‘En nu zit ik wéér met al die geweldige vrouwen om me heen.’ Todd Haynes (61) grinnikt. ‘Ja, dan voel ik me toch het meest op mijn plek.’
Het zijn er om te beginnen twee, die vrouwen. En die zitten, nu althans, op een dakterras aan de Côte d’Azur, niet letterlijk om de Amerikaanse regisseur heen.
De ene is Julianne Moore, vaste waarde in zijn filmuniversum (onder meer in Safe, Far From Heaven, I’m Not There), over wie Haynes zegt dat ze een ‘bovennatuurlijke relatie’ bezit met de lens. ‘Op de set kan ik nooit precies vaststellen wat dat nou is, maar ik zie het altijd terug in de film.’
De ander is actrice Natalie Portman. Zij stuurde hem het script voor zijn (en haar) nieuwe speelfilm, omdat ze ook wel eens met de regisseur wilde werken. ‘Die wens leefde ook al bij mij, hoor’, zegt Haynes, die naast Moore ook Cate Blanchett en Rooney Mara al eens naar een Oscarnominatie regisseerde, voor zijn lesbische drama Carol.
‘Carol was mijn eerste film die ik niet zelf heb geschreven. En die ervaring was zo waardevol, dat ik dacht: ja, hier sta ik open voor. Daarvoor deed ik alles zelf: de research, het schrijven, en de ontwikkeling en promotie van mijn scripts. Zo zaten er soms ook jaren tussen twee films, terwijl ik alle andere regisseurs die ik kende hoorde zeggen: ik ben hier mee bezig en ook met dat en dit komt er ook nog aan. Ik dacht steeds: hoe doen ze dat dan? Nou, de enige manier is een roman bewerken... of iemand bezorgt je een script.’
Over de auteur
Bor Beekman is sinds 2008 filmredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over de filmwereld
In May December (van debuterend scenariste Samy Burch) mengt tv-actrice Elizabeth zich ter voorbereiding op een rol in het leven van zedendelinquent Gracie. Zij zat twintig jaar eerder een gevangenisstraf uit omdat ze als volwassen vrouw een relatie kreeg met een 13-jarige jongen, van wie ze ook zwanger raakte. De nationale schandaalpers-karavaan beet zich vast in de zaak, maar trok uiteindelijk toch verder.
Tegenwoordig leiden Gracie en haar Joe een ogenschijnlijk normaal, burgerlijk en gehuwd bestaan; de kinderen vliegen al bijna uit. Elizabeth, vastbesloten met deze rol haar Hollywooddoorbraak te bewerkstelligen, wil diep in de huid van haar onderwerp kruipen voor het beoogde biografische drama. Maar ze stuit op Gracies façade; deze vrouw laat zich niet zomaar kennen.
Een film als een spiegelspel: actrice speelt actrice, die poogt te transformeren in een ander. ‘Daar zit overduidelijk iets in van Persona’, zegt de regisseur in mei bij de wereldpremière op het filmfestival van Cannes. ‘Als je een film maakt over twee vrouwen die elkaar in zekere zin spiegelen, die in elkaar opgaan, kom je uit bij die film van Ingmar Bergman, waarin een van die vrouwen een beroemde actrice is en de ander een verpleegkundige. Al keek ik ook naar films waarin relaties voorkomen tussen oudere vrouwen en jongere mannen, zoals The Graduate. Dat was ook een film die destijds iets doorbrak. Met een beheerste, bijna sardonische cameravoering die de humor accentueert. Zoiets proberen we ook in May December.’
‘Het verhaal berust op een specifiek tabloid-verhaal uit Amerika. Over Mary Kay Letournaux, een lerares die een affaire begon met een 12-jarige jongen en in de vroege jaren negentig het onderwerp werd van een enorme golf media-aandacht. Er zijn veel parallellen met de film. Toen ze voorwaardelijk vrijkwam, zocht ze hem meteen op en raakte ze zwanger van die jongen, waardoor ze ook het resterende deel van haar straf, zeven jaar, moest uitzitten.
‘Ze bleven bij elkaar en hebben samen twee dochters grootgebracht. Mary Kay is een paar jaar geleden overleden. Wat ons bij de film hielp, waren de kleine mythes die zij en hij creëerden aan het begin van hun relatie, zoals wie de leiding had, of wie nou de seksuele relatie initieerde. Zij koesterde een soort prinsessenfantasie waarin hij haar redde. Heel bruikbaar voor ons verhaal.’
‘Dat is interessant, toch? Aan de ene kant is er die actrice die het verleden opgraaft. En tegelijk wordt het morele oordeel over dat verleden ook ondermijnd door het heden. Hoe afgrijselijk je het ook vindt en hoe groot de zorg ook is over hoe hun relatie begon, ze hebben er uiteindelijk wel voor gezorgd dat het werkte. Ze hebben een gezin gesticht en samen kinderen opgevoed, kinderen die het goed doen.
‘Daardoor ga je toch wat vragen stellen bij je neiging om een instantoordeel te vormen over deze mensen. Maar net als je Julianne’s personage het voordeel van de twijfel geeft, gebeurt er weer iets zo vreemds dat je denkt: huh? We tonen wel alle lijken in de kast, zoals ze dat dan noemen. De extreem verontrustende en trieste kant van hun verhaal.’
‘Dat heeft te maken met het soort verhalen dat ik graag vertel. Veel films gaan over personages met charisma en invloed, die zich vrij door de wereld bewegen en in redelijke mate kunnen doen wat ze willen. Maar dat zijn niet mijn favoriete films. Ik ben meer geïnteresseerd in de verhalen van mensen die die vrijheid juist ontberen. Die kampen met weinig verwachtingen van hun omgeving, maar tegelijk wel een zekere kracht uitoefenen, een macht over mannen. Ook seksueel, als object.’ (Dat kunnen naast vrouwen óók mannen zijn, zoals in Haynes’ glamrockdrama Velvet Goldmine). ‘Het mannelijk narratief is in films meestal een soort heroïsche fantasie. Wat niet wil zeggen dat mannen niet te maken krijgen met gevoelens van twijfel of worstelen met levensvragen. Ik denk alleen dat die vragen vaak beter zichtbaar zijn in de levens van vrouwen.’
‘Ik geloof dat onze film speelt met de clichés ervan. Met die zo serieus genomen drang om middels een rol de waarheid over iemand op te diepen. Dat je het wezen van iemand zou kunnen onthullen, zonder voorbehoud. Ik geloof niet dat Julianne en Natalie zozeer zulke ambities koesteren in hun werk. Ik zelf ook niet. Misschien zetten we ons daarin wat af van de normen van de filmwereld. Zo zit er iets van kritiek in de film, al zou ik het eerder een soort satirische kijk noemen, waarvan ik dan hoop dat hij amusant is. Dat de kijker de grap verstaat van wat we doen.’
‘Ik zie opmerkelijk veel overeenkomsten. Zelfs in een film zoals deze, waarin de stijl van hun spel behoorlijk verschilt. Natalie komt natuurlijk en ongedwongen over als Elizabeth, hoewel we ons gaandeweg beginnen af te vragen hoeveel daarvan geacteerd is. En Julianne toont als Gracie een laag kwetsbaarheid én een laag ongelofelijke koppigheid. Die mix van kracht en zwakte maakt haar personage voor mij eindeloos fascinerend. En verder zijn Julianne en Natalie allebei gewoon erg leuk, op de set. Nooit zwaarwichtig over de manier waarop ze hun rol benaderen. Terwijl ik me onmogelijk mensen kan voorstellen die nog consciëntieuzer, serieuzer of intelligenter zijn. Echt, die twee zijn idioot getalenteerd. Maar op de set zijn ze ook gewoon mal, grappig en lief.’
‘Dat is altijd een worsteling. Helaas blijft het moeilijk om geld te krijgen voor een film met twee vrouwen in de hoofdrol.’
‘Ja, zelfs dan. En met mij als regisseur, terwijl ik toch wel iets van een carrière heb en blablabla... Ik prijs me gelukkig met mijn producenten Christine Vachon en Sophie Mas, die May December alsnog in recordtempo van de grond wisten te tillen. Nog meer vrouwen, ja. Geweldige vrouwen.’
Todd Haynes maakte in 1987 naam met zijn 40 minuten durende filmbiografie Superstar: The Karen Carpenter Story. Hij was een bepalende stem voor de vroege New Queer Cinema-beweging met zijn speelfilmdebuut Poison (1991); zijn eerste grote publiekssucces had hij met het jarenvijftigmelodrama Far from Heaven (2002). Het portret The Velvet Underground (2021) was zijn eerste lange documentaire. Hij maakte ook de HBO-miniserie Mildred Pierce (2011).
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden