Het lijkt een wrange grap: een klimaattop in de Verenigde Arabische Emiraten, geleid door de baas van het staatsoliebedrijf. ‘Volstrekt belachelijk’, zei Greta Thunberg erover. Toch is dit de realiteit. COP28, de 28ste wereldwijde klimaattop, vindt plaats van donderdag 30 november tot en met dinsdag 12 december in Dubai.
Het betekent niet dat deze klimaattop hoeft te falen. Integendeel, onder sommige experts zijn de verwachtingen hooggespannen. Zij zien deze top als de belangrijkste sinds die van 2015, toen in Parijs de doelstelling van 1,5 graad tot 2 graden opwarming werd afgesproken.
Dat komt niet alleen doordat de gevolgen van klimaatverandering zich steeds meer laten voelen, van extreme regenval die duizenden levens eiste in Libië tot inwoners van New York die last kregen van verstikkende rook van Canadese bosbranden.
Minstens zo schrikbarend zijn de cijfers. September kende een opwarming van 1,75 graad sinds de pre-industriële tijd (1850-1900). Zelfs de 2 graden werd vlak voor de klimaattop in Dubai al eens overschreden.
Maartje Bakker is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Eerder werkte ze op de politieke redactie, en was ze correspondent in Spanje, Portugal en Marokko.
Maar de klimaatpolitiek heeft ook haar eigen logica, wat betekent dat deze top vooral belangrijk wordt geacht vanwege de zogeheten Global Stocktake die eraan voorafging. In Parijs werd afgesproken dat in 2023 voor het eerst de balans zou worden opgemaakt: ligt de wereld op koers voor de 1,5 graad? Die oefening moet zich vervolgens elke vijf jaar herhalen.
De conclusie van de eerste evaluatie laat zich raden: nee, de 197 landen die het Parijs-akkoord onderschreven, doen lang niet genoeg. De ambitie moet dus omhoog.
Vanuit de Verenigde Arabische Emiraten wordt vooral ingezet op nieuwe technologie. Zo is het voorstel om de capaciteit voor hernieuwbare energie in 2030 te verdriedubbelen. Dat lijkt een haalbare afspraak: de G20, het verbond van ’s wereld grootste economieën, ging hier in september al mee akkoord.
Ook wordt in Dubai ingezet op energie-efficiëntie. Tot nu toe verbruiken eindgebruikers elk jaar 2 procent minder energie, maar dat moet verdubbelen naar 4 procent in 2030, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van zuinigere apparaten. Ook hier is al voorwerk gedaan: 46 landen legden zich afgelopen zomer op deze doelstelling vast.
Lastiger wordt het als het gaat om het uitfaseren van fossiele brandstoffen. In 2021, op de klimaattop in Glasgow, werd afgesproken om het steenkoolgebruik uit te bannen. Voor olie en gas is zo’n afspraak er nog niet. China en Rusland zijn tegen, en ook de Europese Unie en de Verenigde Staten aarzelen.
Er wordt dus koortsachtig gezocht naar een bezweringsformule. In de aanloop naar COP28 dook een nieuw woord op: ‘unabated fossil fuels’ (onverminderde fossiele brandstoffen). Het zou betekenen dat fossiele brandstoffen kunnen blijven, maar dat de broeikasgassen worden weggevangen en opgeslagen. Een Nederlands speerpunt zijn de fossiele subsidies; de Nederlandse delegatie wil zich inspannen om die af te schaffen. Het gaat dan bijvoorbeeld ook om de belastingvrijstelling voor de lucht- en scheepvaart.
Tot zover het terugdringen van de uitstoot. Want elke klimaattop draait om twee dingen: oorzaak en gevolg, zondigen en boete doen. In 2023 lijken rijke landen er voor het eerst in te slagen om de 100 miljard vrij te maken die ze arme landen hebben beloofd. Wel zal er in Dubai nog gesproken worden over de besteding van dat geld. Tot nu toe ging het vooral naar hernieuwbare energie, maar het algemene gevoel is dat er meer geld moet naar aanpassing aan het nieuwe klimaat, bijvoorbeeld door verbeterde kustbescherming.
Veel aandacht zal er in Dubai ook zijn voor het verlies- en schadefonds. Toen dat vorig jaar in Sharm el-Sheikh werd opgericht, was dat een grote doorbraak. Jarenlang hielden de VS een dergelijk fonds tegen, bang om als grote uitstoter verantwoordelijk te worden gehouden voor klimaatrampen overal ter wereld. Op aandringen van onder andere Pakistan, dat net was getroffen door verwoestende overstromingen, kwam het er toch.
Er hangen echter nog veel vraagtekens boven het fonds. Wie gaat het vullen? Alleen de rijke landen, die maximaal profiteerden van olie- en gasbaten, of elk land naar rato van uitstoot of economie? En wie gaat ervan profiteren? Alleen de armste landen, of elk land dat door een ramp wordt getroffen? Gaat de Wereldbank het fonds beheren? Het Noorden voelt daar wel voor, het Zuiden minder.
De verwachting is niet dat al deze kwesties in één keer worden opgelost. En toch is de uitkomst van elke klimaattop onvoorspelbaar. Zo’n conferentie, waarop tal van wereldleiders bijeen zijn, kent immers een eigen dynamiek.
Natuurlijk, er is verdeeldheid en conflict in de wereld, met oorlogen in Oekraïne en Gaza. Dat bemoeilijkt de internationale onderhandelingen. Maar een lichtpuntje is er ook: voorafgaand aan de top hebben Joe Biden (VS) en Xi Jinping (China) elkaar ontmoet. Ze maakten liefst 25 afspraken, in het Sunnylands Statement. Daarin bevestigen ze dat ze de 1,5 graad graag binnen bereik willen houden en spreken ze uit dat ze van COP28 een succes willen maken. Ook maken ze concrete afspraken, onder meer over het matigen van de methaanuitstoot.
Misschien speelt Dubai toch nog een rol van betekenis. Ook de Verenigde Arabische Emiraten realiseren zich immers: ooit gaat het fossiele tijdperk eindigen. Klimaattop-voorzitter Sultan Al Jaber is daarvan het levende bewijs. Hij is namelijk niet alleen de man van de olie-industrie, maar wist aan het begin van zijn carrière het staatsbedrijf voor zonnepanelen tot een succes te maken. Kijk je naar hem, dan denk je: dit wordt een top van technologische oplossingen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden