Het is nogal een vreemde eend in de kosmische bijt, de verre planeet LHS 3154b. De gasplaneet, die wel wat wegheeft van zonnestelselbewoner Neptunus, heeft namelijk veel meer massa dan volgens de huidige theorieën mogelijk zou moeten zijn.
Dat schrijven astronomen donderdag in het vakblad Science. De planeet heeft zo’n dertien keer meer massa dan de aarde, terwijl de ster - LHS 3154 - waar deze omheen draait juist zo’n negenmaal minder massa heeft dan de zon. ‘Een heel duidelijke vondst, gebaseerd op prachtige metingen’, oordeelt exoplaneetonderzoeker Ignas Snellen van de universiteit Leiden, zelf niet bij het onderzoek betrokken.
Dat vooral de massa van LHS 3154b in het oog springt, komt door wat astronomen weten over hoe planeten ontstaan. Die klonteren namelijk samen in dichte schijven vol gas en stof rond nog jonge sterren, waarbij de hoeveelheid materiaal in zo’n schijf ook bepaalt hoe groot een planeet maximaal kan worden. Tegelijk schaalt de hoeveelheid materiaal in zo’n schijf weer met de grootte van de ster, die eerder al uit dezelfde toef kosmisch gas is samengebald.
Over de auteur
George van Hal is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrift over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart. Van Hal publiceerde boeken over alles van het heelal tot de kleinste bouwstenen van de werkelijkheid.
Vandaar dat astronomen verwachten dat zogeheten rode dwergsterren, relatief kleine sterren, ook relatief kleine planeten zullen hebben. Omdat LHS 3154 zelfs naar de maatstaven van zulke dwergsterren relatief klein en licht is, valt de 13 aardemassa’s van zijn buiten die limiet. Bij grotere dwergsterren zou planeten tot maximaal zo’n 17 maal de massa van de aarden mogen verwachten.
‘Deze vondst past in een trend waarbij we steeds vaker te zware planeten vinden rond dwergsterren’, zegt Snellen. ‘Met één belangrijk verschil: deze staat veel dichter bij z’n moederster.’
Dat is relevant omdat je voor planeten die ver van de ster ontstaan nog alternatieve manieren kunt bedenken om veel massa te vergaren, terwijl planeten dichterbij echt alleen uit samenklontering kunnen ontstaan. ‘Het is dus extra onverwacht dat juist deze planeet zoveel massa heeft’, zegt Snellen.
In hun artikel laten de auteurs zien dat computersimulaties van het systeem, gebaseerd op alle huidige astronomische kennis over planeetvorming, het niet voor elkaar krijgen om zo’n zware planeet te produceren. In driehonderd simulaties lukte het niet eenmaal om een planeet zoals LHS 3154b te laten ontstaan.
Pas wanneer de onderzoekers tienmaal meer materiaal – de kleine kiezeltjes en klompjes die samenklonteren tot planeten – in hun simulatie stopten, lukte het af en toe om een planeet met deze massa te maken. Mogelijk zit in zulke schijven dus toch meer materiaal dan astronomen met hun telescopen momenteel kunnen waarnemen. ‘Dat is de meest waarschijnlijke verklaring hiervoor’, zegt Snellen. ‘We staan nog niet op het punt gekomen dat we de manier waarop we denken dat planeten ontstaan, moeten heroverwegen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden