In het kleine Opmeer, een dorp in de kop van Noord-Holland, oogt wat ooit het Scheringa Museum voor Realisme moest worden als een post-apocalyptische nederzetting. Achter de bouwhekken rijzen hoge, vervallen gevels op, met boogstructuren in bruine baksteen. ‘Veertien jaar lang leek alles bevroren in de tijd’, zegt woonwethouder Herman ter Veen (PvdA) bij het betreden van het grote bouwterrein. ‘Op het dak stond nog een complete gereedschapskist, alsof de bouwvakkers gisteren waren vertrokken.’
Nu zijn er Poolse arbeiders aan de slag. Het particuliere kunstmuseum dat wel werd gebouwd, maar nooit werd geopend, krijgt eindelijk een nieuwe bestemming. Het spookkasteel van Dirk Scheringa wordt een paradijs voor sociale huur.
Woningstichting De Woonschakel tekende donderdagmiddag bij de notaris voor de overdracht van het grootste deel van het terrein en museumgebouw. De eigenaar, vastgoedbedrijf SVE / De Goede Steen, maakt van het grote voorgebouw luxe koopappartementen. De twee andere gebouwen worden omgebouwd tot 99 sociale huurwoningen.
De corporatie investeert tot 24 miljoen euro voor aankoop en transformatie. Dat is ruim 240.000 euro per woning. Komend voorjaar moeten de één- of tweepersoonswoningen in gebruik worden genomen. Aan de rand van het terrein van bijna 20.000 vierkante meter komen parkeerplaatsen, bij de gebouwen zelf een grote gezamenlijke tuin.
In de sociale sector mag de transactie een stunt worden genoemd. De Nederlandse woningstichtingen hebben moeite om hun aantal woningen uit te breiden. In haar werkgebied boven de lijn Hoorn-Alkmaar wil corporatie De Woonschakel jaarlijks honderd woningen bijbouwen. De benodigde miljoenen euro’s zijn er. Door onder meer lange procedures en bezwaren van omwonenden tegen nieuwbouw blijft dat geld echter op de plank liggen.
Nu komen er dus in één klap wel bijna honderd bijzondere woningen bij. In de grote museumzalen zouden werken van kunstenaars als Carel Willink, Charley Toorop en René Magritte worden opgehangen. Nu worden muren weggehaald en plafonds opengebroken. Zo ontstaan er hofjes met aan weerszijden woningen. De gemetselde stenen bogen van de oorspronkelijke structuur blijven zichtbaar in de huizen.
Zo krijgt in Opmeer de stenen getuige van het DSB-drama een nieuw gezicht. De ondergang van de bank in 2009 was het grootste faillissement in de geschiedenis van het Nederlandse bankwezen. De woekerpraktijken en het enorme uitgavenpatroon van oprichter en eigenaar Dirk Scheringa waren de nekslag voor het bedrijf.
Hij was een grote sportsponsor, van schaatsen tot voetbal. Als toenmalig eigenaar van voetbalclub AZ ging hij op de schouders toen de club in 2009 landstitel binnenhaalde. Aan het eind van hetzelfde jaar werd het laatste werk aan het museumgebouw in Opmeer ruw onderbroken.
Het gebouw en de kunstcollectie kwamen terecht in de failliete boedel. Het Nederlandse deel van de kunstcollectie werd voor 16 miljoen euro overgenomen door oud-ondernemer Hans Melchers. Die bouwde zijn eigen particulier museum rond de verzameling, het zogeheten More in het Gelderse Gorssel. Melchers overleed drie weken geleden op 85-jarige leeftijd, zijn museum bestaat nog wel.
Het gebouw van Scheringa werd in 2016 verkocht op een veiling, voor 950.000 euro. De onvoltooide museumdroom werd daarna enkele keren doorverkocht. Tal van nieuwe bestemmingen passeerden de revue, van een zorgcentrum tot een Nationaal Historisch Museum. Dat er nu woningen komen is voor Opmeer een meevaller. De gemeente met vijfduizend woningen wil de komende jaren nog eens twaalfhonderdvijftig huizen toevoegen.
Dat zijn woningstichting de kans kreeg het complex te kopen, schrijft directeur Ab Gieling van De Woonschakel toe aan de veranderde woningmarkt. Waarom was er geen commercieel vastgoedbedrijf die er duurdere huur- of koopwoningen wilde ontwikkelen? Waarschijnlijk is het enthousiasme in die sector bekoeld, denkt hij door de gestegen rente en de plannen voor huurbeperking in de vrije sector. Zo kon zijn corporatie dus dit buitenkansje grijpen.
Zal de transformatie van Scheringa’s spookkasteel de Opmeerders gelukkig maken? ‘Mwah, West-Friezen zijn heel nuchter’, zegt wethouder Ter Veen. ‘Ze zijn altijd heel kritisch. Maar ik denk dat ze uiteindelijk wel trots zullen zijn. Beter dan met woningbouw had dit verhaal niet kunnen eindigen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden