Donderdag was de tweede dag waarop verkenner Ronald Plasterk een-op-eengesprekken voerde met de partijleiders. NSC-leider Pieter Omtzigt deed woensdag in zijn brief aan Plasterk nog de suggestie om de deur te openen voor een formatie waarbij álle partijen om de tafel gaan om over ‘de opgaven voor de komende jaren’ te praten, en daarbij dan per thema meerderheden te zoeken. Daar zien de kleinere partijen echter geen heil in.
D66-leider Rob Jetten vindt het geen logische stap om mee te regeren. ‘De kiezer heeft een heel duidelijke koers aangegeven.’ Ook CDA-aanvoerder Henri Bontenbal ziet geen rol weggelegd voor zichzelf. ‘Wij zullen voorstellen op de inhoud beoordelen en de samenwerking zoeken met andere partijen’, aldus Bontenbal in zijn brief aan de verkenner.
BBB-leider Caroline van der Plas ziet, in tegenstelling tot CDA en D66, een kabinetsdeelname wél zitten. Volgens haar is de verkiezingsuitslag een duidelijke oproep van de kiezer om een centrumrechtse regering te vormen. Zelf staat de BBB-fractie ook klaar om regeringsverantwoordelijkheid te nemen, ‘om zo recht te doen aan de verkiezingsuitslag’. Ook Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet meldde Plasterk dat zijn partij ‘wil doen wat we kunnen om de winnaar van de verkiezingen aan een meerderheid te helpen’.
De houding van VVD en NSC, die om uiteenlopende redenen niet in gesprek met Wilders willen, stuit op kritiek van andere partijen. De VVD maakte al kort na de verkiezingsuitslag bekend alleen een centrumrechts kabinet te willen steunen vanuit de Kamer, in een gedoogconstructie, zonder er zelf aan mee te doen. Jetten wees er na zijn gesprek met Plasterk op dat VVD-leider Yesilgöz tijdens de campagne zelf de deur heeft opengezet voor de PVV. Hij vindt het daarom logisch dat zij nu ook in gesprek moet met de radicaal-rechtse partij.
Omtzigt stuit op onbegrip van BBB-leider Van der Plas. NSC stelde woensdag een aantal voorwaarden voordat de partij in zee wil gaan met de PVV. Zo moet Wilders eerst duidelijker afstand nemen van de standpunten die indruisen tegen de Grondwet. Volgens Van der Plas zijn die blokkades echter ‘onbestaanbaar’. De BBB-voorvrouw vindt dat Wilders de kans moet krijgen om aan te geven waar hij bijvoorbeeld afstand van wil nemen. ‘Ik vind dat we aan tafel moeten en ophouden hierover alleen te twitteren met elkaar.’
Om de formatie in goede banen te leiden stelde zij Plasterk voor om te komen met een ‘fractievoorzitters-manifest’. ‘Hierin worden afspraken gemaakt over de grenzen die de rechtsstaat en Grondwet ons kunnen geven’, aldus Van der Plas. Dat zou dan de basis moeten worden van de politieke samenwerking.
SP-leider Lilian Marijnissen leek de voorstellen van Omtzigt iets beter te kunnen verteren. Zo deelt ze de voorkeur van Omtzigt voor een losser regeerakkoord, vooral omdat ze hoopt en verwacht dat er in de nieuwe Tweede Kamer meerderheden zijn ontstaan voor sociale maatregelen. Wel waarschuwt ze in haar brief aan Plasterk voor een nieuw kabinet dat het ‘niet zo nauw neemt met grondrechten of de spelregels voor een eerlijke overheid’.
Marijnissen zei, in contrast met D66 en CDA, dat de SP altijd bereid is om in gesprek te gaan. Maar zet daar ook meteen twee belangrijke kanttekeningen bij: gezien de verkiezingsuitslag – de SP zakt van 9 naar 4 zetels – en de grote verschillen met de grote partijen, is regeringsdeelname geen realistische optie voor de partij.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden