Het besluit werd gevolgd door een staande ovatie van de aanwezigen van de 28ste Conference of the Parties, zoals de jaarlijkse klimaattop officieel heet. Verschillende landen zegden ook direct donaties toe. Zo beloofde het gastland, de Verenigde Arabische Emiraten, 100 miljoen dollar (92 miljoen euro), net als Duitsland. Eurocommissaris Wopke Hoekstra beloofde 225 miljoen euro. De VS houdt het bij 17,5 miljoen dollar.
De bedragen zijn ruim voldoende om het fonds de komende jaren administratief op te zetten. Maar het is een schijntje in verhouding tot de som geld die nodig zal zijn om uit te keren aan getroffen landen. Dat is een van de vele onderwerpen waarover op deze en toekomstige klimaattoppen nog veel uitvoeriger onderhandeld zal moeten worden.
Met de oprichting van het klimaatschadefonds wordt in Dubai direct het losse eindje vastgeknoopt waarmee de vorige klimaattop eindigde. In Sharm el-Sheikh bleef het onderwerp op een vreemde manier boven de markt hangen. Er leek overeenstemming, maar op het laatste moment liep de onderhandelaar van de Verenigde Staten de zaal uit. Daarom werd besloten dat het fonds er wel zou komen, maar dat de precieze vormgeving ervan dit jaar verder zou worden afgesteld.
Dat is intussen gebeurd. De VS liet kort na de COP in Sharm el-Sheikh al weten dat ze het fonds toch steunen. En in vijf bijeenkomsten heeft steeds een groep van vertegenwoordigers uit 24 landen verdere details uitgewerkt. Daarbij zaten zowel ontwikkelde landen, waaronder Nederland, als ontwikkelende landen. Belangrijk was ook dat er vertegenwoordigers bij waren van de ‘minst ontwikkelde’ landen, zoals Bangladesh, en van kleine eilandstaten, zoals de Malediven.
Dat een fonds voor klimaatschade noodzakelijk en rechtvaardig is, levert bij de COP weinig discussie op. Rijke landen hebben hun welvaart de afgelopen decennia gebouwd op rokende schoorstenen en dampende uitlaten. Terwijl het vooral de armere ontwikkelingslanden zijn die de negatieve gevolgen van die uitstoot merken. Droogte, overstromingen en zeespiegelstijging treffen vooral die regio’s. Voor die kosten zouden ‘de vervuilers’ ook de rekening moeten betalen.
Hoewel het principe breed wordt erkend, zijn de onderhandelingen over de uitwerking van het fonds buitengewoon taai. Strijd is er grofweg over drie vragen: wie betaalt er, wie ontvangt er en hoe wordt het fonds bestuurd.
Het idee is dat ‘de ontwikkelde landen’ betalen. Maar de lijst van ontwikkelde landen is sinds 1992 amper veranderd, terwijl veel ontwikkelingslanden intussen grote economische groei doormaakten en navenant veel CO2 uitstoten. China bijvoorbeeld, maar ook de oliestaten in het Midden-Oosten zoals de VAE. In westerse landen is er grote weerstand tegen het idee dat die landen niet zouden bijdragen aan het schadefonds, laat staan dat die landen geld uit het fonds zouden ontvangen.
Dit vraagstuk is nog lang niet opgelost. Maar in het akkoord waarmee de COP donderdag instemde, is wel geregeld dat een bepaald percentage van de herstelgelden gaat naar de allerarmste landen en kleine eilandstaten. De komende jaren zal er over de invulling van dat percentage verder worden onderhandeld. Net als over de vraag of bepaalde ontwikkelingslanden niet gewoon aan het fonds moeten bijdragen.
De vraag hoe het fonds bestuurd moet worden, leverde ook controverse op. De potentiële donors willen dat het fonds door de Wereldbank zal worden beheerd. Maar dat stuit veel potentiële ontvangers tegen de borst. In hun ogen is de Wereldbank een neokoloniaal instituut dat de landen die het helpt opzadelt met nieuwe schulden. Op dit punt is nu een compromis gesloten: het schadefonds wordt in elk geval voor vier jaar een zelfstandige instelling, die onder de Wereldbank komt te vallen. Landen die geen lid zijn van de Wereldbank, kunnen er toch een beroep op doen.
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over klimaat en de energietransitie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden