Het was nooit moeilijk om racisme van straat te rapen in Nederland, je hoeft er niet eens voor te bukken. Maak een praatje, grote kans dat het eindigt met een vaststelling over buitenlanders. De man die zijn hond uitliet en ongevraagd over Opsporing Verzocht begon, populair bewijsmateriaal – Geert Wilders noemde het programma nog tijdens een televisiedebat. De vrouwen op de dijk die eensgezind vertelden over hun angst voor ‘de zwarten’ –Tweede Kamerlid Gidi Markuszower zei het ook, staande een commissievergadering: ‘Dit zijn beesten (...) de verkrachters van onze vrouwen.’
Racisme – wacht even, dat schrijf je nu plompverloren op, maar zo kun je die mensen en hun zorgen niet wegzetten. Laat dat woord maar even liggen. Het is vaal en plat geworden, de afgelopen decennia, het is zo jarentachtig-achtig, toen het begon met de komst van de racistische Centrumpartij. Die was naar eigen zeggen ‘niet rechts niet links’: hard tegen ‘massa-immigratie’, maar met een heel aardig ‘sociaal-ekonomisch programma’, een beetje zoals de PVV nu, maar milder. Destijds radicaal, nu zou het mainstream zijn.
De vrouw bij de supermarkt die zegt dat haar kinderen geen huis krijgen, maar werkschuwe criminele vreemdelingen wel. De man bij het tankstation met zijn zekerheid dat Geert Wilders ‘ze’ allemaal gaat opruimen. Je mocht het niet zeggen, maar nu dus wel.
Pas op met wat je schrijft. ‘De journalistiek kookt van woede over de verkiezingsuitslag’, twitterde Kamerlid Martin Bosma. ‘Ze zullen alles uit de kast halen om de PVV te vernietigen. Alles.’ Dat ging over een spotprent met het woord ‘racistisch’ erin. De PVV is van oudsher erg voor de vrijheid van meningsuiting inzake spotprenten, maar heeft lange tenen als het om andere meningen gaat, zeker nu ze de grootste zijn.
(En in het echte leven trouwens, is Martin best een aardige vent.)
Een week na de grote verkiezingswinst van het radicale populisme heeft het laagland zich naar de nieuwe bedding gevoegd: de analyses zijn gemaakt, het is wel zo’n beetje duidelijk; links heeft het laten liggen en verder valt het hartstikke mee. Dat kwart van de Nederlandse kiezers is heus niet racistisch, ook al stemde het op een racistische partij, de ongehoorden hebben andere zorgen. Opnieuw is er niet naar ze geluisterd, het is ook de media aan te wrijven. Dus we gaan het allemaal eens kalm bekijken, de komende tijd, hoe die milde Wilders het gaat rooien.
‘Geef die Wildersrevolte even een kans’, schreef het FD, want hij heeft ‘een democratisch mandaat van 2,4 miljoen Nederlandse burgers die mee willen doen en gehoord willen worden’. Dat 2,4 miljoen burgers er geen been in zagen op een onbeschoft partijprogramma te stemmen, heeft andere oorzaken. Noem het onbehagen, dat woord toont meer begrip.
Bovendien: Caroline van der Plas zei dat ze echt geen mensen het land uit gaan gooien, want dat mag ‘staatsrechtelijk’ niet.
Racisme heeft diepe wortels in de polder. Maar als het gaat over de geschiedenis ervan, lijken het losstaande gebeurtenissen die allemaal hun eigen oorzaken hebben. De slavernij, de ‘zigeunerplaag’, het weren van Joodse vluchtelingen in de jaren dertig, de spaghettirellen in de jaren zestig, de meute met brandbommen tegen gastarbeiders in de jaren zeventig (‘het zijn er te veel’, ‘ze pikken onze huizen in’), de racistische appgroepen van politieagenten (zie: Opsporing Verzocht), de toeslagenaffaire. Een milde Wilders, die dinsdagavond alweer boos naar Kijkduin beende omdat er asielzoekers worden opgevangen – ‘aapjes’, aldus bezorgde demonstranten.
De grote man, beoogd premier, kwam even intimideren. Dat doet hij vaker. Naar een gemeentelijke informatieavond in Sliedrecht nam hij een paar oude getrouwen mee, Kamerleden die erg begaan bleken met de vraag of ik nog steeds zo ‘extreem-links’ was. Heel grappig. Ze zijn nu alle drie ministeriabel. Net als zijn persvoorlichter, die voor de verkiezingen nog tweette: ‘Nederland uit! Allemaal! Huis voor huis, straat voor straat, wijk voor wijk. Keuze is simpel: aanpassen of wegwezen!’
Na de verkiezingen haalde hij dat weer weg, onhandig geformuleerd, buiten de context, et cetera. Misschien is dat wat Wilders met mildheid bedoelt.
Racisme, nee, laten we het over zijn sociaal-economische programma hebben.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden