoort ook hoe je je gedraagt naar de instituties die de rechtsstaat overeind houden.’ Denk aan de rechterlijke macht, de vrije pers en het parlement zelf.
Intussen is Omtzigts kans van slagen niet groot. De afkeer van de islam en de EU staat in de geboorteakte van de PVV. Zou een zelfbewuste partijleider, die net met overmacht de verkiezingen won, bereid zijn tot zo’n concessie? En hoe groot is de kans dat ook zijn partijgenoten daar vervolgens naar gaan handelen? Duurzame samenwerking tussen Wilders en Omtzigt is zo goed als onmogelijk.
Dan blijven de VVD en de BBB over. Er zal immers toch een kabinet moeten komen. Verkenner Plasterk kan bijna niet anders dan de druk op de VVD fors verhogen. Aangezien partijleider Yesilgöz steun aan een kabinet over links uitgesloten noemt maar wel wil meedenken over een variant met Wilders – een optie die zij zelf tot campagnethema maakte – moeten Wilders, Van der Plas en Yesilgöz maar eens gaan kijken hoe ver zij komen met een regeerakkoord op hoofdlijnen voor een minderheidskabinet.
Dan kan Omtzigt in de Kamer blijven om daar als aanvoerder van een kritische Kamermeerderheid te doen waar hij goed in is: erop toezien dat het kabinet álle artikelen van de Grondwet respecteert en niets doet dat mensen buitensluit of op achterstand zet.
Dat is nu nog veel belangrijker geworden dan het voor de verkiezingen al was.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant