Het Russisch hof buigt zich donderdag over verdere inperking van rechten van lhbti’ers. Activisten en critici vrezen de gevolgen voor de al sterk gemarginaliseerde groep, al is ongewis hoe die er precies komen uit te zien voor betrokkenen.
Zijn leden van de lhbti+-gemeenschap straks vogelvrij in Rusland? Met angst en beven kijken zij naar het hooggerechtshof, dat zich donderdag uitspreekt over een eis van het ministerie van Justitie om de ‘internationale organisatie lhbt’ tot ‘extremistisch’ te verklaren. De zitting vindt plaats achter gesloten deuren.
Als het verzoek wordt ingewilligd, worden lhbti-activiteiten verboden en riskeert iedereen die op enigerlei wijze banden heeft met de gemeenschap een jarenlange gevangenisstraf.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
‘We zijn echt geschokt’, zegt Jan Dvorkin van Centre-T, een groep die transgenderbelangen behartigt, via de telefoon. ‘De rechtszitting van 30 november brengt al onze medewerkers en ook de mensen die wij helpen in gevaar. Meer dan 8.500 mensen zijn bij ons aangesloten. Het is onmogelijk ieder afzonderlijk te beschermen of het land uit te brengen.’
Veel activisten zijn inmiddels ondergedoken of wachten in stilte op wat komen gaat. De angst is groot, omdat niemand weet wat er precies zal worden besloten, en of een besluit van het hooggerechtshof met terugwerkende kracht zal worden toegepast. ‘Helaas hoor ik nu links en rechts om me heen de vrees dat het niet zal blijven bij strafrechtelijke vervolging omdat je tot de lhbt behoort of daarin actief ben’, zegt Dvorkin. ‘Er is angst dat de staat straks mensen onder dwang zal gaan ‘genezen’.’
De lhbti+-gemeenschap in Rusland – hier veelal aangeduid als lhbt – ligt al jarenlang onder vuur. In 2013 werd werd ‘propaganda’ van ‘niet-traditionele’ seksuele geaardheid onder minderjarigen strafbaar gesteld. Sinds vorig jaar geldt dat ook voor volwassenen. Onlangs heeft het Russische lagerhuis een wet aangenomen die geslachtsverandering verbiedt. Met aanscherpen van de wetgeving is het voor lhbti’ers steeds riskanter geworden zich in het openbaar te uiten. ‘Ik had verwacht dat de repressie op het administratieve vlak zou blijven. Dat we nu op strafrechtelijk terrein terechtkomen is absurd en ongelooflijk hard’, aldus Dvorkin.
Zeven Russische organisaties die zich inzetten voor mensenrechten hebben het hooggerechtshof per brief verzocht de eis van het ministerie van Justitie niet te honoreren.
Ze wijzen erop dat een ‘internationale beweging lhbt’ niet bestaat en hekelen dat de zitting achter gesloten deuren plaatsvindt. ‘Dat schendt het principe van de openbaarheid van de rechtsgang,’ aldus de brief. De voorgestelde maatregel is volgens de critici bovendien discriminatoir en op meerdere punten in strijd met de Russische Grondwet.
De Russische samenleving lijkt grotendeels onverschillig over het lot van de lhbti+-gemeenschap. Een opiniepeiling van het onafhankelijke Levada-centrum uit 2021 geeft aan dat driekwart van de Russen relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht afkeurt of zelfs vindt dat mensen daartoe het recht niet hebben. Onder jongeren heeft een meerderheid er geen problemen mee.
De nieuwe stappen tegen de lhbti+-beweging komen juist op het moment dat president Poetin het komend jaar heeft uitgeroepen tot ‘Jaar van het Gezin’. ‘Omwille van het behoud van traditionele gezinswaarden’, aldus Poetin in een decreet.
In een toespraak onderstreepte hij deze week opnieuw zijn voorliefde voor een ‘traditioneel’ gezinsverband. ‘Veel Russische gezinnen, veel van onze oma’s en overgrootmoeders hadden wel zeven of acht kinderen, of nog meer. Laten we die voortreffelijke tradities koesteren en doen herleven,’ zei Poetin. ‘Veel kinderen, een groot gezin moeten de norm worden.’
‘De strijd tegen de lhbt is een politiek showproces, bedoeld om de aandacht van de mensen af te leiden van hun eigen problemen en van de werkelijke oorzaken daarvan,’ zegt advocaat Konstantin Bojkov. ‘Tegelijkertijd is het een les voor alle andere sociale groepen en politieke initiatieven. De boodschap luidt dat het niemand is geoorloofd iets te ondernemen tegen dit regime.’
Wat een verbod op de ‘lhbti+-beweging’ in de praktijk gaat betekenen weet niemand met zekerheid. ‘We kunnen er alleen maar naar gissen’, zegt Bojkov. ‘Er zijn geen duidelijk afgebakende grenzen van wat ‘extremistisch’ is en wat nog niet. De politie en de rechter kunnen die grenzen naar willekeur uitleggen, en dat werkt de angst en de onzekerheid in de hand.’ Lhbti+-mensen waren in Rusland allang bang om zich publiekelijk te uiten, besluit hij. ‘Maar nu gaat het om een nieuwe en nog hardere wet, waarbij al het voorgaande kinderspel kan blijken te zijn.’
‘We zitten nu als het ware te wachten op een natuurramp, die ons van elke kant kan treffen’, zegt Jan Dvorkin. ‘Maar het is een natuurramp die bewust door mensen in gang is gezet, met het doel andere mensen schade toe te brengen. Dat is een verschrikkelijk gevoel.’
Source: Volkskrant